BODEMKUNDE EN
BEMESTINGSLEER
Door mr. Vercauteren
Deze samenvatting is gebaseerd op het
cursusmateriaal en de lessen van Matthias Vercauteren
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding................................................................3
1. Bodemkunde.........................................................................3
2. Bemesting............................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Van bodemstaalname tot bemesting.......................5
1. Staalname............................................................................. 5
2. Bodemanalyse.......................................................................6
3. Bemestingsadvies..................................................................7
Hoofdstuk 3: Fysische eigenschappen v/d bodem........................8
1. Bodemtextuur........................................................................ 8
2. Bodemprofiel.......................................................................10
3. Bodemstructuur – dichtheid en aggregaten...........................11
4. Toepassing fysische bodemeigenschappen (gras)..................15
5. Overzicht............................................................................. 16
Hoofdstuk 4: Water in de bodem...............................................16
1. Waterbalans........................................................................17
2. pF-curven............................................................................19
Hoofdstuk 5: Chemische bodemeigenschappen..........................21
1. pH....................................................................................... 21
2. CEC v/d bodem.....................................................................23
Hoofdstuk 6: Bodem organische stof en bodemleven.................25
1. Situering.............................................................................25
2. Humificatie: proces en invloedsfactoren................................25
3. Rol van MO’s in de bodem....................................................27
4. Carbon farming....................................................................28
Hoofdstuk 7: Nutriëntenopbrengst en plantengroei...................29
1. Voedingselementen.............................................................29
2. Hoe planten zich voeden......................................................30
3. Minerale samenstelling v/d plant..........................................32
Hoofdstuk 8: Gedrag en rol v/d voedingselementen...................33
1. Stikstof (N).......................................................................... 33
2. Fosfor (P)............................................................................39
3. Kalium................................................................................. 41
4. Magnesium..........................................................................42
1
,5. Calcium...............................................................................43
6. Zwavel................................................................................44
7. Samenvatting macronutriënten.............................................46
8. Sporenelementen/micronutriënten........................................47
Hoofdstuk 9: Kunstmeststoffen................................................49
1. Indeling............................................................................... 49
2. N-meststoffen......................................................................50
3. Kalk kunstmeststoffen..........................................................53
H10: Organische meststoffen....................................................54
1. Indeling............................................................................... 54
2. WC en BW............................................................................ 55
3. Mestverwerking...................................................................56
H11: Het Vlaams mestdecreet..................................................58
1. Inleiding.............................................................................. 58
2. MAP-meetpunten en gebiedstypes........................................59
3. Nutriëntenemissierechten (NER’s).........................................60
4. Mestbalans..........................................................................60
5. Nitraatresidustalen..............................................................61
6. Uitrijregeling.......................................................................61
2
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Bodemkunde
Bodem: bovenste laag v/d aarde die bestaat uit mineralen, organisch
materiaal, water en lucht. Speelt essentiële rol in ecosystemen. Varieert
afhankelijk van locatie, klimaat en andere omgevingsfactoren.
Samenstelling bodem:
- Mineralen: grootste deel.
o Klei < leem/silt <
zand.
o Grind.
- Organisch materiaal: planten,
(micro)organismen, humus (= afgestorven
organisch materiaal).
- Water, lucht.
o Hoe meer poriën, hoe meer water kan worden opgenomen.
o Lucht voor levend materiaal.
Bodemtextuur vs. -structuur:
- Structuur: evenwicht tussen vaste delen en poriën (water-lucht).
o Kan beïnvloed worden, bv. door bodem te bewerken.
- Textuur: relatieve aandeel v/d klassen v/d grondkorreltjes.
o Verhouding van mineralen.
o Kan niet beïnvloed worden.
- Bodemvruchtbaarheid: bepaalt de opname van water,
voedingsstoffen en zuurstof door planten. Afhankelijk van
chemische, fysische en biologische factoren.
o Vruchtbare bodems: bodems die niet verhard zijn.
2. Bemesting
= economisch en ecologisch verantwoord aanvoeren van planten-
voedingsstoffen en/of het verbeteren of in stand houden van
bodemeigenschappen.
Voedingselementen (macronutriënten):
- Hebben planten en dieren in hoofdzaak nodig.
- N (NO3-), P (HPO42- of H2PO4-), K (K+), S, Ca, Mg.
- Micronutriënten: Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, Cl, B etc.
, - Binnen landbouwcontext streng gereguleerd in mestactieplannen
(MAP), zodat nutriënten niet uitspoelen naar de omgeving.
Soorten meststoffen:
- Organische meststoffen:
o Uit organisch materiaal: mest, plantenresten, etc.
o Leveren nutriënten en humus.
o Ten dele direct plant opneembaar => niet 100% werkzaam.
o Bemestingswaarde o.b.v. analyse of forfait en
werkingscoëfficient.
- Kunsmeststoffen:
o Afkomstig uit mijnbouw en/of chemische industrie.
o 100% plantopneembaar = 100% werkzaam.
o Samenstelling goed gekend en stuurbaar.
o Uitgedrukt in % N (kg voedingsstof/ 100 kg meststof): P2O5,
K2O, en MgO, CaO, Na2O, SO3
4
BEMESTINGSLEER
Door mr. Vercauteren
Deze samenvatting is gebaseerd op het
cursusmateriaal en de lessen van Matthias Vercauteren
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding................................................................3
1. Bodemkunde.........................................................................3
2. Bemesting............................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Van bodemstaalname tot bemesting.......................5
1. Staalname............................................................................. 5
2. Bodemanalyse.......................................................................6
3. Bemestingsadvies..................................................................7
Hoofdstuk 3: Fysische eigenschappen v/d bodem........................8
1. Bodemtextuur........................................................................ 8
2. Bodemprofiel.......................................................................10
3. Bodemstructuur – dichtheid en aggregaten...........................11
4. Toepassing fysische bodemeigenschappen (gras)..................15
5. Overzicht............................................................................. 16
Hoofdstuk 4: Water in de bodem...............................................16
1. Waterbalans........................................................................17
2. pF-curven............................................................................19
Hoofdstuk 5: Chemische bodemeigenschappen..........................21
1. pH....................................................................................... 21
2. CEC v/d bodem.....................................................................23
Hoofdstuk 6: Bodem organische stof en bodemleven.................25
1. Situering.............................................................................25
2. Humificatie: proces en invloedsfactoren................................25
3. Rol van MO’s in de bodem....................................................27
4. Carbon farming....................................................................28
Hoofdstuk 7: Nutriëntenopbrengst en plantengroei...................29
1. Voedingselementen.............................................................29
2. Hoe planten zich voeden......................................................30
3. Minerale samenstelling v/d plant..........................................32
Hoofdstuk 8: Gedrag en rol v/d voedingselementen...................33
1. Stikstof (N).......................................................................... 33
2. Fosfor (P)............................................................................39
3. Kalium................................................................................. 41
4. Magnesium..........................................................................42
1
,5. Calcium...............................................................................43
6. Zwavel................................................................................44
7. Samenvatting macronutriënten.............................................46
8. Sporenelementen/micronutriënten........................................47
Hoofdstuk 9: Kunstmeststoffen................................................49
1. Indeling............................................................................... 49
2. N-meststoffen......................................................................50
3. Kalk kunstmeststoffen..........................................................53
H10: Organische meststoffen....................................................54
1. Indeling............................................................................... 54
2. WC en BW............................................................................ 55
3. Mestverwerking...................................................................56
H11: Het Vlaams mestdecreet..................................................58
1. Inleiding.............................................................................. 58
2. MAP-meetpunten en gebiedstypes........................................59
3. Nutriëntenemissierechten (NER’s).........................................60
4. Mestbalans..........................................................................60
5. Nitraatresidustalen..............................................................61
6. Uitrijregeling.......................................................................61
2
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Bodemkunde
Bodem: bovenste laag v/d aarde die bestaat uit mineralen, organisch
materiaal, water en lucht. Speelt essentiële rol in ecosystemen. Varieert
afhankelijk van locatie, klimaat en andere omgevingsfactoren.
Samenstelling bodem:
- Mineralen: grootste deel.
o Klei < leem/silt <
zand.
o Grind.
- Organisch materiaal: planten,
(micro)organismen, humus (= afgestorven
organisch materiaal).
- Water, lucht.
o Hoe meer poriën, hoe meer water kan worden opgenomen.
o Lucht voor levend materiaal.
Bodemtextuur vs. -structuur:
- Structuur: evenwicht tussen vaste delen en poriën (water-lucht).
o Kan beïnvloed worden, bv. door bodem te bewerken.
- Textuur: relatieve aandeel v/d klassen v/d grondkorreltjes.
o Verhouding van mineralen.
o Kan niet beïnvloed worden.
- Bodemvruchtbaarheid: bepaalt de opname van water,
voedingsstoffen en zuurstof door planten. Afhankelijk van
chemische, fysische en biologische factoren.
o Vruchtbare bodems: bodems die niet verhard zijn.
2. Bemesting
= economisch en ecologisch verantwoord aanvoeren van planten-
voedingsstoffen en/of het verbeteren of in stand houden van
bodemeigenschappen.
Voedingselementen (macronutriënten):
- Hebben planten en dieren in hoofdzaak nodig.
- N (NO3-), P (HPO42- of H2PO4-), K (K+), S, Ca, Mg.
- Micronutriënten: Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, Cl, B etc.
, - Binnen landbouwcontext streng gereguleerd in mestactieplannen
(MAP), zodat nutriënten niet uitspoelen naar de omgeving.
Soorten meststoffen:
- Organische meststoffen:
o Uit organisch materiaal: mest, plantenresten, etc.
o Leveren nutriënten en humus.
o Ten dele direct plant opneembaar => niet 100% werkzaam.
o Bemestingswaarde o.b.v. analyse of forfait en
werkingscoëfficient.
- Kunsmeststoffen:
o Afkomstig uit mijnbouw en/of chemische industrie.
o 100% plantopneembaar = 100% werkzaam.
o Samenstelling goed gekend en stuurbaar.
o Uitgedrukt in % N (kg voedingsstof/ 100 kg meststof): P2O5,
K2O, en MgO, CaO, Na2O, SO3
4
