Samenvatting Psychologie van de adolescentie
H1 Inleiding
Adolescentie: een beschrijving
Het woord adolescentie wordt gebruikt voor de periode tussen de kinderjaren en de volwassenheid.
Dit is een periode van overgang, waarin zich veel ontwikkelingen voordoen op verschillende
terreinen. Er vinden ontwikkelingen plaats in het verstandelijk functioneren en in het denken over
morele kwesties. De belangrijkste ontwikkelingstaak in de adolescentie is daarom, in navolging van
Erikson (1968), te typeren als het ontwikkelen van een eigen identiteit. Binnen de adolescentie
kunnen jongeren verschillen in het moment waarop bepaalde ontwikkelingstaken voor hen centraal
staan of zijn opgelost. Veel jongeren duurt de overgang naar geïnstitutionaliseerde volwassenheid
vrij lang duurt. De vroege adolescentie ligt tussen 10 en 13 jaar. De midden adolescentie tussen 14 en
19 jaar. De late adolescentie tussen 19 en 23 jaar.
Puberteit en adolescentie
Het begrip puberteit heeft betrekking op het proces van geslachtsrijp worden, inclusief de
hormonale ontwikkeling die de geslachtsrijping en tal van andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen
aanstuurt. De adolescentie begint in de biologie en eindigt in de cultuur. Daarmee wordt bedoeld dat
het begin van de adolescentie dikwijls wordt vastgesteld met objectief waarneembare biologische
verschijnselen, zoals de fysiologische veranderingen die uiteindelijk de geslachtsrijpheid veroorzaken,
de lichamelijke verschijnselen waaruit geslachtsrijpheid blijkt of de versnelling van de lengtegroei.
Sociale en culturele aspecten bepalen dus in grote mate hoe de adolescentie wordt afgebakend.
Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt
Een ontwikkelingspsychologisch gezichtspunt richt zich onder andere op het bestuderen van intra-
individuele veranderingen, dus veranderingen binnen de persoon. Als karakteristiek voor de fase van
de adolescentie worden vooral gezien:
- Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten opzichte van de
ouders.
- De manieren van omgaan met bepaalde innerlijk beleefde conflicten.
- Een bepaald niveau van cognitief functioneren.
Ontwikkelingstaken verwijzen naar de eisen en verwachtingen die binnen een bepaalde cultuur voor
een bepaalde leeftijdsgroep gelden. Het vervullen van een bepaalde ontwikkelingstaak wordt als een
belangrijke voorwaarde gezien voor een goed verloop van de verdere ontwikkeling. Spanjaard en Slot
(2015) onderscheiden voor de adolescentie de volgende thema’s en bijbehorende
ontwikkelingstaken:
1) Positie ten opzichte van de ouders: minder afhankelijk worden van de ouders en het bepalen
van een eigen plaats binnen de veranderde relaties in het gezin en de familie.
2) Onderwijs of werk: kennis en vaardigheden opdoen om later een beroep te kunnen
uitoefenen en een keuze te maken ten aanzien van werk.
3) Vrije tijd: ondernemen van activiteiten in de vrije tijd en het zinvol doorbrengen van de tijd
waarin er geen verplichtingen zijn.
4) Eigen woonsituatie: zorgdragen voor eigen kamer en spullen, omgaan met je huisgenoten.
5) Autoriteit en instanties: accepteren dat er instanties en personen boven je gesteld zijn,
binnen geldende regels en codes opkomen voor eigen belang.
6) Gezondheid en uiterlijk: zorgen voor goede voeding en een goede lichamelijke conditie, een
uiterlijk waar je je prettig bij voelt en het inschatten en vermijden van risico’s.
H1 Inleiding
Adolescentie: een beschrijving
Het woord adolescentie wordt gebruikt voor de periode tussen de kinderjaren en de volwassenheid.
Dit is een periode van overgang, waarin zich veel ontwikkelingen voordoen op verschillende
terreinen. Er vinden ontwikkelingen plaats in het verstandelijk functioneren en in het denken over
morele kwesties. De belangrijkste ontwikkelingstaak in de adolescentie is daarom, in navolging van
Erikson (1968), te typeren als het ontwikkelen van een eigen identiteit. Binnen de adolescentie
kunnen jongeren verschillen in het moment waarop bepaalde ontwikkelingstaken voor hen centraal
staan of zijn opgelost. Veel jongeren duurt de overgang naar geïnstitutionaliseerde volwassenheid
vrij lang duurt. De vroege adolescentie ligt tussen 10 en 13 jaar. De midden adolescentie tussen 14 en
19 jaar. De late adolescentie tussen 19 en 23 jaar.
Puberteit en adolescentie
Het begrip puberteit heeft betrekking op het proces van geslachtsrijp worden, inclusief de
hormonale ontwikkeling die de geslachtsrijping en tal van andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen
aanstuurt. De adolescentie begint in de biologie en eindigt in de cultuur. Daarmee wordt bedoeld dat
het begin van de adolescentie dikwijls wordt vastgesteld met objectief waarneembare biologische
verschijnselen, zoals de fysiologische veranderingen die uiteindelijk de geslachtsrijpheid veroorzaken,
de lichamelijke verschijnselen waaruit geslachtsrijpheid blijkt of de versnelling van de lengtegroei.
Sociale en culturele aspecten bepalen dus in grote mate hoe de adolescentie wordt afgebakend.
Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt
Een ontwikkelingspsychologisch gezichtspunt richt zich onder andere op het bestuderen van intra-
individuele veranderingen, dus veranderingen binnen de persoon. Als karakteristiek voor de fase van
de adolescentie worden vooral gezien:
- Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten opzichte van de
ouders.
- De manieren van omgaan met bepaalde innerlijk beleefde conflicten.
- Een bepaald niveau van cognitief functioneren.
Ontwikkelingstaken verwijzen naar de eisen en verwachtingen die binnen een bepaalde cultuur voor
een bepaalde leeftijdsgroep gelden. Het vervullen van een bepaalde ontwikkelingstaak wordt als een
belangrijke voorwaarde gezien voor een goed verloop van de verdere ontwikkeling. Spanjaard en Slot
(2015) onderscheiden voor de adolescentie de volgende thema’s en bijbehorende
ontwikkelingstaken:
1) Positie ten opzichte van de ouders: minder afhankelijk worden van de ouders en het bepalen
van een eigen plaats binnen de veranderde relaties in het gezin en de familie.
2) Onderwijs of werk: kennis en vaardigheden opdoen om later een beroep te kunnen
uitoefenen en een keuze te maken ten aanzien van werk.
3) Vrije tijd: ondernemen van activiteiten in de vrije tijd en het zinvol doorbrengen van de tijd
waarin er geen verplichtingen zijn.
4) Eigen woonsituatie: zorgdragen voor eigen kamer en spullen, omgaan met je huisgenoten.
5) Autoriteit en instanties: accepteren dat er instanties en personen boven je gesteld zijn,
binnen geldende regels en codes opkomen voor eigen belang.
6) Gezondheid en uiterlijk: zorgen voor goede voeding en een goede lichamelijke conditie, een
uiterlijk waar je je prettig bij voelt en het inschatten en vermijden van risico’s.
