Diversiteit
,Inleidende beschouwingen
Het begrip ‘diversiteit’
Link diversiteit en het beroep van de sociaal werker
Superdiversiteit (Geldof):
kwantitatieve component van superdiversiteit
Kwalitatieve component van superdiversiteit
Normalisering van superdiversiteit
Wat is de verwachting als sociaal werker om om te gaan met (super)diversiteit?
Wat is diversiteit?
Diversiteit gaat over alle manieren waarop we van elkaar verschillen
(Hudson Jordan, 2011; Kramer, 2019).
Met sommige van die verschillen worden we geboren. Die
kunnen we niet veranderen. Denk bijvoorbeeld aan de kleur van
je ogen of cultuur.
Andere verschillen ontstaan later in ons leven en zijn
veranderlijk. Bijvoorbeeld je kledingstijl of interesses.
In de verschillende definities van diversiteit worden naast
zichtbare kenmerken, zoals sekse, leeftijd, huidskleur ook
onzichtbare elementen genoemd, zoals seksuele voorkeur,
cultuur, economische status, etc. (Akaiouar, 2020).
Gonzales & Densi (2009) voegen daaraan toe dat dat de verschillen in
persoonlijke kenmerken ook bepalen hoe mensen elkaar waarnemen.
‘Diversiteit is een gegeven’ zegt Kramer (2019), we verschillen nu eenmaal
van elkaar
Mix van verschillen, zaken waarin we allemaal verschillen van elkaar.
Zichtbare en onzichtbare verschillen. Haarkleur, geslacht (zichtbaar)… interesses,
talenten, voorgeschiedenis (onzichtbaar, als je eens praat met elkaar kom je dit te
weten)
Movisie: document: diversiteit vlechtwerk.
Binnen 1 diversiteitskenmerk, bv leeftijd, merken we verschillen onder elkaar.
Maar tussen die verschillende mensen zijn er nog een aantal andere
verschillen, vb. man zijn op 20jarige leeftijd is anders dan vrouw zijn op
20jarige leeftijd. Dit zijn kenmerken die eenieder van ons uniek maken.
Ook veranderlijke en onveranderlijke verschillen. Bv. huidskleur, bv. geslacht
– wat onveranderlijk was 50j geleden is daarom niet onveranderlijk vandaag
(huidskleur, geslacht)
Diversiteit en uitsluiting
Diversiteit is een eerdere beschrijvende term van verschillen tussen
mensen.
Hoe met deze verschillen wordt omgegaan, wordt eerder omschreven
door de begrippen exclusie, integratie en inclusie.
2
,Exclusie of uitsluiting:
Het actief uitsluiten van mensen of groepen
Het passief uitsluiten:van mensen door bv. gebrek aan kansen
om te participeren in het sociale, economische en/of politieke leven, maar
ook bijvoorbeeld het relationele leven. Dat is vaak toe te schrijven aan de
afwezigheid van de nodige middelen, rechten, goederen en toegang tot
diensten. Sociale exclusie kan worden gezien als resultaat van de combinatie
van samenhangende en elkaar versterkende problemen. Hierbij valt te
denken aan werkloosheid, beperkt onderwijs, laag inkomen en slechte
gezondheid (Daly & Silver, 2008).
Integratie
Iemand van buitenaf opnemen in de bestaande structuren, de bestaande
norm wijzigt niet. Dit is een eenzijdige aanpassing.
Inclusie of insluiting
Inclusie is een term dat de wederzijdse aanpassing impliceert. Het is actief
omgaan met deze diversiteit door ervoor te zorgen dat iedereen zich
gewaardeerd, veilig en betrokken voelt, zodat ook daadwerkelijk van de
verschillende perspectieven gebruik wordt gemaakt. Het is dus de mix van
mensen (diversiteit) gecombineerd met een omgeving die deze mix omarmt
en benut.
Die persoon is divers omdat die een migratieachtergrond heeft, die persoon is
verschillend omdat die een beperking heeft. Is eerder een beschrijvende, passieve
term.
Exclusie: mensen op basis van een kenmerk gaan uitsluiten. (vb individuele uitsluiting:
kindje uitlachen omdat hij een bril droeg)
Ook maatschappelijke uitsluiting: de samenleving is zo georganiseerd waardoor
bepaalde individuen of groepen worden uitgesloten. (vb. stadsdiensten die
onbereikbaar zijn voor mensen die een rolstoel gebruiken) is daarom niet intentioneel,
zijn niet bedoeld om uit te sluiten maar in de praktijk gebeurt het wel. Passief
uitsluiten: het is niet de bedoeling maar het is wel het resultaat.
Vb. kazoukamp-inschrijving; Reyhan had stappen voor op bv alleenstaande moeder in
armoede (kan zich 2 laptops veroorloven, is geïnformeerd, zijn met twee om in te
schrijven,…)
Is niet bedoeld om uit te sluiten door kazoukamp-organisatie maar meer bemiddelde
blanke kinderen zullen kansen krijgen om deel te nemen aan de kampen.
Willen we mensen kansen geven bij de eindstreep is het belangrijk om verschillen te
maken bij de start.
Reyhan vroeger op school lang het enige migrantenmeisje, ook uitzondering binnen
docenten, zij is goed in functioneren binnen witte samenleving.
Vb. 2 scholen naast elkaar, ene met kinderen m vlaamse roots, andere m kinderen m
migratieachtergrond, kinderen treffen elkaar niet, waar treffen ze elkaar wel
positief?!
Actief uitsluiten: criteria studietoelage, actieve uitsluiting door regels
werkloosheidsuitkering (vb 18jarige die wachttijd moet doorlopen)
Onthouden: het ene kenmerk maakt dat je meer uitgesloten wordt in de samenleving
dan een ander kenmerk.
Vb. anno 2025 is het nog altijd een feit dat vrouwen minder verdienen dan mannen in
de samenleving.
Wat doen we dan met mensen die anders zijn?? Zij kunnen zich: INTEGREREN. →
opgenomen worden door een systeem en je eenzijdig aanpassen. De bestaande
samenleving verandert niet omdat die ene persoon hier toegekomen is.
Integratie betekent letterlijk: dit is ons systeem, dit is onze samenleving, dit is wat
normaal is, jij bent welkom maar je gaat je aanpassen.
3
, Soms bijna een gelijkstelling met assimilatie.
Assimilatie betekent dat een persoon of groep zich aanpast aan een andere (meestal
dominante) cultuur, vaak zó sterk dat de eigen cultuur of identiteit (bijna) verdwijnt.
👉 Bijvoorbeeld: migranten die hun eigen taal, gewoonten en waarden opgeven om
volledig op te gaan in de cultuur van het land waar ze wonen.
=/= inclusie: wederzijdse aanpassing !!
Zie 1 of 2 kinderen, zij passen zich aan: integratie, maar zijn er meerdere kinderen →
inclusie, dan moet er iets mee gebeuren moeten we ermee aan de slag, we kunnen die
niet behandelen als onze ‘standaardkinderen’.
Soms is men verplicht van zich aan te passen naar grotere getallen van bepaalde
groepen maar soms zijn er ook bedrijven, …, die zich actief inzetten op inclusie,
Vb. OKAN-klassen, is dit dan inclusie of exclusie? Idee: kinderen onderdompelen in
taalbad, ze er even uitnemen om ze er dan terug in te zetten.
Wat we constateren? Kinderen die in OKAN-klassen terecht komen stromen bijna
altijd direct door naar BSO-richtingen.→ was maatregelen om aan inclusie te doen
met exclusie als gevolg.
Inclusie en insluiting is mooi op papier maar vraagt heel veel acties! (is niet zo
evident)
Verhaal van iemand die zijn vertrouwde
omgeving verlaat om naar een nieuwe
omgeving te gaan.
Prentje in kwestie: gatekeepers,
bepaalde procedures en regels die
maken dat je ergens geen beroep op kunt
doen.
Uitsluiting heeft altijd meerdere oorzaken
Economische onrechtvaardigheid
Heeft te maken met ongelijke verdeling van materiële middelen — dus
geld, huisvesting, werk, inkomen, enz.
👉 Sommige mensen hebben structureel minder toegang tot welvaart.
Oplossing: redistribution → herverdeling van rijkdom en middelen.
Culturele onrechtvaardigheid
Gaat over erkenning en respect.
Sommige groepen worden minderwaardig of onzichtbaar gemaakt in de
samenleving (bv. mensen met migratieachtergrond, LGBTQ+, mensen met
beperking, …).
Oplossing: recognition → erkenning van ieders waarde en gelijke
waardigheid.
Politieke onrechtvaardigheid
Niet iedereen heeft evenveel invloed of inspraak in de politiek of in besluitvorming.
Sommige stemmen worden nauwelijks gehoord.
Oplossing: representation → gelijke vertegenwoordiging en stemrecht in democratische processen
Fraser zegt dat echte gelijkheid pas mogelijk is als we werken aan:
1. Herverdeling (redistribution) → eerlijker verdeling van geld en middelen,
2. Erkenning (recognition) → respect en waardering voor iedereen,
3. Vertegenwoordiging (representation) → iedereen telt mee en wordt gehoord.
4
,Inleidende beschouwingen
Het begrip ‘diversiteit’
Link diversiteit en het beroep van de sociaal werker
Superdiversiteit (Geldof):
kwantitatieve component van superdiversiteit
Kwalitatieve component van superdiversiteit
Normalisering van superdiversiteit
Wat is de verwachting als sociaal werker om om te gaan met (super)diversiteit?
Wat is diversiteit?
Diversiteit gaat over alle manieren waarop we van elkaar verschillen
(Hudson Jordan, 2011; Kramer, 2019).
Met sommige van die verschillen worden we geboren. Die
kunnen we niet veranderen. Denk bijvoorbeeld aan de kleur van
je ogen of cultuur.
Andere verschillen ontstaan later in ons leven en zijn
veranderlijk. Bijvoorbeeld je kledingstijl of interesses.
In de verschillende definities van diversiteit worden naast
zichtbare kenmerken, zoals sekse, leeftijd, huidskleur ook
onzichtbare elementen genoemd, zoals seksuele voorkeur,
cultuur, economische status, etc. (Akaiouar, 2020).
Gonzales & Densi (2009) voegen daaraan toe dat dat de verschillen in
persoonlijke kenmerken ook bepalen hoe mensen elkaar waarnemen.
‘Diversiteit is een gegeven’ zegt Kramer (2019), we verschillen nu eenmaal
van elkaar
Mix van verschillen, zaken waarin we allemaal verschillen van elkaar.
Zichtbare en onzichtbare verschillen. Haarkleur, geslacht (zichtbaar)… interesses,
talenten, voorgeschiedenis (onzichtbaar, als je eens praat met elkaar kom je dit te
weten)
Movisie: document: diversiteit vlechtwerk.
Binnen 1 diversiteitskenmerk, bv leeftijd, merken we verschillen onder elkaar.
Maar tussen die verschillende mensen zijn er nog een aantal andere
verschillen, vb. man zijn op 20jarige leeftijd is anders dan vrouw zijn op
20jarige leeftijd. Dit zijn kenmerken die eenieder van ons uniek maken.
Ook veranderlijke en onveranderlijke verschillen. Bv. huidskleur, bv. geslacht
– wat onveranderlijk was 50j geleden is daarom niet onveranderlijk vandaag
(huidskleur, geslacht)
Diversiteit en uitsluiting
Diversiteit is een eerdere beschrijvende term van verschillen tussen
mensen.
Hoe met deze verschillen wordt omgegaan, wordt eerder omschreven
door de begrippen exclusie, integratie en inclusie.
2
,Exclusie of uitsluiting:
Het actief uitsluiten van mensen of groepen
Het passief uitsluiten:van mensen door bv. gebrek aan kansen
om te participeren in het sociale, economische en/of politieke leven, maar
ook bijvoorbeeld het relationele leven. Dat is vaak toe te schrijven aan de
afwezigheid van de nodige middelen, rechten, goederen en toegang tot
diensten. Sociale exclusie kan worden gezien als resultaat van de combinatie
van samenhangende en elkaar versterkende problemen. Hierbij valt te
denken aan werkloosheid, beperkt onderwijs, laag inkomen en slechte
gezondheid (Daly & Silver, 2008).
Integratie
Iemand van buitenaf opnemen in de bestaande structuren, de bestaande
norm wijzigt niet. Dit is een eenzijdige aanpassing.
Inclusie of insluiting
Inclusie is een term dat de wederzijdse aanpassing impliceert. Het is actief
omgaan met deze diversiteit door ervoor te zorgen dat iedereen zich
gewaardeerd, veilig en betrokken voelt, zodat ook daadwerkelijk van de
verschillende perspectieven gebruik wordt gemaakt. Het is dus de mix van
mensen (diversiteit) gecombineerd met een omgeving die deze mix omarmt
en benut.
Die persoon is divers omdat die een migratieachtergrond heeft, die persoon is
verschillend omdat die een beperking heeft. Is eerder een beschrijvende, passieve
term.
Exclusie: mensen op basis van een kenmerk gaan uitsluiten. (vb individuele uitsluiting:
kindje uitlachen omdat hij een bril droeg)
Ook maatschappelijke uitsluiting: de samenleving is zo georganiseerd waardoor
bepaalde individuen of groepen worden uitgesloten. (vb. stadsdiensten die
onbereikbaar zijn voor mensen die een rolstoel gebruiken) is daarom niet intentioneel,
zijn niet bedoeld om uit te sluiten maar in de praktijk gebeurt het wel. Passief
uitsluiten: het is niet de bedoeling maar het is wel het resultaat.
Vb. kazoukamp-inschrijving; Reyhan had stappen voor op bv alleenstaande moeder in
armoede (kan zich 2 laptops veroorloven, is geïnformeerd, zijn met twee om in te
schrijven,…)
Is niet bedoeld om uit te sluiten door kazoukamp-organisatie maar meer bemiddelde
blanke kinderen zullen kansen krijgen om deel te nemen aan de kampen.
Willen we mensen kansen geven bij de eindstreep is het belangrijk om verschillen te
maken bij de start.
Reyhan vroeger op school lang het enige migrantenmeisje, ook uitzondering binnen
docenten, zij is goed in functioneren binnen witte samenleving.
Vb. 2 scholen naast elkaar, ene met kinderen m vlaamse roots, andere m kinderen m
migratieachtergrond, kinderen treffen elkaar niet, waar treffen ze elkaar wel
positief?!
Actief uitsluiten: criteria studietoelage, actieve uitsluiting door regels
werkloosheidsuitkering (vb 18jarige die wachttijd moet doorlopen)
Onthouden: het ene kenmerk maakt dat je meer uitgesloten wordt in de samenleving
dan een ander kenmerk.
Vb. anno 2025 is het nog altijd een feit dat vrouwen minder verdienen dan mannen in
de samenleving.
Wat doen we dan met mensen die anders zijn?? Zij kunnen zich: INTEGREREN. →
opgenomen worden door een systeem en je eenzijdig aanpassen. De bestaande
samenleving verandert niet omdat die ene persoon hier toegekomen is.
Integratie betekent letterlijk: dit is ons systeem, dit is onze samenleving, dit is wat
normaal is, jij bent welkom maar je gaat je aanpassen.
3
, Soms bijna een gelijkstelling met assimilatie.
Assimilatie betekent dat een persoon of groep zich aanpast aan een andere (meestal
dominante) cultuur, vaak zó sterk dat de eigen cultuur of identiteit (bijna) verdwijnt.
👉 Bijvoorbeeld: migranten die hun eigen taal, gewoonten en waarden opgeven om
volledig op te gaan in de cultuur van het land waar ze wonen.
=/= inclusie: wederzijdse aanpassing !!
Zie 1 of 2 kinderen, zij passen zich aan: integratie, maar zijn er meerdere kinderen →
inclusie, dan moet er iets mee gebeuren moeten we ermee aan de slag, we kunnen die
niet behandelen als onze ‘standaardkinderen’.
Soms is men verplicht van zich aan te passen naar grotere getallen van bepaalde
groepen maar soms zijn er ook bedrijven, …, die zich actief inzetten op inclusie,
Vb. OKAN-klassen, is dit dan inclusie of exclusie? Idee: kinderen onderdompelen in
taalbad, ze er even uitnemen om ze er dan terug in te zetten.
Wat we constateren? Kinderen die in OKAN-klassen terecht komen stromen bijna
altijd direct door naar BSO-richtingen.→ was maatregelen om aan inclusie te doen
met exclusie als gevolg.
Inclusie en insluiting is mooi op papier maar vraagt heel veel acties! (is niet zo
evident)
Verhaal van iemand die zijn vertrouwde
omgeving verlaat om naar een nieuwe
omgeving te gaan.
Prentje in kwestie: gatekeepers,
bepaalde procedures en regels die
maken dat je ergens geen beroep op kunt
doen.
Uitsluiting heeft altijd meerdere oorzaken
Economische onrechtvaardigheid
Heeft te maken met ongelijke verdeling van materiële middelen — dus
geld, huisvesting, werk, inkomen, enz.
👉 Sommige mensen hebben structureel minder toegang tot welvaart.
Oplossing: redistribution → herverdeling van rijkdom en middelen.
Culturele onrechtvaardigheid
Gaat over erkenning en respect.
Sommige groepen worden minderwaardig of onzichtbaar gemaakt in de
samenleving (bv. mensen met migratieachtergrond, LGBTQ+, mensen met
beperking, …).
Oplossing: recognition → erkenning van ieders waarde en gelijke
waardigheid.
Politieke onrechtvaardigheid
Niet iedereen heeft evenveel invloed of inspraak in de politiek of in besluitvorming.
Sommige stemmen worden nauwelijks gehoord.
Oplossing: representation → gelijke vertegenwoordiging en stemrecht in democratische processen
Fraser zegt dat echte gelijkheid pas mogelijk is als we werken aan:
1. Herverdeling (redistribution) → eerlijker verdeling van geld en middelen,
2. Erkenning (recognition) → respect en waardering voor iedereen,
3. Vertegenwoordiging (representation) → iedereen telt mee en wordt gehoord.
4
