Familiaal Vermogensrecht
1. Inleiding
Wat is familiaal vermogensrecht?
• Volgens ChatGPT:
“Familiaal vermogensrecht is een deelgebied van het recht dat zich
bevindt op het
kruispunt van het familierecht en het vermogensrecht.
Kort gezegd gaat het over de vermogensrechtelijke (financiële en
materiële) gevolgen van familiale relaties.
👉 Enkele belangrijke onderdelen zijn:
- Huwelijksvermogensrecht: wat gebeurt er met het vermogen van
partners bij
huwelijk, tijdens het huwelijk en bij echtscheiding (bv.
gemeenschapsstelsel,
scheiding van goederen, verrekeningen).
- Wettelijk samenwonen en feitelijk samenwonen: welke
rechten en plichten hebben partners ten aanzien van elkaars
vermogen.
- Ouder-kindrelatie en vermogen: onderhoudsplicht, voogdij,
beheer van goederen van minderjarigen.
- Erfrecht: wie erft wat bij overlijden, reservataire erfgenamen,
testamenten, erfovereenkomsten.
- Schenkingen: regels rond het schenken van goederen tijdens het
leven en de gevolgen voor de nalatenschap.
Met andere woorden: waar het familierecht vooral gaat over persoonlijke
relaties (huwelijk, afstamming, ouderlijk gezag), kijkt het familiaal
vermogensrecht naar de geld-en goederenkwesties die daarbij horen.”
= vrij accuraat en geeft vrij goed weer wat we dit semester gaan zien
• Definitie: regelt de vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en
gezinsrecht
= het is de rechtstak die de brug vormt tussen het het familie- en
gezinsrecht enerzijds en het ruimere vermogensrecht anderzijds. Ze regelt
de vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en gezinsleven.
Familiale en gezinsrelaties hebben immers niet alleen persoonsrechtelijke,
maar ook vermogensrechtelijke gevolgen.
• Recht na hervorming
• Situering
- Situering van het familiaal vermogensrecht in het Belgische
privaatrecht
o Familiaal vermogensrecht en het Belgische privaatrecht
1
, = Familiaal vermogensrecht bevindt zich op het kruispunt
tussen familierecht en vermogensrecht. Vragen uit beide
domeinen grijpen vaak in elkaar en kunnen wederzijdse
wijzigingen veroorzaken. Een verandering in het familierecht
kan belangrijke gevolgen hebben voor het vermogensrecht.
Bijv. Stel dat de wetgever zou beslissen dat huwelijk en
wettelijke samenwoning voortaan volledig gelijkgesteld
worden, dan zou dit automatisch betekenen dat wettelijk
samenwonenden meer vermogensrechtelijke rechten krijgen
(gevolgen voor vermogensrecht).
Aanknoping met het familierecht
--> Wie behoort tot de ‘familie’?
--> Hoe ontstaat de ‘familie’? = door afstamming, door
adoptie, door huwelijk of wettelijke samenwoning, ...
Aanknoping met het vermogensrecht
--> Privaatautonomie
= Wilsautonomie vormt de basis van het vermogensrecht: in
essentie mogen personen vrij hun vermogensrechtelijke
verhoudingen regelen, behoudens enkele dwingende
bepalingen die door de wetgever zijn opgelegd.
DUS in vele domeinen kan men de vermogensrechtelijke
verhoudingen in het gezin en de familie vormgeven. Indien de
wettelijke regeling volgens hen niet passend of voldoende is,
kunnen zij eigen beschikkingen treffen.
--> Grenzen aan de privaatautonomie
= Het gebruiken van die wilsautonomie vereist het stellen van
rechtshandelingen. Zo zullen echtgenoten die afspraken
willen maken over hun onderlinge vermogensrechtelijke
verhoudingen een overeenkomst moeten sluiten.
(volgens de regels van het algemeen verbintenissenrecht,
grenzen aan de contractsvrijheid).
- Situering van het familiaal vermogensrecht in het licht van
de internationalisering/ harmonisering van het Europees
en/of internationaal privaatrecht
o Klassiek: grote verscheidenheid door de onlosmakelijk
(geachte) band met de cultuur
= Het familiaal vermogensrecht blijft in essentie een
nationale aangelegenheid: er zijn weinig initiatieven tot
uniformisering --> gelinkt aan de culturele en
maatschappelijke context van een land, met als gevolg dat
elk land zijn eigen bepalingen maakt.
MAAR toch zien we bij vergelijking met de ons omringende
landen dat er gelijkaardige tendensen optreden zoals bij
het erfrecht: de erfrechtelijke positie van de LLE. De LLE had
vroeger nauwelijks rechten, want erfrecht werd beschouwd
als strikt ‘bloedrecht’, vandaag de dag is die positie
2
, veranderd. De LLE heeft toch een bevoorrechte rol gekregen
in de nalatenschap.
o Gevolgen:
§ Relatievermogensrecht
§ Erfrecht
§ Giften
• Klassieke tripartite (drie grote onderdelen):
= Het familiaal vermogensrecht kent drie grote onderdelen, maar het is
een complex veld omdat deze onderdelen sterk met elkaar verweven
zijn. Bij de behandeling van een probleem in het familiaal vermogensrecht
kunnen we zelden zeggen dat het uitsluitend tot één onderdeel behoort.
Vaak treden de verschillende onderdelen samen op en beïnvloeden ze
elkaar.
- Relatievermogensrecht (huwelijksvermogensrecht cq
samenwoningsvermogensrecht)
= Welke regels zijn er van toepassing tijdens een relatie, zowel
huwelijksrelaties als samenwoningsrelaties.
o Wat? Geheel van rechtsregels dat tijdens de relatie (huwelijk
cq samenwoning) en bij de ontbinding ervan, de
vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
partners (echtgenoten cq samenwoners), zowel ten opzichte
van elkaar als tegenover derden.
o Belangrijke hervorming bij Wet Huwelijksvermogensrecht 22
juli 2018 en bij Wet 19 januari 2022
§ Huwelijksvermogensrecht: primair stelsel (art. 212-224
OBW – hierna ook BW), secundair stelsel (Boek 2 titel 3
BW – vanaf 1 juli 2022)
§ Samenwoningsvermogensrecht (art. 1475-1479 OBW)
- Erfrecht
o Wat?: geheel van rechtsregels dat de overgang regelt van
het vermogen van een persoon bij diens overlijden
naar een (of meer) andere levende perso(o)n(en),
kunnen natuurlijke personen zijn maar ook rechtspersonen
(testamentaire bevoordeling t.a.v. goed doel)
§ Hoe wordt het vermogen concreet overgedragen en
wie krijgt wat als er geen beschikkingen zijn getroffen?
§ Bescherming van bepaalde erfgenamen: sommige
personen kunnen niet volledig buiten spel gezet
worden door beschikkingen = recht op een
reservataire aanspraak.
o Belangrijke hervorming bij Wet van 31 juli 2017 (en
gedeeltelijke reparatie in 2018!) en bij Wet van 19 januari
2022
3
, § Boek 4 BW (vanaf 1 juli 2022)
§ (Enkele bijzondere wetten, zoals Verzekeringswet)
- Giften (in het bijzonder schenkingen en testamenten).
o Wat? Een gift is een rechtshandeling onder kosteloze titel
waarbij een persoon aan een andere persoon geheel om niet
een vermogens-bestanddeel verschaft. (Schenkingen en
testamenten zijn de voornaamste --> hebben invloed op de
verdeling van de nalatenschap)
o Instrumenten:
§ Algemeen: Boek 4 titel 2 BW.
§ Bijzondere soorten giften: Boek 4 titel 2 BW.
Familiaal vermogensrecht in de praktijk?
Huwelijksvermogensrecht
• “Niet enkel loonkloof, maar ook onze wetgeving houdt verschil in
vermogen tussen man en vrouw in stand”
Vrouwen en mannen hebben nog altijd niet even veel vermogen. Dat komt
niet alleen door de loonkloof, maar ook door ons familiaal vermogensrecht.
Als een wettelijk samenwonend koppel uit elkaar gaat, dan wordt vooral de
economisch zwakkere partner daar de dupe van. Vaak is dat een vrouw.
Hetzelfde geldt voor getrouwde koppels met scheiding van goederen. Dat
blijkt uit een studie die staatssecretaris voor Gelijke Kansen Marie-Colline
Leroy (Ecolo) voorstelt.
Bron: VRT nws - Niet enkel loonkloof, maar ook onze wetgeving houdt
verschil in vermogen tussen man en vrouw in stand | VRT NWS: nieuws
= Het relatievermogensrecht, zoals het vandaag geldt, houdt
ongelijkheden tussen mannen en vrouwen in stand.
• De helft is letterlijk de helft (Vrt nws, 1 april 2013)
Na 18 jaar huwelijk had dit Cambodjaanse koppel het wel gehad met
elkaar. Ze beslisten om de helft van hun goederen eerlijk te verdelen en
dat werd door de echtgenoot wel erg letterlijk genomen. Hij zaagde
gewoon de helft van hun huis af en stockeerde het materiaal bij zijn
ouders. De echtgenote besliste om in de andere helft, samen met de
kinderen, te blijven wonen.
--> Bij een gemeenschap van goederen hebben beide partners recht op
de helft van het gemeenschappelijk vermogen. De uitdrukking “de helft”
wordt hier letterlijk genomen door de echtgenoot, die letterlijk de helft van
het huis afzaagt.
Familiaal vermogensrecht in de praktijk? Erfrecht
• Schoonzoon probeert erfenis te kapen door vals testament te
maken
(Leuven Actueel, 25 januari 2025)
Een familieconflict over een erfenis in Aarschot heeft geleid tot een
rechtszaak, waarbij schoonzoon G.L. wordt beschuldigd van het vervalsen
van het testament van zijn schoonmoeder.
4
1. Inleiding
Wat is familiaal vermogensrecht?
• Volgens ChatGPT:
“Familiaal vermogensrecht is een deelgebied van het recht dat zich
bevindt op het
kruispunt van het familierecht en het vermogensrecht.
Kort gezegd gaat het over de vermogensrechtelijke (financiële en
materiële) gevolgen van familiale relaties.
👉 Enkele belangrijke onderdelen zijn:
- Huwelijksvermogensrecht: wat gebeurt er met het vermogen van
partners bij
huwelijk, tijdens het huwelijk en bij echtscheiding (bv.
gemeenschapsstelsel,
scheiding van goederen, verrekeningen).
- Wettelijk samenwonen en feitelijk samenwonen: welke
rechten en plichten hebben partners ten aanzien van elkaars
vermogen.
- Ouder-kindrelatie en vermogen: onderhoudsplicht, voogdij,
beheer van goederen van minderjarigen.
- Erfrecht: wie erft wat bij overlijden, reservataire erfgenamen,
testamenten, erfovereenkomsten.
- Schenkingen: regels rond het schenken van goederen tijdens het
leven en de gevolgen voor de nalatenschap.
Met andere woorden: waar het familierecht vooral gaat over persoonlijke
relaties (huwelijk, afstamming, ouderlijk gezag), kijkt het familiaal
vermogensrecht naar de geld-en goederenkwesties die daarbij horen.”
= vrij accuraat en geeft vrij goed weer wat we dit semester gaan zien
• Definitie: regelt de vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en
gezinsrecht
= het is de rechtstak die de brug vormt tussen het het familie- en
gezinsrecht enerzijds en het ruimere vermogensrecht anderzijds. Ze regelt
de vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en gezinsleven.
Familiale en gezinsrelaties hebben immers niet alleen persoonsrechtelijke,
maar ook vermogensrechtelijke gevolgen.
• Recht na hervorming
• Situering
- Situering van het familiaal vermogensrecht in het Belgische
privaatrecht
o Familiaal vermogensrecht en het Belgische privaatrecht
1
, = Familiaal vermogensrecht bevindt zich op het kruispunt
tussen familierecht en vermogensrecht. Vragen uit beide
domeinen grijpen vaak in elkaar en kunnen wederzijdse
wijzigingen veroorzaken. Een verandering in het familierecht
kan belangrijke gevolgen hebben voor het vermogensrecht.
Bijv. Stel dat de wetgever zou beslissen dat huwelijk en
wettelijke samenwoning voortaan volledig gelijkgesteld
worden, dan zou dit automatisch betekenen dat wettelijk
samenwonenden meer vermogensrechtelijke rechten krijgen
(gevolgen voor vermogensrecht).
Aanknoping met het familierecht
--> Wie behoort tot de ‘familie’?
--> Hoe ontstaat de ‘familie’? = door afstamming, door
adoptie, door huwelijk of wettelijke samenwoning, ...
Aanknoping met het vermogensrecht
--> Privaatautonomie
= Wilsautonomie vormt de basis van het vermogensrecht: in
essentie mogen personen vrij hun vermogensrechtelijke
verhoudingen regelen, behoudens enkele dwingende
bepalingen die door de wetgever zijn opgelegd.
DUS in vele domeinen kan men de vermogensrechtelijke
verhoudingen in het gezin en de familie vormgeven. Indien de
wettelijke regeling volgens hen niet passend of voldoende is,
kunnen zij eigen beschikkingen treffen.
--> Grenzen aan de privaatautonomie
= Het gebruiken van die wilsautonomie vereist het stellen van
rechtshandelingen. Zo zullen echtgenoten die afspraken
willen maken over hun onderlinge vermogensrechtelijke
verhoudingen een overeenkomst moeten sluiten.
(volgens de regels van het algemeen verbintenissenrecht,
grenzen aan de contractsvrijheid).
- Situering van het familiaal vermogensrecht in het licht van
de internationalisering/ harmonisering van het Europees
en/of internationaal privaatrecht
o Klassiek: grote verscheidenheid door de onlosmakelijk
(geachte) band met de cultuur
= Het familiaal vermogensrecht blijft in essentie een
nationale aangelegenheid: er zijn weinig initiatieven tot
uniformisering --> gelinkt aan de culturele en
maatschappelijke context van een land, met als gevolg dat
elk land zijn eigen bepalingen maakt.
MAAR toch zien we bij vergelijking met de ons omringende
landen dat er gelijkaardige tendensen optreden zoals bij
het erfrecht: de erfrechtelijke positie van de LLE. De LLE had
vroeger nauwelijks rechten, want erfrecht werd beschouwd
als strikt ‘bloedrecht’, vandaag de dag is die positie
2
, veranderd. De LLE heeft toch een bevoorrechte rol gekregen
in de nalatenschap.
o Gevolgen:
§ Relatievermogensrecht
§ Erfrecht
§ Giften
• Klassieke tripartite (drie grote onderdelen):
= Het familiaal vermogensrecht kent drie grote onderdelen, maar het is
een complex veld omdat deze onderdelen sterk met elkaar verweven
zijn. Bij de behandeling van een probleem in het familiaal vermogensrecht
kunnen we zelden zeggen dat het uitsluitend tot één onderdeel behoort.
Vaak treden de verschillende onderdelen samen op en beïnvloeden ze
elkaar.
- Relatievermogensrecht (huwelijksvermogensrecht cq
samenwoningsvermogensrecht)
= Welke regels zijn er van toepassing tijdens een relatie, zowel
huwelijksrelaties als samenwoningsrelaties.
o Wat? Geheel van rechtsregels dat tijdens de relatie (huwelijk
cq samenwoning) en bij de ontbinding ervan, de
vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
partners (echtgenoten cq samenwoners), zowel ten opzichte
van elkaar als tegenover derden.
o Belangrijke hervorming bij Wet Huwelijksvermogensrecht 22
juli 2018 en bij Wet 19 januari 2022
§ Huwelijksvermogensrecht: primair stelsel (art. 212-224
OBW – hierna ook BW), secundair stelsel (Boek 2 titel 3
BW – vanaf 1 juli 2022)
§ Samenwoningsvermogensrecht (art. 1475-1479 OBW)
- Erfrecht
o Wat?: geheel van rechtsregels dat de overgang regelt van
het vermogen van een persoon bij diens overlijden
naar een (of meer) andere levende perso(o)n(en),
kunnen natuurlijke personen zijn maar ook rechtspersonen
(testamentaire bevoordeling t.a.v. goed doel)
§ Hoe wordt het vermogen concreet overgedragen en
wie krijgt wat als er geen beschikkingen zijn getroffen?
§ Bescherming van bepaalde erfgenamen: sommige
personen kunnen niet volledig buiten spel gezet
worden door beschikkingen = recht op een
reservataire aanspraak.
o Belangrijke hervorming bij Wet van 31 juli 2017 (en
gedeeltelijke reparatie in 2018!) en bij Wet van 19 januari
2022
3
, § Boek 4 BW (vanaf 1 juli 2022)
§ (Enkele bijzondere wetten, zoals Verzekeringswet)
- Giften (in het bijzonder schenkingen en testamenten).
o Wat? Een gift is een rechtshandeling onder kosteloze titel
waarbij een persoon aan een andere persoon geheel om niet
een vermogens-bestanddeel verschaft. (Schenkingen en
testamenten zijn de voornaamste --> hebben invloed op de
verdeling van de nalatenschap)
o Instrumenten:
§ Algemeen: Boek 4 titel 2 BW.
§ Bijzondere soorten giften: Boek 4 titel 2 BW.
Familiaal vermogensrecht in de praktijk?
Huwelijksvermogensrecht
• “Niet enkel loonkloof, maar ook onze wetgeving houdt verschil in
vermogen tussen man en vrouw in stand”
Vrouwen en mannen hebben nog altijd niet even veel vermogen. Dat komt
niet alleen door de loonkloof, maar ook door ons familiaal vermogensrecht.
Als een wettelijk samenwonend koppel uit elkaar gaat, dan wordt vooral de
economisch zwakkere partner daar de dupe van. Vaak is dat een vrouw.
Hetzelfde geldt voor getrouwde koppels met scheiding van goederen. Dat
blijkt uit een studie die staatssecretaris voor Gelijke Kansen Marie-Colline
Leroy (Ecolo) voorstelt.
Bron: VRT nws - Niet enkel loonkloof, maar ook onze wetgeving houdt
verschil in vermogen tussen man en vrouw in stand | VRT NWS: nieuws
= Het relatievermogensrecht, zoals het vandaag geldt, houdt
ongelijkheden tussen mannen en vrouwen in stand.
• De helft is letterlijk de helft (Vrt nws, 1 april 2013)
Na 18 jaar huwelijk had dit Cambodjaanse koppel het wel gehad met
elkaar. Ze beslisten om de helft van hun goederen eerlijk te verdelen en
dat werd door de echtgenoot wel erg letterlijk genomen. Hij zaagde
gewoon de helft van hun huis af en stockeerde het materiaal bij zijn
ouders. De echtgenote besliste om in de andere helft, samen met de
kinderen, te blijven wonen.
--> Bij een gemeenschap van goederen hebben beide partners recht op
de helft van het gemeenschappelijk vermogen. De uitdrukking “de helft”
wordt hier letterlijk genomen door de echtgenoot, die letterlijk de helft van
het huis afzaagt.
Familiaal vermogensrecht in de praktijk? Erfrecht
• Schoonzoon probeert erfenis te kapen door vals testament te
maken
(Leuven Actueel, 25 januari 2025)
Een familieconflict over een erfenis in Aarschot heeft geleid tot een
rechtszaak, waarbij schoonzoon G.L. wordt beschuldigd van het vervalsen
van het testament van zijn schoonmoeder.
4
