DIERKUNDE
Docent: Luc Decombel
Deze samenvatting is gebaseerd op les- en cursusmateriaal
van Luc Decombel.
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen dierlijke cel ..........................................................................3-6
1. Dierlijke cel .................................................................................................................... 3
2. Kerndeling ..................................................................................................................4-6
2.1. Mitose ...............................................................................................................4-5
2.2. Meiose ..............................................................................................................5-6
Hoofdstuk 2: Rijk van de eencelligen ................................................................................ 7-20
1. Indeling in rijken ..........................................................................................................7-8
2. Rijk eencelligen (Protozoa en Chromista) ................................................................... 8-20
2.1. Stam: trilhaardiertjes (Ciliophora) .................................................................... 9-12
a) Pantoffeldiertje .......................................................................................... 9-12
2.2. Stam: Amoëben (Amoebozoa) ........................................................................ 12-13
a) Amoebe................................................................................................... 12-13
2.3. Stam: zweephaardiertjes (Euglenozoa) ........................................................... 13-14
a) Trypanosoma ........................................................................................... 13-14
2.4. Stam: Metamonada ....................................................................................... 14-16
a) Giardia duodenalis ................................................................................... 14-15
b) Trichomonas gallinae .................................................................................... 16
2.5. Stam: Sporendiertjes (Miozoa) ....................................................................... 16-20
a) Eimeria spp. ................................................................................... 17-18
b) Toxoplasma gondii ................................................................................... 19-20
c) Plasmodium spp. ......................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Rijk van de meercelligen ..................................................................... 21-113
1. Stam: Sponsen (Porifera) ................................................................................ 21-22
1.1. Bouw ...................................................................................................... 21
1.2. Voortplanting ...................................................................................................... 22
2. Stam: Holtedieren (Cnidaria) .................................................................................... 23-26
2.1. Zoetwaterpoliep (Hydra spp.).......................................................................... 23-25
2.2. Zeedraad (Obelia spp.) .............................................................................. 26
3. Stam: Platwormen (Platyhelminthes) ........................................................................ 27-33
3.1. Trilhaarwormen (Tricladida) ........................................................................... 27-28
a) Planaria spp. ................................................................................................ 28
3.2. Infraklasse: Zuigwormen (Trematoda) ............................................................. 28-31
a) Grote leverbot .......................................................................................... 29-30
b) Schistostoma ............................................................................................... 31
3.3. Infraklasse: Lintwormen (Cestoda) ................................................................. 31-33
a) Runderlintworm (Taenia saginata) ............................................................. 31-33
b) Hondenlintworm (Dipylidium caninum) ......................................................... 33
c) Vossenlintworm (Echinococcus granulosus) .................................................. 33
1
,4. Stam: Rondwormen (Nematoda) ............................................................................... 34-37
4.1. Spoelwormen ................................................................................................ 34-37
a) Vrijlevende spoelwormen .............................................................................. 34
b) Parasieten van mens en dier ..................................................................... 35-36
c) Parasieten van planten .................................................................................. 37
5. Stam: Ringwormen (Annelida) ................................................................................... 38-46
5.1. Subklasse: borstelarme ringwormen ............................................................... 38-45
a) Regenworm (Lumbricus terrestris) ............................................................ 38-45
5.2. Subklasse: bloedzuigers (Hirudinea) .................................................................... 46
5.3. Klasse: Borstelwormen........................................................................................ 46
a) Zeepier ......................................................................................................... 46
6. Stam: Weekdieren (Mollusca) ................................................................................... 47-50
6.1. Klasse: Tweekleppigen (Bivalvia) ..................................................................... 47-52
a) Gewone mossel (Mytilus edulis) .............................................................. 48-52
6.2. Klasse: Slakken .............................................................................................. 52-57
a) Gewone tuinslak (Cepaea nemoralis) ....................................................... 52-56
b) Wulk ........................................................................................................ 56-57
6.3. Klasse: Koppotigen ........................................................................................ 57-59
a) Zeekat (Sepia officinalis) .......................................................................... 57-59
7. Stam: Geleedpotigen (Arthropoda) ............................................................................ 60-74
7.1. Substam: Schaaldieren (Crustacea) ............................................................... 60-66
a) Noorse Kreeft (Nephrops norvegicus) ....................................................... 61-65
b) Zoetwatervlo (Daphnia spp.) ..................................................................... 65-66
7.2. Orde: Pissebedden.............................................................................................. 67
7.3. Orde: Vlokreeften ................................................................................................ 67
7.4. Subklasse: Roeipootkreeftjes .............................................................................. 67
7.5. Subklasse: Rankpootkreeften .............................................................................. 68
7.6. Klasse: Insecten (Insecta)............................................................................... 68-74
8. Stam: Stekelhuidigen ................................................................................................ 75-78
8.1. Klasse: Zeesterren ......................................................................................... 75-78
a) Gewone zeester (Asterias rubens) ............................................................ 75-78
8.2. Andere klassen ................................................................................................... 78
9. Stam: Chordadieren ............................................................................................... 79-113
9.1. Voortplanting ................................................................................................. 79-82
9.2. Onderstam: Schedellozen (Chephalochordata) ................................................... 83
9.3. Onderstam: Manteldieren (Urochordata) ............................................................. 84
9.4. Substam: Gewervelden (Vertebrata) .................................................................... 85
a) Infrastam: kaaklozen .......................................................................... 85-86
b) Superklasse: Kraakbeenvissen .................................................................... 86-88
c) Superklasse: Straalvinnigen ......................................................................... 88-91
d) Klasse: Amfibiën ......................................................................................... 92-95
e) Klasse: Reptielen ........................................................................................ 95-98
f) Subklasse: Vogels ..................................................................................... 99-103
g) Klasse: Zoogdieren .................................................................................. 104-113
2
, Hoofdstuk 1: Basisbegrippen dierlijke cel
1. Dierlijke cel
Ontwikkeling celmembraan:
- Probleem: deeltjes water konden niet van elkaar afgescheiden worden.
- Oplossing: dubbele fosfolipidenlaag (celmembraan).
Prokaryoten vs. Eukaryoten:
Celorganellen:
- Mitochondrium:
o Energieleverancier.
o Productie ATP (adenosine triphosfaat).
- Kern: afgescheiden door dubbel membraan.
- Golgi-apparaat: modificatie, transport en secretie van macromoleculen.
- Endoplasmatisch reticulum (ER):
o Uitloper kernmembraan.
o Ruw ER: met ribosomen die membraaneiwitten maken.
3
, 2. Kerndeling
Soorten:
- Mitose:
o Waar? Gewone lichaamscellen.
o Doel: exacte kopie creëren.
- Meiose:
o Waar? Geslachtscellen.
o Gevolg: reductiedeling, waardoor het kernmateriaal gehalveerd wordt.
Slechts de helft van de chromosomen is nog aanwezig.
2.1. Mitose
Fasen:
- Fase 1: profase:
o = voorbereidende fase.
o Centrosoom (structuur gelegen in midden v/d cel) zal delen en zullen deze
twee centrosomen zullen zich over elkaar leggen tegen het celmembraan.
Deze zorgen ervoor dat de chromatinen (los DNA) oprollen, zodat er
chromosomen gevormd worden. Deze worden samengehouden door
histonen (eiwitten).
o Chromosoom= 2 identieke benen (chromatiden), samengehouden door
centromeer.
- Fase 2: metafase:
o Spoelfiguur is volledig gevormd en alle chromosomen liggen op het
equatorvlak van de cel.
- Fase 3: anafase:
o Centromeren splitsen zich, naar elke zijde van de cel zal een been van het
chromosoom worden getrokken.
- Fase 4: telofase:
o Spoelfiguur verdwijnt, rond beide dochterkeren word een kernenveloppe
gevormd.
o Elke dochterceel bezit een identiek aantal chromatiden, hierdoor kunnen
kopies gemaakt worden voor het andere been.
4
, 2.2. Meiose
Algemeen:
- Homologe chromosomen:
o Lichaamscellen zijn diploïd (2n), ze bezitten n chromosomen v/d vader en
n v/d moeder. Deze 2 chromosomen uit een paar = homologe
chromosomen.
- Dochtercellen:
o Resultaat van meiose.
o Bezitten 1 chromosoom van elk homologe paar chromosomen (haploïd).
o Meiose I: 5eductive v/h chromosoom.
o Meiose II: mitose.
Meiose I:
- Fase 1: profase I:
o Spoelfiguur en chromosomen worden gevormd.
o Kernenveloppe verdwijnt.
o Homologe chromosomen oriënteren zich tegenover elkaar op
equatorvlak.
o Cross-over: uitwissel van DNA tussen de twee homologe chromosomen.
Dit betekent dat de chromatiden v/e chromosoom niet langer identiek zijn.
5
Docent: Luc Decombel
Deze samenvatting is gebaseerd op les- en cursusmateriaal
van Luc Decombel.
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen dierlijke cel ..........................................................................3-6
1. Dierlijke cel .................................................................................................................... 3
2. Kerndeling ..................................................................................................................4-6
2.1. Mitose ...............................................................................................................4-5
2.2. Meiose ..............................................................................................................5-6
Hoofdstuk 2: Rijk van de eencelligen ................................................................................ 7-20
1. Indeling in rijken ..........................................................................................................7-8
2. Rijk eencelligen (Protozoa en Chromista) ................................................................... 8-20
2.1. Stam: trilhaardiertjes (Ciliophora) .................................................................... 9-12
a) Pantoffeldiertje .......................................................................................... 9-12
2.2. Stam: Amoëben (Amoebozoa) ........................................................................ 12-13
a) Amoebe................................................................................................... 12-13
2.3. Stam: zweephaardiertjes (Euglenozoa) ........................................................... 13-14
a) Trypanosoma ........................................................................................... 13-14
2.4. Stam: Metamonada ....................................................................................... 14-16
a) Giardia duodenalis ................................................................................... 14-15
b) Trichomonas gallinae .................................................................................... 16
2.5. Stam: Sporendiertjes (Miozoa) ....................................................................... 16-20
a) Eimeria spp. ................................................................................... 17-18
b) Toxoplasma gondii ................................................................................... 19-20
c) Plasmodium spp. ......................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Rijk van de meercelligen ..................................................................... 21-113
1. Stam: Sponsen (Porifera) ................................................................................ 21-22
1.1. Bouw ...................................................................................................... 21
1.2. Voortplanting ...................................................................................................... 22
2. Stam: Holtedieren (Cnidaria) .................................................................................... 23-26
2.1. Zoetwaterpoliep (Hydra spp.).......................................................................... 23-25
2.2. Zeedraad (Obelia spp.) .............................................................................. 26
3. Stam: Platwormen (Platyhelminthes) ........................................................................ 27-33
3.1. Trilhaarwormen (Tricladida) ........................................................................... 27-28
a) Planaria spp. ................................................................................................ 28
3.2. Infraklasse: Zuigwormen (Trematoda) ............................................................. 28-31
a) Grote leverbot .......................................................................................... 29-30
b) Schistostoma ............................................................................................... 31
3.3. Infraklasse: Lintwormen (Cestoda) ................................................................. 31-33
a) Runderlintworm (Taenia saginata) ............................................................. 31-33
b) Hondenlintworm (Dipylidium caninum) ......................................................... 33
c) Vossenlintworm (Echinococcus granulosus) .................................................. 33
1
,4. Stam: Rondwormen (Nematoda) ............................................................................... 34-37
4.1. Spoelwormen ................................................................................................ 34-37
a) Vrijlevende spoelwormen .............................................................................. 34
b) Parasieten van mens en dier ..................................................................... 35-36
c) Parasieten van planten .................................................................................. 37
5. Stam: Ringwormen (Annelida) ................................................................................... 38-46
5.1. Subklasse: borstelarme ringwormen ............................................................... 38-45
a) Regenworm (Lumbricus terrestris) ............................................................ 38-45
5.2. Subklasse: bloedzuigers (Hirudinea) .................................................................... 46
5.3. Klasse: Borstelwormen........................................................................................ 46
a) Zeepier ......................................................................................................... 46
6. Stam: Weekdieren (Mollusca) ................................................................................... 47-50
6.1. Klasse: Tweekleppigen (Bivalvia) ..................................................................... 47-52
a) Gewone mossel (Mytilus edulis) .............................................................. 48-52
6.2. Klasse: Slakken .............................................................................................. 52-57
a) Gewone tuinslak (Cepaea nemoralis) ....................................................... 52-56
b) Wulk ........................................................................................................ 56-57
6.3. Klasse: Koppotigen ........................................................................................ 57-59
a) Zeekat (Sepia officinalis) .......................................................................... 57-59
7. Stam: Geleedpotigen (Arthropoda) ............................................................................ 60-74
7.1. Substam: Schaaldieren (Crustacea) ............................................................... 60-66
a) Noorse Kreeft (Nephrops norvegicus) ....................................................... 61-65
b) Zoetwatervlo (Daphnia spp.) ..................................................................... 65-66
7.2. Orde: Pissebedden.............................................................................................. 67
7.3. Orde: Vlokreeften ................................................................................................ 67
7.4. Subklasse: Roeipootkreeftjes .............................................................................. 67
7.5. Subklasse: Rankpootkreeften .............................................................................. 68
7.6. Klasse: Insecten (Insecta)............................................................................... 68-74
8. Stam: Stekelhuidigen ................................................................................................ 75-78
8.1. Klasse: Zeesterren ......................................................................................... 75-78
a) Gewone zeester (Asterias rubens) ............................................................ 75-78
8.2. Andere klassen ................................................................................................... 78
9. Stam: Chordadieren ............................................................................................... 79-113
9.1. Voortplanting ................................................................................................. 79-82
9.2. Onderstam: Schedellozen (Chephalochordata) ................................................... 83
9.3. Onderstam: Manteldieren (Urochordata) ............................................................. 84
9.4. Substam: Gewervelden (Vertebrata) .................................................................... 85
a) Infrastam: kaaklozen .......................................................................... 85-86
b) Superklasse: Kraakbeenvissen .................................................................... 86-88
c) Superklasse: Straalvinnigen ......................................................................... 88-91
d) Klasse: Amfibiën ......................................................................................... 92-95
e) Klasse: Reptielen ........................................................................................ 95-98
f) Subklasse: Vogels ..................................................................................... 99-103
g) Klasse: Zoogdieren .................................................................................. 104-113
2
, Hoofdstuk 1: Basisbegrippen dierlijke cel
1. Dierlijke cel
Ontwikkeling celmembraan:
- Probleem: deeltjes water konden niet van elkaar afgescheiden worden.
- Oplossing: dubbele fosfolipidenlaag (celmembraan).
Prokaryoten vs. Eukaryoten:
Celorganellen:
- Mitochondrium:
o Energieleverancier.
o Productie ATP (adenosine triphosfaat).
- Kern: afgescheiden door dubbel membraan.
- Golgi-apparaat: modificatie, transport en secretie van macromoleculen.
- Endoplasmatisch reticulum (ER):
o Uitloper kernmembraan.
o Ruw ER: met ribosomen die membraaneiwitten maken.
3
, 2. Kerndeling
Soorten:
- Mitose:
o Waar? Gewone lichaamscellen.
o Doel: exacte kopie creëren.
- Meiose:
o Waar? Geslachtscellen.
o Gevolg: reductiedeling, waardoor het kernmateriaal gehalveerd wordt.
Slechts de helft van de chromosomen is nog aanwezig.
2.1. Mitose
Fasen:
- Fase 1: profase:
o = voorbereidende fase.
o Centrosoom (structuur gelegen in midden v/d cel) zal delen en zullen deze
twee centrosomen zullen zich over elkaar leggen tegen het celmembraan.
Deze zorgen ervoor dat de chromatinen (los DNA) oprollen, zodat er
chromosomen gevormd worden. Deze worden samengehouden door
histonen (eiwitten).
o Chromosoom= 2 identieke benen (chromatiden), samengehouden door
centromeer.
- Fase 2: metafase:
o Spoelfiguur is volledig gevormd en alle chromosomen liggen op het
equatorvlak van de cel.
- Fase 3: anafase:
o Centromeren splitsen zich, naar elke zijde van de cel zal een been van het
chromosoom worden getrokken.
- Fase 4: telofase:
o Spoelfiguur verdwijnt, rond beide dochterkeren word een kernenveloppe
gevormd.
o Elke dochterceel bezit een identiek aantal chromatiden, hierdoor kunnen
kopies gemaakt worden voor het andere been.
4
, 2.2. Meiose
Algemeen:
- Homologe chromosomen:
o Lichaamscellen zijn diploïd (2n), ze bezitten n chromosomen v/d vader en
n v/d moeder. Deze 2 chromosomen uit een paar = homologe
chromosomen.
- Dochtercellen:
o Resultaat van meiose.
o Bezitten 1 chromosoom van elk homologe paar chromosomen (haploïd).
o Meiose I: 5eductive v/h chromosoom.
o Meiose II: mitose.
Meiose I:
- Fase 1: profase I:
o Spoelfiguur en chromosomen worden gevormd.
o Kernenveloppe verdwijnt.
o Homologe chromosomen oriënteren zich tegenover elkaar op
equatorvlak.
o Cross-over: uitwissel van DNA tussen de twee homologe chromosomen.
Dit betekent dat de chromatiden v/e chromosoom niet langer identiek zijn.
5
