BURGERLIJK RECHT
DEEL 1 ALGEMEEN DEEL
1 ALGEMENE INDELING
1. WAT IS RECHT?
KENMERKEN VAN RECHT
1. Recht is een geheel van gedragsregels en normen
- Verbodsregels: iets niet doen
- Gebodsregels: iets wel doen
- Ook afspraken en overeenkomsten (bv. Huurcontract)
2. Doel van regels en normen is maatschappelijke orde (samenleven zonder chaos)
3. Regels worden opgelegd door de overheid
- Opgesteld door bevoegde instanties (bv. Parlement)
- Burgers moeten ze naleven
4. Regels zijn afdwingbaar
- Rechtbanken en hoven controleren naleving
- Regels zijn enkel recht als ze afdwingbaar zijn
- Bv. Op tijd komen is een beleefdheid, geen afdwingbaar recht
2. INDELINGEN VAN RECHT
2.1 PRIVAATRECHT – PUBLIEKRECHT
Privaatrecht: regelt verhouding burger – burger Publiekrecht: regelt verhouding overheid – burger
• Burgerlijk recht: rechten en plichten • Staatsrecht: opbouw van de staat en
tussen burgers (bv. Huwelijk, erfenis) verdeling van macht
• Gerechtelijk privaatrecht: hoe • Administratief recht: regels tussen
privéconflicten via rechtbanken worden overheid en burgers (bv. Vergunningen)
opgelost • Strafrecht: wat strafbaar is en welke
• Internationaal privaatrecht: regels bij straffen gelden (bv. Diefstal →
buitenlands element (bv. Huwelijk met gevangenis)
buitenlander) • Strafprocedurerecht: verloop van het
strafproces
• Fiscaal recht: belastingen voor burgers
en bedrijven
2.2 ENKELE ANDERE INDELINGEN
• Objectieve recht: alle algemene regels en wetten die voor iedereen gelden
• Subjectief recht: rechten die een individu uit regels kan halen (bv. Recht op loon)
• Materieel recht: zegt wat mag of moet (inhoud van regels, bv. ‘Je mag niet stelen’)
• Formeel recht: zegt hoe je regels kan afdwingen (bv. Proces bij rechtbank)
1
,3. BRONNEN VAN HET RECHT
Onderzoekt waar dat we de rechtsregels kunnen terugvinden
URA = digitaal platform voor wetgeving, rechtspraak en Europees recht
3.1 WETGEVING IN DE RUIME ZIN VAN HET WOORD (= SENSU STRICTO)
3.1.1 INTERNATIONALE VERDRAGEN EN BESLISSINGEN VAN SUPRANATIONALE
ORGANISATIES
Beleidsinstrumenten van Europese organen
1. Richtlijnen: regels die lidstaten verplicht in hun eigen wetgeving moeten opnemen
2. Verordeningen: algemene regels die rechtstreeks gelden in alle lidstaten
3. Besluiten: regels die gelden voor specifieke personen of landen
Daarnaast bestaan er internationale verdragen tussen twee of meer staten
3.1.2 GRONDWET
De belangrijkste Belgische wet, de hoogste bron van recht
• Bepaalt wie de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht heeft
• Kan niet zomaar gewijzigd worden
3.1.3 WET IN DE STRIKTE ZIN VAN HET WOORD
• Komt tot stand in de Kamer van Volksvertegenwoordigers
• Wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad (www.staatsblad.be)
Wat vind je in het Staatsblad?
• Europese verordeningen en richtlijnen
• Wijzigingen aan de grondwet
• Decreten, koninklijke besluiten (KB’s) en ministeriële besluiten (MB’s)
• Bijlagen: belangrijke bekendmakingen zoals oprichting van vennootschappen, iemand onder
bewind, faillissementen, wijziging van vennootschapsvormen
3.1.4 DECRETEN
• Decreten = wetten op het niveau van de Gemeenschappen en Gewesten
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest spreekt men niet van decreten, maar van ordonnanties
3.1.5 KONINKLIJK BESLUIT (KB)
• Wordt genomen door de koning en de ministers
• Dient voor de uitvoering van een wet
2
,3.1.6 BESLUIT VAN DE GEMEENSCHAPS - EN GEWESTREGERINGEN
Zin regionale tegenhangers van de koninklijke besluiten
3.1.7 ANDERE
• Ministeriële besluiten (MB)
• Besluiten van leden van gemeenschaps- en gewestregeringen
3.2 RECHTSPRAAK
• Geheel van beslissingen van hoven en rechtbanken
• Toont hoe rechters de wet toepassen in concrete gevallen
• Uitspraak van Hof = arrest, gedaan door een raadsheer
• Uitspraak van Rechtbank = vonnis, gedaan door een rechter
Raadsvrouw = advocaat (≠ raadsheer)
3.3 RECHTSLEER
• Verzameling van wetenschappelijke publicaties over juridische onderwerpen
• Geschreven door rechtsgeleerden en professoren
3.4 GEWOONTE – BILLIJKHEID
Spelen in ons rechtsstelsel een minder belangrijke rol
2 STRUCTUREN EN INSTELLINGEN
1. ENKELE ALGEMENE BEGINSELEN
• Democratische staat: het volk kiest vertegenwoordigers die wetten maken (via verkiezingen)
• Scheiding der machten: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
• Rechtsstaat: de macht is geregeld en beperkt door de wet
• Monarchie: België heeft een koning
• Federale staat: bevoegdheden verdelen over verschillende niveaus
2. ENKELE POLITIEKE INSTELLINGEN
2.1 OP FEDERAAL NIVEAU
• Kamer van volksvertegenwoordigers: 150 leden, verkozen voor 5 jaar
• Senaat: 60 senatoren, bevoegd voor herziening van wetten en grondwet
• Koning: heeft bevoegdheden volgens de grondwet
• Federale regering: 15 ministers, evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen
3
, 2.2 OP REGIONAAL NIVEAU
België heeft 3 gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige) en 3 gewesten (Vlaams, Waals en
Brussels Hoofdstedelijk)
• Vlaams Parlement: 124 leden
• Vlaamse Regering: max 11 ministers
• Gemeenschappen en gewesten voeren hun bevoegdheden zelf uit
2.3 PROVINCIES EN GEMEENTEN
• 10 provincies: bevoegd voor wat van provinciaal belang is
Bestuur: provincieraad (om de 6 jaar verkozen), voorzitter = gouverneur
• 565 gemeenten: bevoegd voor wat van gemeentelijk belang is (bv. Openbare werken, onderwijs,
huisvesting, sociale bijstand …)
Bestuur: burgemeester, gemeenteraad, college van burgemeester en schepenen
3. RECHTBANKEN EN HOVEN
(Meer info: zie organigram!!)
VREDEGERECHT (LAAGSTE RECHTBANK)
• Wie: vrederechter (alleen zetelend) + griffier (administratief werk)
• Bevoegdheden
1. Algemeen: burgerlijke geschillen < 5 000 euro
2. Specifiek: altijd bevoegd voor onder andere huur, handelshuur, bewindvoering, gedwongen
opname, pacht, consumentenkrediet, nutsvoorzieningen, burenruzies
• Hoger beroep: enkel mogelijk bij vorderingen > 2 000 euro
• Territoriale bevoegdheid: 1 vrederechter per kanton (ongeveer 162 in België)
POLITIERECHTBANK
• Wie: 1 politierechter (alleen zetelend) + griffier
• Bevoegdheden
- Wegverkeersrecht (ongevallen, vluchtmisdrijf, dodelijk ongeval …)
- Burgerlijke schadevergoeding na verkeersongeval
- Beroep tegen GAS-boetes (bv. Wildplassen)
- Bevoegd voor de burgerlijke vordering tot schadevergoeding door het slachtoffer van het
ongeval (slachtoffer moet zich burgerlijke partij stellen voor politierechtbank)
• Hoger beroep: mogelijk bij correctionele rechtbank
• Territoriale bevoegdheid: 1 per arrondissement (meerdere kantons)
RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG
1 per arrondissement
BURGERLIJKE RECHTBANK
4
DEEL 1 ALGEMEEN DEEL
1 ALGEMENE INDELING
1. WAT IS RECHT?
KENMERKEN VAN RECHT
1. Recht is een geheel van gedragsregels en normen
- Verbodsregels: iets niet doen
- Gebodsregels: iets wel doen
- Ook afspraken en overeenkomsten (bv. Huurcontract)
2. Doel van regels en normen is maatschappelijke orde (samenleven zonder chaos)
3. Regels worden opgelegd door de overheid
- Opgesteld door bevoegde instanties (bv. Parlement)
- Burgers moeten ze naleven
4. Regels zijn afdwingbaar
- Rechtbanken en hoven controleren naleving
- Regels zijn enkel recht als ze afdwingbaar zijn
- Bv. Op tijd komen is een beleefdheid, geen afdwingbaar recht
2. INDELINGEN VAN RECHT
2.1 PRIVAATRECHT – PUBLIEKRECHT
Privaatrecht: regelt verhouding burger – burger Publiekrecht: regelt verhouding overheid – burger
• Burgerlijk recht: rechten en plichten • Staatsrecht: opbouw van de staat en
tussen burgers (bv. Huwelijk, erfenis) verdeling van macht
• Gerechtelijk privaatrecht: hoe • Administratief recht: regels tussen
privéconflicten via rechtbanken worden overheid en burgers (bv. Vergunningen)
opgelost • Strafrecht: wat strafbaar is en welke
• Internationaal privaatrecht: regels bij straffen gelden (bv. Diefstal →
buitenlands element (bv. Huwelijk met gevangenis)
buitenlander) • Strafprocedurerecht: verloop van het
strafproces
• Fiscaal recht: belastingen voor burgers
en bedrijven
2.2 ENKELE ANDERE INDELINGEN
• Objectieve recht: alle algemene regels en wetten die voor iedereen gelden
• Subjectief recht: rechten die een individu uit regels kan halen (bv. Recht op loon)
• Materieel recht: zegt wat mag of moet (inhoud van regels, bv. ‘Je mag niet stelen’)
• Formeel recht: zegt hoe je regels kan afdwingen (bv. Proces bij rechtbank)
1
,3. BRONNEN VAN HET RECHT
Onderzoekt waar dat we de rechtsregels kunnen terugvinden
URA = digitaal platform voor wetgeving, rechtspraak en Europees recht
3.1 WETGEVING IN DE RUIME ZIN VAN HET WOORD (= SENSU STRICTO)
3.1.1 INTERNATIONALE VERDRAGEN EN BESLISSINGEN VAN SUPRANATIONALE
ORGANISATIES
Beleidsinstrumenten van Europese organen
1. Richtlijnen: regels die lidstaten verplicht in hun eigen wetgeving moeten opnemen
2. Verordeningen: algemene regels die rechtstreeks gelden in alle lidstaten
3. Besluiten: regels die gelden voor specifieke personen of landen
Daarnaast bestaan er internationale verdragen tussen twee of meer staten
3.1.2 GRONDWET
De belangrijkste Belgische wet, de hoogste bron van recht
• Bepaalt wie de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht heeft
• Kan niet zomaar gewijzigd worden
3.1.3 WET IN DE STRIKTE ZIN VAN HET WOORD
• Komt tot stand in de Kamer van Volksvertegenwoordigers
• Wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad (www.staatsblad.be)
Wat vind je in het Staatsblad?
• Europese verordeningen en richtlijnen
• Wijzigingen aan de grondwet
• Decreten, koninklijke besluiten (KB’s) en ministeriële besluiten (MB’s)
• Bijlagen: belangrijke bekendmakingen zoals oprichting van vennootschappen, iemand onder
bewind, faillissementen, wijziging van vennootschapsvormen
3.1.4 DECRETEN
• Decreten = wetten op het niveau van de Gemeenschappen en Gewesten
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest spreekt men niet van decreten, maar van ordonnanties
3.1.5 KONINKLIJK BESLUIT (KB)
• Wordt genomen door de koning en de ministers
• Dient voor de uitvoering van een wet
2
,3.1.6 BESLUIT VAN DE GEMEENSCHAPS - EN GEWESTREGERINGEN
Zin regionale tegenhangers van de koninklijke besluiten
3.1.7 ANDERE
• Ministeriële besluiten (MB)
• Besluiten van leden van gemeenschaps- en gewestregeringen
3.2 RECHTSPRAAK
• Geheel van beslissingen van hoven en rechtbanken
• Toont hoe rechters de wet toepassen in concrete gevallen
• Uitspraak van Hof = arrest, gedaan door een raadsheer
• Uitspraak van Rechtbank = vonnis, gedaan door een rechter
Raadsvrouw = advocaat (≠ raadsheer)
3.3 RECHTSLEER
• Verzameling van wetenschappelijke publicaties over juridische onderwerpen
• Geschreven door rechtsgeleerden en professoren
3.4 GEWOONTE – BILLIJKHEID
Spelen in ons rechtsstelsel een minder belangrijke rol
2 STRUCTUREN EN INSTELLINGEN
1. ENKELE ALGEMENE BEGINSELEN
• Democratische staat: het volk kiest vertegenwoordigers die wetten maken (via verkiezingen)
• Scheiding der machten: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
• Rechtsstaat: de macht is geregeld en beperkt door de wet
• Monarchie: België heeft een koning
• Federale staat: bevoegdheden verdelen over verschillende niveaus
2. ENKELE POLITIEKE INSTELLINGEN
2.1 OP FEDERAAL NIVEAU
• Kamer van volksvertegenwoordigers: 150 leden, verkozen voor 5 jaar
• Senaat: 60 senatoren, bevoegd voor herziening van wetten en grondwet
• Koning: heeft bevoegdheden volgens de grondwet
• Federale regering: 15 ministers, evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen
3
, 2.2 OP REGIONAAL NIVEAU
België heeft 3 gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige) en 3 gewesten (Vlaams, Waals en
Brussels Hoofdstedelijk)
• Vlaams Parlement: 124 leden
• Vlaamse Regering: max 11 ministers
• Gemeenschappen en gewesten voeren hun bevoegdheden zelf uit
2.3 PROVINCIES EN GEMEENTEN
• 10 provincies: bevoegd voor wat van provinciaal belang is
Bestuur: provincieraad (om de 6 jaar verkozen), voorzitter = gouverneur
• 565 gemeenten: bevoegd voor wat van gemeentelijk belang is (bv. Openbare werken, onderwijs,
huisvesting, sociale bijstand …)
Bestuur: burgemeester, gemeenteraad, college van burgemeester en schepenen
3. RECHTBANKEN EN HOVEN
(Meer info: zie organigram!!)
VREDEGERECHT (LAAGSTE RECHTBANK)
• Wie: vrederechter (alleen zetelend) + griffier (administratief werk)
• Bevoegdheden
1. Algemeen: burgerlijke geschillen < 5 000 euro
2. Specifiek: altijd bevoegd voor onder andere huur, handelshuur, bewindvoering, gedwongen
opname, pacht, consumentenkrediet, nutsvoorzieningen, burenruzies
• Hoger beroep: enkel mogelijk bij vorderingen > 2 000 euro
• Territoriale bevoegdheid: 1 vrederechter per kanton (ongeveer 162 in België)
POLITIERECHTBANK
• Wie: 1 politierechter (alleen zetelend) + griffier
• Bevoegdheden
- Wegverkeersrecht (ongevallen, vluchtmisdrijf, dodelijk ongeval …)
- Burgerlijke schadevergoeding na verkeersongeval
- Beroep tegen GAS-boetes (bv. Wildplassen)
- Bevoegd voor de burgerlijke vordering tot schadevergoeding door het slachtoffer van het
ongeval (slachtoffer moet zich burgerlijke partij stellen voor politierechtbank)
• Hoger beroep: mogelijk bij correctionele rechtbank
• Territoriale bevoegdheid: 1 per arrondissement (meerdere kantons)
RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG
1 per arrondissement
BURGERLIJKE RECHTBANK
4
