H4 – 💪🦴 – Histologie van het bewegingsstelsel &
fysiologie van het spierweefsel
Het bewegingsstelsel bestaat histologisch in de eerste plaats uit bindweefsel.
4.1 Botweefsel
4.1.1 Functies van het bot
Het beenderstelsel bestaat uit botten, kraakbeen, botverbindingen en banden.
Bot heeft 5 hoofdfuncties:
1. Ondersteuning & aanhechting
○ Vormt het raamwerk van het lichaam, spieren en zachte weefsels hechten hieraan vast
2. Bescherming
○ Schedel → hersenen
○ Ribben → hart & longen
○ Wervels → ruggenmerg
○ Bekken → organen
3. Beweging (hefboomwerking)
○ Spiercontracties veroorzaken beweging voor zowel fijne (vingers) als grove bewegingen
4. Hematopoëse
○ Vorming van bloedcellen in het rode beenmerg
5. Opslag
○ Mineralen: calcium & fosfaat
○ Energie: vet in geel beenmerg
➡️ Bot is dynamisch: het wordt continu afgebroken en opnieuw opgebouwd (remodellering)
4.1.2 Samenstelling van bot
Bot is een gespecialiseerd bindweefsel en bestaat uit:
1. Botcellen
● Osteoblasten (opbouw)
○ Vorming van nieuw bot (osteogenese)
○ Zorgen voor kalkafzetting
● Osteocyten (onderhoud & signaalfunctie)
○ Volwassen botcellen in lacunae
○ Onderhouden botstructuur
● Osteoclasten (afbraak)
○ Breken bot af
○ Actief bij aanpassing aan belasting
📌Belasting = prikkel → bepaalt botopbouw of botafbraak
2. Extracellulaire matrix
● Collageenvezels → flexibiliteit
● Calciumzouten → stevigheid
➡️ Samen zorgen ze dat bot sterk én licht elastisch is
,4.1.3 Structuur van bot
Twee types botweefsel
● Compact (corticaal) bot
○ Dicht, sterk → opgebouwd uit osteonen
○ Lage poreusheid (5–30%)
● Spongieus (trabeculair) bot
○ Licht, sterk → opgebouwd uit trabeculae
○ Vangt krachten en schokken op
○ Hoge poreusheid (30–90%)
📌 Trabeculae richten zich volgens de belastingslijn → maximale stevigheid met minimaal materiaal
Osteon (Havers-systeem)
Bestaat uit:
1. Kanaal van Havers (bloedvaten, zenuwen)
2. Concentrische lamellen
3. Lacunae met osteocyten
4. Canaliculi voor uitwisseling van stoffen (celcontact)
● (Kanaal van Volkmann verbindt kanalen van Havers)
Periost & endost
● Periost (dikke laag bindweefsel aan buitenkant)
○ Voeding
○ Bescherming (pijn!)
○ Herstel & groei
○ Sharpey-vezels:
■ Verankeren pezen/spieren in bot
● Endost (dunne laag bindweefsel aan binnenkant)
4.1.4 Anatomische bouw van een lang bot
● Diafyse (schacht → vooral compact bot voor stevigheid)
● Epifysen (uiteinden → vooral spongieus bot voor schokabsorptie)
● Mergholte
● Gewrichtskraakbeen (vermindert wrijving en absorbeert schokken)
➡️ Functioneel aangepast aan belasting en beweging
4.1.5 Ontwikkeling en groei van bot
Verbening
1. Intramembraneus
○ Schedel, sleutelbeen
2. Enchondraal
○ Eerste 6 weken kraakbeen → daarna bot
○ Meest voorkomende vorm
, Groei
● Lengtegroei
○ Via epifysaire schijven (groeishijven)
○ Stopt ± 18–20 jaar
● Diktegroei
○ Osteoblasten buitenzijde, osteoclasten binnenzijde
Invloedsfactoren
● Piekbotmassa ± 30 jaar
● Calcium, fosfaat, vitamine D & hormonen (GH, schildklier, geslachtshormonen)
4.1.6 Botremodellering
● Continue afbraak + opbouw
● ± 18% bot per jaar vernieuwd
● Vanaf 30–40 jaar: afbraak > opbouw
○ osteopenie/ osteoporose
○ Weinig beweging = verhoogd risico op osteoporose
○ Krachttraining = behoudt botmassa
4.2 Kraakbeenweefsel
● Flexibel bindweefsel
● Geen bloedvaten → trage of onvolledige genezing (litteken)
● 3 types:
1. Hyalien → glad oppervlak (gewrichten, luchtwegen)
■ meest voorkomend & weinig buigzaam
2. Elastisch → vormbehoud (oor, epiglottis)
■ meer elastische vezels & zeer buigzaam
3. Vezelig → bestand tegen druk en trek (tussenwervelschijven)
■ dikke bundels collageenvezels, weinig cellen & zeer sterk
● Hyalien: Elastisch: Vezelig:
4.3 Pezen
● Verbinden spier met bot (kracht van de spier → via pees → naar bot)
● Bundels van collageenvezels → hoge trekkracht
● Slecht doorbloed → trage of onvolledige genezing (litteken)
● Collageenvezels van pees vergroeien met het periost → stevige hechting
4.4 Ligamenten
● Verbinden bot met bot
● Stabiliseren gewrichten
● Beperken overmatige beweging
4.5 Gewrichtskapsel
● Omhult het hele gewricht
● Bevat synoviaal vocht voor smering
● Beperken van bewegingen & stabiliseren gewricht
fysiologie van het spierweefsel
Het bewegingsstelsel bestaat histologisch in de eerste plaats uit bindweefsel.
4.1 Botweefsel
4.1.1 Functies van het bot
Het beenderstelsel bestaat uit botten, kraakbeen, botverbindingen en banden.
Bot heeft 5 hoofdfuncties:
1. Ondersteuning & aanhechting
○ Vormt het raamwerk van het lichaam, spieren en zachte weefsels hechten hieraan vast
2. Bescherming
○ Schedel → hersenen
○ Ribben → hart & longen
○ Wervels → ruggenmerg
○ Bekken → organen
3. Beweging (hefboomwerking)
○ Spiercontracties veroorzaken beweging voor zowel fijne (vingers) als grove bewegingen
4. Hematopoëse
○ Vorming van bloedcellen in het rode beenmerg
5. Opslag
○ Mineralen: calcium & fosfaat
○ Energie: vet in geel beenmerg
➡️ Bot is dynamisch: het wordt continu afgebroken en opnieuw opgebouwd (remodellering)
4.1.2 Samenstelling van bot
Bot is een gespecialiseerd bindweefsel en bestaat uit:
1. Botcellen
● Osteoblasten (opbouw)
○ Vorming van nieuw bot (osteogenese)
○ Zorgen voor kalkafzetting
● Osteocyten (onderhoud & signaalfunctie)
○ Volwassen botcellen in lacunae
○ Onderhouden botstructuur
● Osteoclasten (afbraak)
○ Breken bot af
○ Actief bij aanpassing aan belasting
📌Belasting = prikkel → bepaalt botopbouw of botafbraak
2. Extracellulaire matrix
● Collageenvezels → flexibiliteit
● Calciumzouten → stevigheid
➡️ Samen zorgen ze dat bot sterk én licht elastisch is
,4.1.3 Structuur van bot
Twee types botweefsel
● Compact (corticaal) bot
○ Dicht, sterk → opgebouwd uit osteonen
○ Lage poreusheid (5–30%)
● Spongieus (trabeculair) bot
○ Licht, sterk → opgebouwd uit trabeculae
○ Vangt krachten en schokken op
○ Hoge poreusheid (30–90%)
📌 Trabeculae richten zich volgens de belastingslijn → maximale stevigheid met minimaal materiaal
Osteon (Havers-systeem)
Bestaat uit:
1. Kanaal van Havers (bloedvaten, zenuwen)
2. Concentrische lamellen
3. Lacunae met osteocyten
4. Canaliculi voor uitwisseling van stoffen (celcontact)
● (Kanaal van Volkmann verbindt kanalen van Havers)
Periost & endost
● Periost (dikke laag bindweefsel aan buitenkant)
○ Voeding
○ Bescherming (pijn!)
○ Herstel & groei
○ Sharpey-vezels:
■ Verankeren pezen/spieren in bot
● Endost (dunne laag bindweefsel aan binnenkant)
4.1.4 Anatomische bouw van een lang bot
● Diafyse (schacht → vooral compact bot voor stevigheid)
● Epifysen (uiteinden → vooral spongieus bot voor schokabsorptie)
● Mergholte
● Gewrichtskraakbeen (vermindert wrijving en absorbeert schokken)
➡️ Functioneel aangepast aan belasting en beweging
4.1.5 Ontwikkeling en groei van bot
Verbening
1. Intramembraneus
○ Schedel, sleutelbeen
2. Enchondraal
○ Eerste 6 weken kraakbeen → daarna bot
○ Meest voorkomende vorm
, Groei
● Lengtegroei
○ Via epifysaire schijven (groeishijven)
○ Stopt ± 18–20 jaar
● Diktegroei
○ Osteoblasten buitenzijde, osteoclasten binnenzijde
Invloedsfactoren
● Piekbotmassa ± 30 jaar
● Calcium, fosfaat, vitamine D & hormonen (GH, schildklier, geslachtshormonen)
4.1.6 Botremodellering
● Continue afbraak + opbouw
● ± 18% bot per jaar vernieuwd
● Vanaf 30–40 jaar: afbraak > opbouw
○ osteopenie/ osteoporose
○ Weinig beweging = verhoogd risico op osteoporose
○ Krachttraining = behoudt botmassa
4.2 Kraakbeenweefsel
● Flexibel bindweefsel
● Geen bloedvaten → trage of onvolledige genezing (litteken)
● 3 types:
1. Hyalien → glad oppervlak (gewrichten, luchtwegen)
■ meest voorkomend & weinig buigzaam
2. Elastisch → vormbehoud (oor, epiglottis)
■ meer elastische vezels & zeer buigzaam
3. Vezelig → bestand tegen druk en trek (tussenwervelschijven)
■ dikke bundels collageenvezels, weinig cellen & zeer sterk
● Hyalien: Elastisch: Vezelig:
4.3 Pezen
● Verbinden spier met bot (kracht van de spier → via pees → naar bot)
● Bundels van collageenvezels → hoge trekkracht
● Slecht doorbloed → trage of onvolledige genezing (litteken)
● Collageenvezels van pees vergroeien met het periost → stevige hechting
4.4 Ligamenten
● Verbinden bot met bot
● Stabiliseren gewrichten
● Beperken overmatige beweging
4.5 Gewrichtskapsel
● Omhult het hele gewricht
● Bevat synoviaal vocht voor smering
● Beperken van bewegingen & stabiliseren gewricht
