ECOLOGIE
Mevr. Vannerum
Deze samenvatting bevat het les- en cursusmateriaal
van Katrijn Vannerum.
0
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap........................................4
1. Wat is ecologie?.....................................................................4
2. Ecosysteem als studieobject...................................................4
3. Wetenschappelijke methode...................................................5
4. Ecologische studies in de praktijk...........................................6
4.1. Observationele studies...................................................................6
4.2. Experimentele studie......................................................................7
4.3. Experimentele labostudies.............................................................7
4.4. Modelleringen.................................................................................8
5. Stromingen binnen de ecologie...............................................8
6. Ecologie op verschillende schaalniveaus.................................9
6.1. Biologische schaalniveaus..............................................................9
6.2. Ruimtelijke schaalniveaus.............................................................10
6.3. Temporele schaalniveaus..............................................................10
7. Maatschappelijk nut van ecologie.........................................10
Hoofdstuk 2: Wetmatigheden van een ecosysteem....................12
1. Functionele rollen................................................................12
2. Energiestroom door het ecosysteem.....................................13
3. Voedselketen als economisch model......................................15
4. Biomassaproductie...............................................................17
4.1. Primaire productie........................................................................17
4.2. Secundaire productie....................................................................19
5. Stapeleffect.........................................................................20
Hoofdstuk 3: Acclimatie en adaptatie aan veranderende
levenscondities........................................................................ 21
1. Levenscondities...................................................................21
1.1. Wetten..........................................................................................21
1.2. Fundamentele niche.....................................................................22
2. Acclimatie en adaptatie........................................................23
2.1. Acclimatie.....................................................................................23
2.2. Adaptatie......................................................................................24
3. Voorbeelden van levenscondities..........................................24
3.1. Temperatuur.................................................................................24
1
, 3.2. Licht..............................................................................................26
3.3. Vocht.............................................................................................28
3.4. Nutriënten.....................................................................................29
Hoofdstuk 4: Biotische interacties in een ecosysteem................31
1. Mutualisme.......................................................................... 31
1.1. Elkaar voorzien van hulpbronnen.................................................31
1.2. Voedsel in ruil voor verspreiden van…..........................................32
2. Commensalisme...................................................................34
3. Predatie..............................................................................34
3.1. Echte predatoren..........................................................................34
3.2. Grazers.........................................................................................34
3.3. Parasieten.....................................................................................35
3.4. Parasitoiden..................................................................................35
4. Competitie........................................................................... 35
5. Amensalisme.......................................................................36
6. Predator-prooi-interacties....................................................37
7. Co-evolutie..........................................................................40
8. Overzicht............................................................................. 41
Hoofdstuk 5: Belang en bedreigingen v/d biodiversiteit.............42
1. Wat is biodiversiteit.............................................................42
2. Ecosysteemdiensten.............................................................42
3. Toestand biodiversiteit.........................................................43
4. Oorzaken van biodiversiteitsverlies.......................................44
4.1. Historische oorzaken.....................................................................44
4.2. Recente oorzaken.........................................................................44
4.3. Extinctieschuld.............................................................................50
Hoofdstuk 6: Populatiedynamica...............................................50
1. Wat?...................................................................................50
2. Bepaling grootte van een populatie.......................................51
3. Dynamiek van populaties......................................................52
Hoofdstuk 7: De stad als ecosysteem........................................53
1. De stad als ecosysteem........................................................53
1.1. Stedelijk klimaat...........................................................................53
1.2. Luchtkwaliteit en infrastructuur....................................................54
1.3. Vervuiling......................................................................................54
2
,2. Darwin in de city..................................................................55
3.1. Vleugelstreepzaad in de stad........................................................55
3.2. Watervlooien in de stad................................................................56
3.3. Sprinkhanen en nachtvlinders......................................................56
4. De stad als nieuw milieu voor fauna en flora..........................57
5. Biodiversiteit in de stad.......................................................58
Hoofdstuk 8: Landbouw als ecosysteem....................................59
1. Boerenlandsoorten...............................................................59
1.1. Akkervogels..................................................................................59
1.2. Weidevogels..................................................................................61
2. Trend/bedreigingen boerenlandsoorten.................................63
3. Boerenlandsoorten helpen....................................................63
4. Natuurinclusieve landbouw...................................................65
3
, Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap
1. Wat is ecologie?
Ecologie = bestudeert de complexe interacties tussen alle levende
wezens onderling en hun omgeving.
- Biotiek: alle levende wezens.
- Abiotiek: alle niet-levende omgevingsfactoren (bv. weer, gassen,
…).
- Prehistorie: mensen als jager-verzamelaars begrijpen waar
bepaalde planten en dieren voorkwamen, om aan voedsel te
geraken en om zichzelf te beschermen.
- 1e landbouwers: moesten begrijpen waarom bepaalde planten op
welke bodem kunnen geteeld worden = ecologie in functie van het
overleven.
2. Ecosysteem als studieobject
Interacties:
- Hoe meer soorten in ecosysteem, hoe
biodiverser, hoe meer diersoorten er
kunnen leven. Basis zijn altijd planten.
- Eenvoudiger systeem is een
landbouwecosysteem: waar mens sturend
werkt.
Abiotiek stuurt biotiek:
Welke boomsoorten op een bepaalde bodem kunnen groeien
hangt af van textuur, voedselrijkdom en zuurtegraad van de
bodem.
- Voedselarmere en zuurdere bodems => eiken, berken en dennen.
- Voedselrijkere, minder zure leembodems => linde, kers, esdoorn,
haagbeuk, es.
Al deze boomsoorten beïnvloeden elk ook de abiotiek, oa. de
bodem.
- Den, eik en berk => slecht verterende bladeren of naalden
waardoor blad- of naaldstrooisel zich opstapelt. In het strooisel
aanwezige voedingsstoffen liggen vast en de bodem verzuurt.
4
Mevr. Vannerum
Deze samenvatting bevat het les- en cursusmateriaal
van Katrijn Vannerum.
0
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap........................................4
1. Wat is ecologie?.....................................................................4
2. Ecosysteem als studieobject...................................................4
3. Wetenschappelijke methode...................................................5
4. Ecologische studies in de praktijk...........................................6
4.1. Observationele studies...................................................................6
4.2. Experimentele studie......................................................................7
4.3. Experimentele labostudies.............................................................7
4.4. Modelleringen.................................................................................8
5. Stromingen binnen de ecologie...............................................8
6. Ecologie op verschillende schaalniveaus.................................9
6.1. Biologische schaalniveaus..............................................................9
6.2. Ruimtelijke schaalniveaus.............................................................10
6.3. Temporele schaalniveaus..............................................................10
7. Maatschappelijk nut van ecologie.........................................10
Hoofdstuk 2: Wetmatigheden van een ecosysteem....................12
1. Functionele rollen................................................................12
2. Energiestroom door het ecosysteem.....................................13
3. Voedselketen als economisch model......................................15
4. Biomassaproductie...............................................................17
4.1. Primaire productie........................................................................17
4.2. Secundaire productie....................................................................19
5. Stapeleffect.........................................................................20
Hoofdstuk 3: Acclimatie en adaptatie aan veranderende
levenscondities........................................................................ 21
1. Levenscondities...................................................................21
1.1. Wetten..........................................................................................21
1.2. Fundamentele niche.....................................................................22
2. Acclimatie en adaptatie........................................................23
2.1. Acclimatie.....................................................................................23
2.2. Adaptatie......................................................................................24
3. Voorbeelden van levenscondities..........................................24
3.1. Temperatuur.................................................................................24
1
, 3.2. Licht..............................................................................................26
3.3. Vocht.............................................................................................28
3.4. Nutriënten.....................................................................................29
Hoofdstuk 4: Biotische interacties in een ecosysteem................31
1. Mutualisme.......................................................................... 31
1.1. Elkaar voorzien van hulpbronnen.................................................31
1.2. Voedsel in ruil voor verspreiden van…..........................................32
2. Commensalisme...................................................................34
3. Predatie..............................................................................34
3.1. Echte predatoren..........................................................................34
3.2. Grazers.........................................................................................34
3.3. Parasieten.....................................................................................35
3.4. Parasitoiden..................................................................................35
4. Competitie........................................................................... 35
5. Amensalisme.......................................................................36
6. Predator-prooi-interacties....................................................37
7. Co-evolutie..........................................................................40
8. Overzicht............................................................................. 41
Hoofdstuk 5: Belang en bedreigingen v/d biodiversiteit.............42
1. Wat is biodiversiteit.............................................................42
2. Ecosysteemdiensten.............................................................42
3. Toestand biodiversiteit.........................................................43
4. Oorzaken van biodiversiteitsverlies.......................................44
4.1. Historische oorzaken.....................................................................44
4.2. Recente oorzaken.........................................................................44
4.3. Extinctieschuld.............................................................................50
Hoofdstuk 6: Populatiedynamica...............................................50
1. Wat?...................................................................................50
2. Bepaling grootte van een populatie.......................................51
3. Dynamiek van populaties......................................................52
Hoofdstuk 7: De stad als ecosysteem........................................53
1. De stad als ecosysteem........................................................53
1.1. Stedelijk klimaat...........................................................................53
1.2. Luchtkwaliteit en infrastructuur....................................................54
1.3. Vervuiling......................................................................................54
2
,2. Darwin in de city..................................................................55
3.1. Vleugelstreepzaad in de stad........................................................55
3.2. Watervlooien in de stad................................................................56
3.3. Sprinkhanen en nachtvlinders......................................................56
4. De stad als nieuw milieu voor fauna en flora..........................57
5. Biodiversiteit in de stad.......................................................58
Hoofdstuk 8: Landbouw als ecosysteem....................................59
1. Boerenlandsoorten...............................................................59
1.1. Akkervogels..................................................................................59
1.2. Weidevogels..................................................................................61
2. Trend/bedreigingen boerenlandsoorten.................................63
3. Boerenlandsoorten helpen....................................................63
4. Natuurinclusieve landbouw...................................................65
3
, Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap
1. Wat is ecologie?
Ecologie = bestudeert de complexe interacties tussen alle levende
wezens onderling en hun omgeving.
- Biotiek: alle levende wezens.
- Abiotiek: alle niet-levende omgevingsfactoren (bv. weer, gassen,
…).
- Prehistorie: mensen als jager-verzamelaars begrijpen waar
bepaalde planten en dieren voorkwamen, om aan voedsel te
geraken en om zichzelf te beschermen.
- 1e landbouwers: moesten begrijpen waarom bepaalde planten op
welke bodem kunnen geteeld worden = ecologie in functie van het
overleven.
2. Ecosysteem als studieobject
Interacties:
- Hoe meer soorten in ecosysteem, hoe
biodiverser, hoe meer diersoorten er
kunnen leven. Basis zijn altijd planten.
- Eenvoudiger systeem is een
landbouwecosysteem: waar mens sturend
werkt.
Abiotiek stuurt biotiek:
Welke boomsoorten op een bepaalde bodem kunnen groeien
hangt af van textuur, voedselrijkdom en zuurtegraad van de
bodem.
- Voedselarmere en zuurdere bodems => eiken, berken en dennen.
- Voedselrijkere, minder zure leembodems => linde, kers, esdoorn,
haagbeuk, es.
Al deze boomsoorten beïnvloeden elk ook de abiotiek, oa. de
bodem.
- Den, eik en berk => slecht verterende bladeren of naalden
waardoor blad- of naaldstrooisel zich opstapelt. In het strooisel
aanwezige voedingsstoffen liggen vast en de bodem verzuurt.
4
