Organisatieontwikkeling
HOOFDSTUK 1: DE IDENTITEIT VAN DE ORGANISATIE: HET FUNDAMENT
WAT ZIJN ORGANISATIES?
KENMERKEN VAN EEN ORGANISATIE
• Organisaties zijn functioneel en regelen het sociale leven en dagelijks gedrag van individuen
• Mensen komen al in de eerste 1000 dagen van hun leven in contact met diverse organisaties
• Doel: mensen opvoeden, onderwijzen, ondersteunen, voorbereiden op deelname aan sl
• Gedurende de levensloop blijven mensen verbonden met verschillende organisaties
• Verschillende aspecten van het dagelijks leven worden door diverse organisaties opgenomen
Definitie (Daft)
Organisaties zijn:
1. Menselijke samenwerkingsverbanden
2. Gericht op het realiseren van een duidelijk doel
3. Ontworpen als systemen van bewust gestructureerde en gecoördineerde activiteiten
4. Verbonden met een externe omgeving
SOCIAL PROFIT VERSUS PROFIT ORGANISATIES
Social profit organisatie Profit organisatie
• Gemeenschappelijke winst • Winstmaximalisatie ten behoeve
ipv winstmaximalisatie van de bedrijfscontinuïteit
• Collectieve doelen • Eigen doelen
Vzw-wetgeving
• Vereniging zonder Winstoogmerk
• Sinds 1 januari 2022 mogen vzw’s wel winst maken (geen winstmaximalisatie)
• Winst moet terugvloeien naar doel en niet de organisatie en/of leden verrijken
• Nu kan je het zien als Vereniging zonder Winstuitkering
WAT IS ORGANISATIEONTWIKKELING?
Drie belangrijke basiscomponenten van organisaties (Roskam)
1. Omgeving: missie en strategie
2. Structuur
3. Menselijk kapitaal (HMR)
1) Organisatie en de omgeving
• Missie: specifieke bestaansreden, sociale doelen en impact in de samenleving
• Strategie: missie en aanpak concreet maken
• Missie gedreven organisaties: hebben als doel een duurzame impact te hebben op de
samenleving of voor een specifieke doelgroep
2) Organisatie en structuur
• Specifieke structuur met taken, rollen en
bevoegdheden vastgelegd in een organigram
• Taakverdeling om de missie te realiseren
3) Organisatie en menselijk kapitaal
• Essentieel voor impact binnen de organisatie
• Mensen worden aangeworven, opgeleid en
beloond om de missie uit te voeren
• Men is afhankelijk van interacties tussen mensen
om gemeenschappelijke doelen te bereiken
• Leiderschap is onmisbaar
1
,Organisatieontwikkeling
MISSIE, VISIE EN KERNWAARDEN
Het fundament van een organisatie bestaat uit
• Missie Wat?
• Visie en kernwaarden Waarom?
• Strategie Hoe?
Strategische driehoek
Er wordt gestreefd naar een balans tussen:
• De doelen van de organisatie (wenselijke toekomst)
• Omgevingsvereisten (noodzakelijke toekomst)
• Beschikbare middelen en capaciteiten (mogelijke toekomst)
MISSIE (BESTAANSREDEN)
Bestaat uit 4 onderling versterkende basiselementen
1. Waarom-vraag Waarom bestaat de organisatie?
2. Waar-vraag Binnen welke actiedomeinen is de organisatie actief binnen de omgeving?
3. Wat-vraag Wat willen ze bereiken (doelen)?
4. Hoe-vraag Welke waarden en normen streeft de organisatie na?
Missie bestaat uit 7 MISSION-kenmerken
1. Marktgeoriëntieerd Toont dat je wil inzetten op behoeften en wensen van de klant
2. Inspirerend Motiveert en inspireert zowel medewerkers als de omgeving
3. Summier Beknopt, leesbaar en makkelijk te onthouden
4. Specifiek Beschrijft concreet en meetbaar de doelen van de organisatie
5. Ijverig Ambitieus maar realistisch
6. Omstreden Stimuleert permanent debat over de aard en opdracht van de organisatie
7. Nalatenschap Blijft stabiel en biedt een blijvende herinnering aan de organisatie
Vertrek vanuit de WHY - Gouden cirkel (Sinek)
Een goed fundament dient een antwoord te bieden op:
1. Waarom doen we wat we doen?
2. Hoe doen we wat ze doen?
3. Wat dienen we eigenlijk te doen?
-> Deze 3 vragen vormen samen de Gouden Cirkel
VISIE (TOEKOMSTBEELD)
Voorwaarden om tot een goede visie te komen
1. Collectief proces: iedereen in organisatie moet mee zijn
2. Duidelijk: fungureert als ijkpunt bij evaluaties
3. Gecommuniceerd: met alle (nieuwe) medewerkers
4. Gericht op unieke en/of onderscheidende
eigenschappen van de organisatie
5. Inspireren, stimuleren en motiveren
6. Gedragen door allen: iedereen op 1 lijn krijgen
KERNWAARDEN
• Vormen de basis voor de missie en visie van een organisatie
• Verwoorden waar de organisatie in gelooft en welk waardenkader gericht is op cliënten
• Geven richting aan het handelen van elke medewerker
• Krachtig hulpmiddel om acties en beslissingen te evalueren en bij te sturen
• Moeten worden omgezet in concrete gedragingen en acties om de visie en missie te realiseren
• "Ideologische" DNA: vertegenwoordigen de overtuigingen en basiswaarden van de organisatie
2
, Organisatieontwikkeling
HOOFDSTUK 2: OMGEVINGSANALYSE VAN DE ORGANISATIE
INLEIDING
• Een organisatie wordt gevormd en beïnvloed door de externe en interne omgeving
• Analyse van deze omgevingen onthult kansen, bedreigingen, sterktes, en uitdagingen
• Dit inzicht is nodig voor strategische keuzes en management
DE ORGANISATIE IN EEN VERANDERENDE OMGEVING
De wereld en de samenleving zijn voortdurend in beweging, waardoor organisaties worden
beïnvloed door veranderingen in hun externe omgeving
VERANDERINGEN IN DE SAMENLEVING
VUCA-WERELD
Snel evoluerende en veranderende wereld met vier uitdagingen
1) Volatility (Volatiliteit)
• Snelle en onverwachte veranderingen in de wereld
• VUCA-oplossing: ontwikkel een sterke focus en visie om op veranderingen in te spelen
2) Uncertainty (Onzekerheid)
• Onzekerheid door nieuwe technologieën of organisaties (veranderingen)
• VUCA-oplossing: informatie en kennis verzamelen om onzekere situaties beter te begrijpen
3) Complexity (Complexiteit)
• Het is moeilijk om alles te overzien doordat situaties complex zijn door uiteenlopende elementen
• VUCA-oplossing: helderheid creëren door op de hoogte te blijven van veranderingen
4) Ambiguity (Vaagheid, Dubbelzinnigheid)
• Situaties zijn onduidelijk en dubbelzinnig, zonder precedenten of bekende oplossingen
• VUCA-oplossing: wendbaarheid en flexibiliteit tonen op veranderende omstandigheden
AGIL-SCHEMA
Andere manier om naar veranderingen te kijken volgens Talcott Parsons
4 zaken die belangrijk zijn wanneer een sociaal systeem of organisatie wil overleven
1) Adaptation (Aanpassing)
• Vermogen van een organisatie om zich aan te passen aan externe veranderingen of uitdagingen
2) Goal attainment (Doelrealisatie)
• Stellen van duidelijke (lange termijn) doelen
• Monitoren van de voortgang richting die doelen
3) Integration (Integratie)
• Opbouwen van sterke relaties en verbindingen binnen de organisatie en met belanghebbenden
4) Latent Pattern maintenance (Patroonhandhaving)
• Behouden van de kernwaarden, cultuur en samenwerking binnen de organisatie
• Organisatiecultuur
3
HOOFDSTUK 1: DE IDENTITEIT VAN DE ORGANISATIE: HET FUNDAMENT
WAT ZIJN ORGANISATIES?
KENMERKEN VAN EEN ORGANISATIE
• Organisaties zijn functioneel en regelen het sociale leven en dagelijks gedrag van individuen
• Mensen komen al in de eerste 1000 dagen van hun leven in contact met diverse organisaties
• Doel: mensen opvoeden, onderwijzen, ondersteunen, voorbereiden op deelname aan sl
• Gedurende de levensloop blijven mensen verbonden met verschillende organisaties
• Verschillende aspecten van het dagelijks leven worden door diverse organisaties opgenomen
Definitie (Daft)
Organisaties zijn:
1. Menselijke samenwerkingsverbanden
2. Gericht op het realiseren van een duidelijk doel
3. Ontworpen als systemen van bewust gestructureerde en gecoördineerde activiteiten
4. Verbonden met een externe omgeving
SOCIAL PROFIT VERSUS PROFIT ORGANISATIES
Social profit organisatie Profit organisatie
• Gemeenschappelijke winst • Winstmaximalisatie ten behoeve
ipv winstmaximalisatie van de bedrijfscontinuïteit
• Collectieve doelen • Eigen doelen
Vzw-wetgeving
• Vereniging zonder Winstoogmerk
• Sinds 1 januari 2022 mogen vzw’s wel winst maken (geen winstmaximalisatie)
• Winst moet terugvloeien naar doel en niet de organisatie en/of leden verrijken
• Nu kan je het zien als Vereniging zonder Winstuitkering
WAT IS ORGANISATIEONTWIKKELING?
Drie belangrijke basiscomponenten van organisaties (Roskam)
1. Omgeving: missie en strategie
2. Structuur
3. Menselijk kapitaal (HMR)
1) Organisatie en de omgeving
• Missie: specifieke bestaansreden, sociale doelen en impact in de samenleving
• Strategie: missie en aanpak concreet maken
• Missie gedreven organisaties: hebben als doel een duurzame impact te hebben op de
samenleving of voor een specifieke doelgroep
2) Organisatie en structuur
• Specifieke structuur met taken, rollen en
bevoegdheden vastgelegd in een organigram
• Taakverdeling om de missie te realiseren
3) Organisatie en menselijk kapitaal
• Essentieel voor impact binnen de organisatie
• Mensen worden aangeworven, opgeleid en
beloond om de missie uit te voeren
• Men is afhankelijk van interacties tussen mensen
om gemeenschappelijke doelen te bereiken
• Leiderschap is onmisbaar
1
,Organisatieontwikkeling
MISSIE, VISIE EN KERNWAARDEN
Het fundament van een organisatie bestaat uit
• Missie Wat?
• Visie en kernwaarden Waarom?
• Strategie Hoe?
Strategische driehoek
Er wordt gestreefd naar een balans tussen:
• De doelen van de organisatie (wenselijke toekomst)
• Omgevingsvereisten (noodzakelijke toekomst)
• Beschikbare middelen en capaciteiten (mogelijke toekomst)
MISSIE (BESTAANSREDEN)
Bestaat uit 4 onderling versterkende basiselementen
1. Waarom-vraag Waarom bestaat de organisatie?
2. Waar-vraag Binnen welke actiedomeinen is de organisatie actief binnen de omgeving?
3. Wat-vraag Wat willen ze bereiken (doelen)?
4. Hoe-vraag Welke waarden en normen streeft de organisatie na?
Missie bestaat uit 7 MISSION-kenmerken
1. Marktgeoriëntieerd Toont dat je wil inzetten op behoeften en wensen van de klant
2. Inspirerend Motiveert en inspireert zowel medewerkers als de omgeving
3. Summier Beknopt, leesbaar en makkelijk te onthouden
4. Specifiek Beschrijft concreet en meetbaar de doelen van de organisatie
5. Ijverig Ambitieus maar realistisch
6. Omstreden Stimuleert permanent debat over de aard en opdracht van de organisatie
7. Nalatenschap Blijft stabiel en biedt een blijvende herinnering aan de organisatie
Vertrek vanuit de WHY - Gouden cirkel (Sinek)
Een goed fundament dient een antwoord te bieden op:
1. Waarom doen we wat we doen?
2. Hoe doen we wat ze doen?
3. Wat dienen we eigenlijk te doen?
-> Deze 3 vragen vormen samen de Gouden Cirkel
VISIE (TOEKOMSTBEELD)
Voorwaarden om tot een goede visie te komen
1. Collectief proces: iedereen in organisatie moet mee zijn
2. Duidelijk: fungureert als ijkpunt bij evaluaties
3. Gecommuniceerd: met alle (nieuwe) medewerkers
4. Gericht op unieke en/of onderscheidende
eigenschappen van de organisatie
5. Inspireren, stimuleren en motiveren
6. Gedragen door allen: iedereen op 1 lijn krijgen
KERNWAARDEN
• Vormen de basis voor de missie en visie van een organisatie
• Verwoorden waar de organisatie in gelooft en welk waardenkader gericht is op cliënten
• Geven richting aan het handelen van elke medewerker
• Krachtig hulpmiddel om acties en beslissingen te evalueren en bij te sturen
• Moeten worden omgezet in concrete gedragingen en acties om de visie en missie te realiseren
• "Ideologische" DNA: vertegenwoordigen de overtuigingen en basiswaarden van de organisatie
2
, Organisatieontwikkeling
HOOFDSTUK 2: OMGEVINGSANALYSE VAN DE ORGANISATIE
INLEIDING
• Een organisatie wordt gevormd en beïnvloed door de externe en interne omgeving
• Analyse van deze omgevingen onthult kansen, bedreigingen, sterktes, en uitdagingen
• Dit inzicht is nodig voor strategische keuzes en management
DE ORGANISATIE IN EEN VERANDERENDE OMGEVING
De wereld en de samenleving zijn voortdurend in beweging, waardoor organisaties worden
beïnvloed door veranderingen in hun externe omgeving
VERANDERINGEN IN DE SAMENLEVING
VUCA-WERELD
Snel evoluerende en veranderende wereld met vier uitdagingen
1) Volatility (Volatiliteit)
• Snelle en onverwachte veranderingen in de wereld
• VUCA-oplossing: ontwikkel een sterke focus en visie om op veranderingen in te spelen
2) Uncertainty (Onzekerheid)
• Onzekerheid door nieuwe technologieën of organisaties (veranderingen)
• VUCA-oplossing: informatie en kennis verzamelen om onzekere situaties beter te begrijpen
3) Complexity (Complexiteit)
• Het is moeilijk om alles te overzien doordat situaties complex zijn door uiteenlopende elementen
• VUCA-oplossing: helderheid creëren door op de hoogte te blijven van veranderingen
4) Ambiguity (Vaagheid, Dubbelzinnigheid)
• Situaties zijn onduidelijk en dubbelzinnig, zonder precedenten of bekende oplossingen
• VUCA-oplossing: wendbaarheid en flexibiliteit tonen op veranderende omstandigheden
AGIL-SCHEMA
Andere manier om naar veranderingen te kijken volgens Talcott Parsons
4 zaken die belangrijk zijn wanneer een sociaal systeem of organisatie wil overleven
1) Adaptation (Aanpassing)
• Vermogen van een organisatie om zich aan te passen aan externe veranderingen of uitdagingen
2) Goal attainment (Doelrealisatie)
• Stellen van duidelijke (lange termijn) doelen
• Monitoren van de voortgang richting die doelen
3) Integration (Integratie)
• Opbouwen van sterke relaties en verbindingen binnen de organisatie en met belanghebbenden
4) Latent Pattern maintenance (Patroonhandhaving)
• Behouden van de kernwaarden, cultuur en samenwerking binnen de organisatie
• Organisatiecultuur
3
