Intrafamiliaal geweld:
Introductie
1. Wat is intrafamiliaal geweld?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat
uitgeoefend wordt tegenover een gezins- of familielidof (ex-)intieme partner én
waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging
met geweld en een intrafamiliale invloed heeft.”
Strafrechtelijke definitie (omzendbrief COL 4/2006): “Wordt als Intrafamiliaal
geweld beschouwd: iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch
geweld tussen echtgenoten, samenwonenden of personen die hebben
samengewoond en tussen wie een affectieve band bestaat of bestaan heeft.”
Geweld = fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische
verdrukking, isolatie. Het kan gaan over actief of passief geweld of
dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden door
volwassenen als door kinderen en adolescentie. Zowel kinderen als
volwassenen kunnen er slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks
als onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige
zijn van geweld is in die zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal; zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen
die de ouderlijke taak vervullen) tgo. Kinderen, volwassenen tgo.
Ouders en kinderen onderling. Huisvrienden vallen binnen de
afbekening van intrafamiliaal geweld.
Veel oproepen komen emotioneel bij 1712
a. Vormen
Kindermishandeling; ouder naar kind
Oudermishandeling; kind naar ouder
Ouderenmis(be)handeling: volwassene naar oudere
Partnergeweld: ouder/partner naar ouder/partner
o Of ex!
Sublinggeweld: kind naar kind
Getuige van geweld
Stalking
Gendergerelateerd geweld
MAAR OOK:
Eergerelateerd geweld = familie als gezinslid kan je schaden of heb
je geschaad en die eer zal hersteld worden door geweld)
o Gedwongen huwelijk
o Genitale verminking
o …
!!!!!! Fysiek, psychisch/emotioneel, economisch en/of seksueel!!!!! --> voorbeeld
bij economisch geweld = is bijvoorbeeld geld ontnemen van de partner en
hierdoor kan die niet van je scheiden omdat die geen geld heeft
2. Enkele prevalentiecijfers (nooit vanbuiten moeten kennen)
Waarom is het moeilijk om op IFG cijfers te plakken = er wordt niet alles vermeld
dit kan zijn door schaamte, angst, het bewust zijn, mensen weten niet goed waar
ze naartoe moeten
Heel groot dark number = we zien alleen maar de mensen die het gedurfd
hebben om een aanmelding te doen, er zullen er nog meer zijn
1
, In België 1/5 vrouwen en 1/7 mannen geconfronteerd met
partnergeweld (2010)
o Sinds 2020 sterke toename (door corona is er een stijging in
PG)
o in 75% van de gevallen van partnergeweld zijn kinderen thuis
(Holden 2003 in Desair & Hermans, 2012)
Getuige van geweld is ook intrafamiliaal geweld.
Gerechtelijke statistieken (via parket):
o In 2021 behandelde justitie 52 291 zaken van partnergeweld
o 25% van de klachten gaat over het niet naleven van het
bezoekrecht (vaak psychisch geweld/vechtscheiding)
In 2022 werden in België minstens 24 vrouwen vermoord door hun
partner
Gemiddeld 35 incidenten voor politie wordt gebeld --> heel veel, dus
er moet 35-37 keer iets gebeurd zijn voordat ze naar de politie
stappen
87% doet nooit aangifte
7/10 slachtoffers in de opvang keren terug naar huis nadien
3. Nieuwe wetten
Nieuwe wet op femicide;
Ilse Vermaat was burgemeester van Aalst en is door haar partner
vermoord.
Femicide = gaat alleen over een vrouw die wordt vermoord
Achtergrond:
Mannen zijn wereldwijd de belangrijkste slachtoffers van
doding (81% mannelijke slachtoffers tegenover 19% vrouwelijke
slachtoffers)
Vrouwen worden het vaakst gedood door hun intieme
(ex-)partner of door een familielid.
Ongeveer 64% van alle dodingen van vrouwen wordt gepleegd
door een intieme ex-partner of door een familielid, terwijl 36%
van alle dodingen van mannen in de privésfeer worden
gepleegd.
Ongeveer 82% van alle dodingen van vrouwen wordt gepleegd
door een intieme (ex-)partner, terwijl 18% van alle dodingen van
mannen door een intieme ex-)partner worden gepleegd –
(VN-Bureau voor Drugs en Criminaliteit (UNODC, 2022))
2
, Bij partnermoorden die jaarlijks in België gepleegd worden (op
een totaal van 2020 dodingen per jaar) is 9 op 10 een vrouw.
80 % van de dodingen van een vrouw is een context van PG
Feministisch Platform tegen Geweld tegen Vrouwen Blog Feminicide
(http://stopfeminicide.blogspot.com/)
2017: 44 vrouwenmoorden
2018: 39
2019: 26
2020: 27
2021: 25
2022: 24
2023: 23
Grevio evaluatierapport (2020):
Beleidsinstrumenten dienen een genderdimensie te omvatten,
nood aan een conceptueel kader
Nood aan data betreffende slachtoffers (geslacht, relatie met
dader) van partnergeweld
Nood aan een genderperspectief in risk assessment and risk
management instrumenten
Nood aan retrospectieve studies over de dood van vrouwen die
het slachtoffer zijn van geweld en/of hun kinderen
In België belemmert het ontbreken van een definitie van
feminicide en de identificatie ervan de studie van het fenomeen,
de productie van statistieken en de statistische samenwerking op
Europees of internationaal niveau.
Nieuwe wet femicide (29/6/2023) --> belangrijk
“Opzettelijke doding van een vrouw wegens haar gender of de dood van
een vrouw tengevolge van praktijken schadelijk zijn voor vrouwen,
ongeacht of deze opzettelijke doding of schadelijke praktijken gepleegd
werden door een partner, familielid of een derde.”
Wat heeft deze wet veranderd?
Definitie femicide
Verzameling en analyse van data wordt eenvoudiger
Uitbreiden van de rechten van de slachtoffers
Wetenschappelijk comité analyseert individuele gevallen
Bijzondere aandacht voor femicide tijdens opleiding van politie
en magistraten
Nieuw seksueel strafrecht (21/3/2022)
Centraal staat toestemming
De straffen voor verkrachting opgetrokken van 5 naar 10 jaar
Verzwarende omstandigheden indien de dader ‘heimelijk of
onder dwang’ verdovende middelen toedient. Straffen tot 15
jaar
Elk jaar 4000 verkrachtingen aangegeven bij politie. Meest
recente cijfers van 2016 spreken van +/- 400 veroordelingen.
Definitie verkrachting:
“Verkrachting is elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat
uit een seksuele penetratie van welke aard en met welk middel
3
, ook, gepleegd op een persoon of met behulp van een
persoon die daar niet in toestemt.” (Omzendbrief COL 5/2022)
--> Zorgcentra na seksueel geweld (ZSG)!
4. Inclusief hulpverlenen
Een kwaliteitsvolle hulpverleningsrelatie:
Probeer de cliënt te ontmoeten als een uniek persoon, niet als
vertegenwoordiger van een groep
Open houden en oprechte interesse
Verschil mag er zijn
Stel je grenzen en respecteer die van anderen
Psycho-educatie
In IFG situaties soms nood aan specifieke informatie!
--> Er zijn tools vanuit CAW bijvoorbeeld
5. Signalen, risico's, uitlokkende factoren
Signalen
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
o Weinigzeggend ( --> zo een lijst wil niet alles zeggen)
o Andere oorzaak ( --> vb iemand die ineens niet veel zegt wil
niet perse zeggen dat het met geweld te maken heeft)
o Kennis ontwikkelingspsychologie nodig ( --> weten wat er te
verwachten is op bepaalde leeftijden vb een kleuter dat bang is
in het donker is normaal, maar als een kind van 18 ineens bang
heeft in het donker is wel een beetje vreemd)
Vb een baby die iets gebroken heeft die niet eens kan lopen is een beetje raar
Multiproblem
SIGNAAL = EEN ALARMBELLETJE
Wat zijn allemaal kenmerken waardoor dat je denkt dat er misschien iets aan de
hand is
Vb blauwe plekken, geen winterjas aan en het is -10 graden, iemand die stopt
met praten en normaal heel veel zegt…
Ga er kritisch mee om
Vb mensen die ineens stoppen met eten is ook een signaal --> Kan zijn dat er
thuis IFG is en soms is dit de enige manier om controle hebben over het lichaam
Voorbeeld: Signalen van kindermishandeling
Mogelijke lichamelijke signalen:
Voorbeelden:
- Kind heeft verschillende, onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
- Kind is slecht verzorgd (bv. enkel T-shirt aan in de winter), niet hygiënisch
(bv.ongewassen haar), …
- Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
- Kind vertoont een houterige manier van bewegen
- Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen brandwondes
- Kind heeft eetproblemen (bv. geen eetlust) of slaapproblemen
Mogelijke gezinssignalen:
Voorbeelden:
- Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
- Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de
school
- Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis,…
- Samenstelling van het gezin wisselt (bv. moeder die regelmatig andere partners
heeft)
- Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht
in een internaat, een MPI,…
4
Introductie
1. Wat is intrafamiliaal geweld?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat
uitgeoefend wordt tegenover een gezins- of familielidof (ex-)intieme partner én
waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging
met geweld en een intrafamiliale invloed heeft.”
Strafrechtelijke definitie (omzendbrief COL 4/2006): “Wordt als Intrafamiliaal
geweld beschouwd: iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch
geweld tussen echtgenoten, samenwonenden of personen die hebben
samengewoond en tussen wie een affectieve band bestaat of bestaan heeft.”
Geweld = fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische
verdrukking, isolatie. Het kan gaan over actief of passief geweld of
dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden door
volwassenen als door kinderen en adolescentie. Zowel kinderen als
volwassenen kunnen er slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks
als onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige
zijn van geweld is in die zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal; zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen
die de ouderlijke taak vervullen) tgo. Kinderen, volwassenen tgo.
Ouders en kinderen onderling. Huisvrienden vallen binnen de
afbekening van intrafamiliaal geweld.
Veel oproepen komen emotioneel bij 1712
a. Vormen
Kindermishandeling; ouder naar kind
Oudermishandeling; kind naar ouder
Ouderenmis(be)handeling: volwassene naar oudere
Partnergeweld: ouder/partner naar ouder/partner
o Of ex!
Sublinggeweld: kind naar kind
Getuige van geweld
Stalking
Gendergerelateerd geweld
MAAR OOK:
Eergerelateerd geweld = familie als gezinslid kan je schaden of heb
je geschaad en die eer zal hersteld worden door geweld)
o Gedwongen huwelijk
o Genitale verminking
o …
!!!!!! Fysiek, psychisch/emotioneel, economisch en/of seksueel!!!!! --> voorbeeld
bij economisch geweld = is bijvoorbeeld geld ontnemen van de partner en
hierdoor kan die niet van je scheiden omdat die geen geld heeft
2. Enkele prevalentiecijfers (nooit vanbuiten moeten kennen)
Waarom is het moeilijk om op IFG cijfers te plakken = er wordt niet alles vermeld
dit kan zijn door schaamte, angst, het bewust zijn, mensen weten niet goed waar
ze naartoe moeten
Heel groot dark number = we zien alleen maar de mensen die het gedurfd
hebben om een aanmelding te doen, er zullen er nog meer zijn
1
, In België 1/5 vrouwen en 1/7 mannen geconfronteerd met
partnergeweld (2010)
o Sinds 2020 sterke toename (door corona is er een stijging in
PG)
o in 75% van de gevallen van partnergeweld zijn kinderen thuis
(Holden 2003 in Desair & Hermans, 2012)
Getuige van geweld is ook intrafamiliaal geweld.
Gerechtelijke statistieken (via parket):
o In 2021 behandelde justitie 52 291 zaken van partnergeweld
o 25% van de klachten gaat over het niet naleven van het
bezoekrecht (vaak psychisch geweld/vechtscheiding)
In 2022 werden in België minstens 24 vrouwen vermoord door hun
partner
Gemiddeld 35 incidenten voor politie wordt gebeld --> heel veel, dus
er moet 35-37 keer iets gebeurd zijn voordat ze naar de politie
stappen
87% doet nooit aangifte
7/10 slachtoffers in de opvang keren terug naar huis nadien
3. Nieuwe wetten
Nieuwe wet op femicide;
Ilse Vermaat was burgemeester van Aalst en is door haar partner
vermoord.
Femicide = gaat alleen over een vrouw die wordt vermoord
Achtergrond:
Mannen zijn wereldwijd de belangrijkste slachtoffers van
doding (81% mannelijke slachtoffers tegenover 19% vrouwelijke
slachtoffers)
Vrouwen worden het vaakst gedood door hun intieme
(ex-)partner of door een familielid.
Ongeveer 64% van alle dodingen van vrouwen wordt gepleegd
door een intieme ex-partner of door een familielid, terwijl 36%
van alle dodingen van mannen in de privésfeer worden
gepleegd.
Ongeveer 82% van alle dodingen van vrouwen wordt gepleegd
door een intieme (ex-)partner, terwijl 18% van alle dodingen van
mannen door een intieme ex-)partner worden gepleegd –
(VN-Bureau voor Drugs en Criminaliteit (UNODC, 2022))
2
, Bij partnermoorden die jaarlijks in België gepleegd worden (op
een totaal van 2020 dodingen per jaar) is 9 op 10 een vrouw.
80 % van de dodingen van een vrouw is een context van PG
Feministisch Platform tegen Geweld tegen Vrouwen Blog Feminicide
(http://stopfeminicide.blogspot.com/)
2017: 44 vrouwenmoorden
2018: 39
2019: 26
2020: 27
2021: 25
2022: 24
2023: 23
Grevio evaluatierapport (2020):
Beleidsinstrumenten dienen een genderdimensie te omvatten,
nood aan een conceptueel kader
Nood aan data betreffende slachtoffers (geslacht, relatie met
dader) van partnergeweld
Nood aan een genderperspectief in risk assessment and risk
management instrumenten
Nood aan retrospectieve studies over de dood van vrouwen die
het slachtoffer zijn van geweld en/of hun kinderen
In België belemmert het ontbreken van een definitie van
feminicide en de identificatie ervan de studie van het fenomeen,
de productie van statistieken en de statistische samenwerking op
Europees of internationaal niveau.
Nieuwe wet femicide (29/6/2023) --> belangrijk
“Opzettelijke doding van een vrouw wegens haar gender of de dood van
een vrouw tengevolge van praktijken schadelijk zijn voor vrouwen,
ongeacht of deze opzettelijke doding of schadelijke praktijken gepleegd
werden door een partner, familielid of een derde.”
Wat heeft deze wet veranderd?
Definitie femicide
Verzameling en analyse van data wordt eenvoudiger
Uitbreiden van de rechten van de slachtoffers
Wetenschappelijk comité analyseert individuele gevallen
Bijzondere aandacht voor femicide tijdens opleiding van politie
en magistraten
Nieuw seksueel strafrecht (21/3/2022)
Centraal staat toestemming
De straffen voor verkrachting opgetrokken van 5 naar 10 jaar
Verzwarende omstandigheden indien de dader ‘heimelijk of
onder dwang’ verdovende middelen toedient. Straffen tot 15
jaar
Elk jaar 4000 verkrachtingen aangegeven bij politie. Meest
recente cijfers van 2016 spreken van +/- 400 veroordelingen.
Definitie verkrachting:
“Verkrachting is elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat
uit een seksuele penetratie van welke aard en met welk middel
3
, ook, gepleegd op een persoon of met behulp van een
persoon die daar niet in toestemt.” (Omzendbrief COL 5/2022)
--> Zorgcentra na seksueel geweld (ZSG)!
4. Inclusief hulpverlenen
Een kwaliteitsvolle hulpverleningsrelatie:
Probeer de cliënt te ontmoeten als een uniek persoon, niet als
vertegenwoordiger van een groep
Open houden en oprechte interesse
Verschil mag er zijn
Stel je grenzen en respecteer die van anderen
Psycho-educatie
In IFG situaties soms nood aan specifieke informatie!
--> Er zijn tools vanuit CAW bijvoorbeeld
5. Signalen, risico's, uitlokkende factoren
Signalen
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
o Weinigzeggend ( --> zo een lijst wil niet alles zeggen)
o Andere oorzaak ( --> vb iemand die ineens niet veel zegt wil
niet perse zeggen dat het met geweld te maken heeft)
o Kennis ontwikkelingspsychologie nodig ( --> weten wat er te
verwachten is op bepaalde leeftijden vb een kleuter dat bang is
in het donker is normaal, maar als een kind van 18 ineens bang
heeft in het donker is wel een beetje vreemd)
Vb een baby die iets gebroken heeft die niet eens kan lopen is een beetje raar
Multiproblem
SIGNAAL = EEN ALARMBELLETJE
Wat zijn allemaal kenmerken waardoor dat je denkt dat er misschien iets aan de
hand is
Vb blauwe plekken, geen winterjas aan en het is -10 graden, iemand die stopt
met praten en normaal heel veel zegt…
Ga er kritisch mee om
Vb mensen die ineens stoppen met eten is ook een signaal --> Kan zijn dat er
thuis IFG is en soms is dit de enige manier om controle hebben over het lichaam
Voorbeeld: Signalen van kindermishandeling
Mogelijke lichamelijke signalen:
Voorbeelden:
- Kind heeft verschillende, onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
- Kind is slecht verzorgd (bv. enkel T-shirt aan in de winter), niet hygiënisch
(bv.ongewassen haar), …
- Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
- Kind vertoont een houterige manier van bewegen
- Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen brandwondes
- Kind heeft eetproblemen (bv. geen eetlust) of slaapproblemen
Mogelijke gezinssignalen:
Voorbeelden:
- Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
- Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de
school
- Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis,…
- Samenstelling van het gezin wisselt (bv. moeder die regelmatig andere partners
heeft)
- Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht
in een internaat, een MPI,…
4
