BABEL Vertaalwetenschap : volledige samenvatting + doelstellingen

Thema 1. Vertalen: Definitie en centrale begrippen



1.1 VERTALEN VS. TOLKEN (= TRANSFERACT.)

- Vertalen: schriftelijke BT (=wat vertaald wordt) → schriftelijke DT
- Tolken: mondelinge BT → mondelinge DT (=de vertaling zelf)
NIET IN HET GEVAL VAN:
Vert: - Ondertiteling
- Dubbing
Tolken: - Audiodescriptie
- Taptolken
- Gebarentolken
1.2 VERTAAL- EN TOLKVORMEN

Tekstsoorten en -genres = uiteenlopend → geclassificeerd via verschillende paraplutermen: met
betrekking op het thematische domein: waartoe het onderwerp van de brontekst behoort

Gespecialiseerde vertaling: vertaler heeft domeinkennis nodig (3)

 Juridisch vertalen (Beëdigd vertalen)
= vertalen van een BT met een officiële status die wordt gebruikt voor officiële
doeleinden (akten, contract…)
Beëdigde vertalers hebben een eed afgelegd bij de rechtbank;
Verklaring van eensluidendheid: vertaler beweert de volledige tekst correct te hebben
vertaald (garantie inhoud + omvang)
 Medisch vertalen ( bijsluiters medicijnen, patiëntendossiers, handleidingen medische
apparatuur...)
 Technisch vertalen ( gebruikershandleidingen, wetenschappelijk artikel over apparatuur,
vertalen techniek en wetenschap )


 Literair vertalen: vertaler hoeft niet gespecialiseerd te zijn in een specifiek domein, maar
dient zich soms in te lezen in een bepaald domein als de brontekst domeinspecifieke
woordenschat bevat.
! Term refereert eerder naar publicatiegenre: proza, poëzie, toneelstukken, essays, kinder- en jeugdliteratuur

 Lokalisatie : de vertaling van software, apps, websites en games
Die parapluterm heeft betrekking op het doel dat achter die vertaalvorm schuilt: de inhoud en vorm van de bronteksten
worden aangepast aan doelcultuur. Vb. flesjes cola

 Audiovisueel vertalen (6)

Vertaalvormen : - Ondertiteling
- Boventiteling (theater)
- Ondertiteling voor doven en slechthorenden (SDH/captioning)
- Live ondertiteling (voor doven en slechthorenden)
- Audiobeschrijving (voor blinden en slechtzienden)
- Dubbing (nasynchronisatie)

,  Diversiteit van vertaalvormen: sterk toegenomen laatste 50 jaar o.i.v:
- Technologie
- Meer aandacht voor noden van minderheidsgroepen


1.2. VORMEN VAN TOLKEN
Andere classificatiecriteria dan bij vertaalvormen

→ Systeem

- De setting waar de tolkprestatie plaatsvindt
- Het moment van de tolkprestatie:
Simultaan (gelijktijdig met de spreker) consecutief (na de spreker)
- De aard van het contact met de partijen en de afstand tot hen:
In direct contact met de spreker en luisteraar, direct contact met de luisteraar, geen contact
met de spreker en de luisteraar

 Conferentietolken
- Simultaan (m.b.v. koptelefoons en microfoons vanuit tolkcabines) / Consecutief
- Aard: kan alle 3
o Verbindingstolken (liaison interpreting) : binnen een kleinschalige context
(Zakenontmoetingen en informele gesprekken)
- consecutief
 Sociaal tolken (community interpreting) : doel = vreemdeling helpen
 Chuchotage/fluistertolken = Simultane Techniek binnen verbindingstolken
o Relay interpreting : als er geen tolk voorhanden is die zowel de brontaal als de
doeltaal beheerst, dan zal er via een derde (bemiddelende) taal worden getolkt.
 Gebarentolken
 Gerechtstolken: rechtbank en in de gevangenis
 Taptolken: vertalen v o.a afgetapte telefoon-, Facebook- en skypegesprekken voor de politie
- ! nuances (toon, nadruk, metaforen)
Schrijftolk: typt simultaan alles wat spreker zegt + auditieve info (stemverheffingen, lachen)
Bladvertaling ( sight translation)

Besluit

- Vertalen / tolken is heel divers -- steeds meer versmelting (vb. live subtitling, taptolken…)
- Taal is niet het enige medium dat wordt gebruikt (visuele media, gebaren…)


1.3 SEMIOTISCH KARAKTER VAN VERTALEN / VERTAALTYPOLOGIEËN
classificaties gebaseerd op semiotisch karakter BT en vertaling

Tekensystemen = communicatiesystemen = talen
o Verbale tekensystemen: menselijk spraakorgaan, klanken die woorden vormen + schrift (bv.
Nederlands)
o Niet-verbale tekensystemen: geen gebruik v menselijk spraakorgaan (bv. gebarentaal)

, 1. Classificatie van Jakobson (1959)
Onderscheidt 3 soorten vertalen
- INTRAlinguale vertaling
- BT+DT = varianten zelfde taal (Vb. Nederlandse vertaling van Vroeg Nederlands)
- INTERlinguale vertaling
- BT+DT = 2 verschillende talen
- INTERSEMIOTISCHE vertaling
- Transfer verbale BT  niet-verbale DT (BT en DT behoren niet tot hetzelfde tekensysteem)

Dubbing = Intralinguale of interlinguale vertaling ( NOOIT intersemiotisch)
- Verbale BT  mondeling weergeven in doeltaal

= gedateerd en restrictief

☺ recentere typologieën: - rekening houden met verruiming v intersemiotische vert.
- Verbaal  niet-verbaal + niet-verbaal  verbaal + niet-verbaal  niet-verbaal
- DT kan uit meer/minder tekensystemen bestaan dan BT


2. Classificatie van Gottlieb (2008)
- INTRAsemiotische vertaling
tekensysteem BT = tekensysteem DT
- Verbaal tksyst  verbaal tksyst (vertaling – ondertiteling)
- niet-verbaal tksyst  (hetzelfe) niet-verbaal tksyst (vl tolk – br tolk)

- INTERsemiotische vertaling (I)
tekensysteem BT ≠ tekensysteem DT (verandering tekensysteem)
- verbaal tksyst  niet-verbaal tksyst (vertaling v braille naar bv nl)
- niet-verbaal tksyst  verbaal tksyst (vertaling v morsecode naar bv nl)
- niet-verbaal tksyst  (ander) niet-verbaal tksyst (vertaling ballet naar balletnotities)
- INTERsemiotische vertaling (II)
aantal tksyst in BT en DT hoeven niet hetzelfde te zijn
- Audiobeschrijving
BT: verbaal tksyst (dialoog) / niet-verbale tksyst (geluiden, muziek, beeld)
DT: verbaal tksyst (dialoog + beschrijving van beeld ) / niet-verbale tksyst (geluid, muziek)

 DT heeft minder tekensystemen dan BT
- INTERsemiotische vertaling (III)
- Verfilming roman
BT: verbaal tksyst (tekst)
DT: verbaal tksyst (dialoog + commentaarstem ) / niet-verbale tksyst (geluid, muziek, beeld)

 DT heeft meer tekensystemen dan BT

classificatie v Gottlieb vs Jakobson:
Gottlieb; veel ruimere definitie van vertalen:
 vertaling hoeft niet persé betrekking te hebben op een transferactiviteit vanuit of in een
verbaal tekensysteem. Dus ook verbale  niet-verbale tekens
 beperkt intrasemiotische vertaling niet tot louter intralinguale en interlinguale vertaling
zie vragen ppt