Algemene psychologie
Hoofdstuk 1: geest, gedrag en psychologische wetenschap
– HC1
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET
Algemene psychologie: bestudeert de algemene processen van het menselijk functioneren, niet de
afwijkende processen. Algemene psychologie omvat de functieleer. Functieleer is de studie van de
menselijke functies (denken, waarnemen, geheugen, motivatie, emoties, fantaseren, etc.).
Definitie Psychologie
- Letterlijke betekenis Psychologie: "de studie van de geest"
Psyche, is Oudgrieks. Dit betekent “geest”, - Logie betekent “het gebied van de studie”
- Bredere definitie van vandaag: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is de psychologie "de wetenschap van gedrag en geestelijke processen".
- Gedrag= zichtbaar, extern, waarneembare gedragingen.
Bv: glimlachen, praten, lopen, dansen, huilen, iemand (niet) helpen, automutulatie…
- Geestelijke processen= intern, indirecte waarnemingen. Niet direct zien want het zit in
mensen hun hoofd Bv: denken, voelen, begeren, angstig zijn, dromen, beslissingsproces om
iemand niet te helpen…
VERSCHILLENDE SECTOREN/SPECIALISATIES BINNEN PSYCHOLOGIE:
- A&O: arbeids- en organisatiepsychologie – welzijn op het werk, begeleiding naar werk…
- Ergonomische psychologie – hoe goed mensen kunnen aanpassen aan werkplek, bureaustoel
- Gerontopsychologie – ouderen te helpen hun gezondheid en welzijn te behouden en omgaan
met leeftijd gerelateerde problemen
- Schoolpsychologie – studenten en kinderen in schoolomgeving
- Forensische psychologie – gevangenen in penitentiaire testen om vast te stellen of ze
vrijgelaten kunnen worden, politie, parket,…
- Omgevingspsychologie – bestuderen de invloed van groenen ruimten in de binnenstad op de
schoolprestaties van kinderen.
- Sportpsychologie – helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren
- Klinische psychologie – ziekenhuizen
- Crossculturele psychologie – nagaan hoeverre culturen en verschillen
3 SOORTEN VAN PSYCHOLOGEN:
- Experimentele psychologen: doen aan onderzoek.
- Docentpsychologen: geven les.
- Toegepaste psychologen: meerderheid van de actieve psychologen, gebruiken de door exp.
Psy. ontwikkelde kennis om problemen van mensen op te lossen. Staan in het werkveld.
TERMVERWARRING:
De term Toegepaste psychologen wordt dus zowel gebruikt voor:
1. De meerderheid van de actieve psychologen: diegene die de door experimentele
psychologen ontwikkelde kennis gebruiken om de problemen van mensen op te lossen en
dus in het werkveld staan. Dit gebruik van de term omvat dus de master
psychologiestudenten/“psychologen”.
2. Afgestudeerde Bachelor in de toegepaste psychologiestudent: dit zijn de psychologische
consulenten.
,VERSCHIL “PSYCHOLOGEN” (1) EN “PSYCHOLOGISCHE CONSULENTEN” (2):
TOEGEPASTE PSYCHOLOOG PSYCHOLOGISCH CONSULENT
5 JARIGE OPLEIDING/ MATERDIPLOMA 3 JARIGE OPLEIDING/ PROFESSIONELE BACHELOR
“TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE”
DIAGNOSESTELLING KAN (MULTIDISCIPLINAIR) DIAGNOSESTELLING ONDER SUPERVISIE VAN EEN MASTER
NADRUK OP EFFECTIEF UITVOEREN TESTS EN MEE NADENKEN
(MULTIDISCIPLINAIR)
BEGELEIDING/ COUNSELING (GEEN GEEN ERKENDE THERAPIEOPLEIDING VOLGEN
THERAPIEOPLEIDING BEGELEIDING/COUNSELING (VERVOLGOPLEIDING
BEHANDELING/ PSYCHOTHERAPIE (WEL COUNSELING)
THERAPIEOPLEIDING GEVOLGD) AUTONOOM, NADRUK OP EFFECTIEF UITVOEREN EN MEE NADENKEN:
EINDVERANTWOORDELIJKHEID BELANGRIJKE ROL IN PREVENTIE EN EERSTE LIJN ONDER
SUPERVISIE VAN EEN MASTER
BESCHERMDE TITEL! NET ALS PSYCHOTHERAPEUT GEEN ERKENNING TITEL
GELIJKENIS: passen psychologie als wetenschap toe in de praktijk.
Psychologie ≠ Psychiatrie:
Psycholoog Psychiater
hulpmiddel Testen, observatie, gesprekken Testen observatie, gesprekken
Therapievorm Bio-psycho-sociaal model Vooral medische invalshoek
Geen medicatie Wel medicatie mogelijk
Studieobject Het gedrag/levens- en De mentale ziekte
relatieproblemen
Tussenkomst mutualiteit Bepekte tussenkomst; Tussenkomst
bepaalde voorwaarden; afh
van mutualiteit
geconfectioneerde psycho
Psychologie als wetenschap in vergelijking met intuïtieve kennis
INTUITIE MENSENKENNIS: (PSEUDOPSYCHOLOGIE)
- een vorm van direct weten Iets zien (observeren) en opslaan als de
waarheid (conclusie trekken)
- kennis uit opvoeding, media, cultuur, relaties, sport, uitgaan, 6 de zintuig
Je ziet iets en daaruit maak je zelf een theorie, zonder wetenschap
Vb. automatisch slecht denken over een persoon (man in donker), info krijgen
over zwangerschap en denken dat het waar is
WETENSCHAPPELIJKE PSYCHOLOGIE:
= Gecontroleerde en herhaalbare methoden op een representatief aantal,
betrouwbare en valide metingen
Wetenschappelijke methoden in de psychologie (diagnostische of klinische cyclus):
- Objectieve observatie
- Hypothesen formuleren
- Experimenten
Je gaat het eerst onderzoeken voordat je een uitspraak doet
Vb. meer mensen observeren i.p.v. 1 persoon, trekt een steekproef,
duidelijke rapportering, systematisch tewerk gaan
, Gebaseerd op evidence-based practise: integreren individuele klinische expertise en
extern bewijsmateriaal uit systematisch onderzoek. -> door correcte bronnen
vakliteratuur te raadplegen
VERSCHILLEN TUSSEN PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
PSYCHOLOGIE MENSENKENNIS
OBJECTIEF SUBJECTIEF, INTUÏTIEF
FIETEN VERZAMELEN OP SYSTEMATISCH WIJZE; GEEN OP BASIS VAN EIGEN ERVARINGEN
SPECULATIES
THEORETISCH, GEFUNDEERD/ EXPERIMENTEN/WETMATIG, ‘DE BOEKJES’: TOEVALLIGHEDEN: BEPERKT AANTAL
VASTLEGGEN, LITERATUUR, VEEL ONDERZOEK WAARNEMINGEN
CONTROLEERBAAR ONCONTROLEERBAAR
GEDRAG BESCHRIJVEN, VERKLAREN, VOORSPELLEN GEDRAG VERKLAREN VANUIT ONZE ERVARINGEN, VANUIT
SOCIALE CONTACTEN, DOOR ZELFKENNIS
WAT ONDERSCHEIDT ECHTE PSYCHOLOGIE VAN PSEUDOPSYCHOLOGIE?
6 belangrijke vragen:
1. Wat is de bron van de informatie?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan er een bias zijn die de conclusie beïnvloed?
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn er verschillende invalshoeken nodig om het probleem te begrijpen/op te lossen?
DE MEERWAARDE VAN PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Wat is het voordeel/meerwaarde van de psychologie als wetenschap?
- Mensen voldoen aan een kenmerk en stellen vast dat je iets hebt. Terwijl je eerst meerdere
kenmerken moet aantikken voor je een diagnose kan hebben.
- Mensen helpen/begeleiden
HOE DOE JE AAN PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP?
- verschil tussen psychologie als wetenschap en intuïtieve mensenkennis te begrijpen en te
herkennen.
- kritische vragen te stellen bij bronnen, nieuwe methodieken, concepten in de praktijk
- correcte bronnen te gebruiken: CRAAP-test om bronnen te beoordelen.
- Door aan evidence-based practice te doen
Wat? Integreren (samen nemen) individuele klinische expertise en externe
bewijsmateriaal uit systematisch onderzoek (mensenkennis + wetensch. Theorie)
Hoe? Door correcte bronnen/wetenschappelijke vakliteratuur te raadplegen
- psychodiagnostische model/empirische cyclus toe te passen in de praktijk.
Soorten bias
Bias = denkfout
- Emotionele bias: komen tot een oordeel door een emotie en niet wetenschappelijk bewijs
- Confirmation of bevestigingsbias: iemand die over een bepaald onderzoek schrijft en alleen
nuttige info eruit haalt dat past bij zijn eigen onderzoek.
Bio psychosociaal model
= Ziekte en gezondheid als resultaat van de interacties tussen biologische, psychologische en sociale
factoren
, BIOLOGISCHE FACTOREN:
genetische aanleg, temperament/persoonlijkheid (bv.
big 5), fysiologische processen, biochemische reacties
(bv. medicatie), anatomie, leeftijd, geslacht...
PSYCHOLOGISCHE FACTOREN:
emoties (bv. angst), gedachten (bv. verwachtingen,
overtuigingen), gedrag (bv. coping)
SOCIALE FACTOREN:
interpersoonlijke relaties (bvb sociale steun), sociale
omgeving (bv. schoolbeleid), sociaal-economische
context (bvb gezonde voeding), cultuur (bv. zorg voor ouderen)
BIOPSYCHOSOCIALE FACTOREN KUNNEN OP VERSCHILLENDE MANIEREN EEN POSITIEVE (+) OF NEGATIEVE (-)
INVLOED HEBBEN OP ZIEKTE EN GEZONDHEID
Predispositionele factoren (wat je meedraagt in je rugzak, aangeboren/aangeleerd)
- bv. hoge intelligentie (+), hechtingsproblemen (-)
Uitlokkende/versnellende factoren (plotselinge gebeurtenissen waar je geen invloed op hebt)
- bv. scheiding ouders (-), pesten (-), traumatische ervaringen (-)
Onderhoudende factoren (hoe ga je om met bepaalde gebeurtenissen)
bv. sociale steun (+), lage sociaal-economische status (-)
Biomedisch model
Historisch dominante visie op ziekte en gezondheid
- Descartes’ mechanistische, dualistische visie (scheiding tussen lichaam en geest)
Kenmerken
- Enkel aandacht voor biologische oorzaken en behandelingen van ziektes
Lineaire visie
- Ziekte --> klachten --> omgaan met klachten
Sterktes
- Waardevolle inzichten & wetenschappelijke basis voor medische vooruitgang
Beperkingen
- Zie kritiek George Engel
1.2 WAT ZIJN DE ZES BELANGRIJKSTE PERSPECTIEVEN VAN DE PSYCHOLOGIE?
Ontstaan psychologie
OUDHEID (4DE EEUW V.C.) :
Filosofie hield zich bezig met psychologische kwesties: Griekse, klassieke filosofen:
Plato: onderscheid tussen de ware/ideale/onzichtbare wereld (ziel en de rede) en de
zichtbare/veranderlijke/ onvolmaakte wereld (observaties).
Aristoteles: formuleert axioma's (echte kennis wordt bekomen door rede). Axioma = een
waarheid
ook in andere delen van de wereld ontstaan ook voorlopers van psychologie als wetenschap:
Azië (India, China): yoga en meditatie
Afrika, oorspronkelijke Amerikaanse bevolking, Rusland: Sjamanen/genezers ontwikkelen
behandelingen, “Volkspsychologie”
Hoofdstuk 1: geest, gedrag en psychologische wetenschap
– HC1
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET
Algemene psychologie: bestudeert de algemene processen van het menselijk functioneren, niet de
afwijkende processen. Algemene psychologie omvat de functieleer. Functieleer is de studie van de
menselijke functies (denken, waarnemen, geheugen, motivatie, emoties, fantaseren, etc.).
Definitie Psychologie
- Letterlijke betekenis Psychologie: "de studie van de geest"
Psyche, is Oudgrieks. Dit betekent “geest”, - Logie betekent “het gebied van de studie”
- Bredere definitie van vandaag: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is de psychologie "de wetenschap van gedrag en geestelijke processen".
- Gedrag= zichtbaar, extern, waarneembare gedragingen.
Bv: glimlachen, praten, lopen, dansen, huilen, iemand (niet) helpen, automutulatie…
- Geestelijke processen= intern, indirecte waarnemingen. Niet direct zien want het zit in
mensen hun hoofd Bv: denken, voelen, begeren, angstig zijn, dromen, beslissingsproces om
iemand niet te helpen…
VERSCHILLENDE SECTOREN/SPECIALISATIES BINNEN PSYCHOLOGIE:
- A&O: arbeids- en organisatiepsychologie – welzijn op het werk, begeleiding naar werk…
- Ergonomische psychologie – hoe goed mensen kunnen aanpassen aan werkplek, bureaustoel
- Gerontopsychologie – ouderen te helpen hun gezondheid en welzijn te behouden en omgaan
met leeftijd gerelateerde problemen
- Schoolpsychologie – studenten en kinderen in schoolomgeving
- Forensische psychologie – gevangenen in penitentiaire testen om vast te stellen of ze
vrijgelaten kunnen worden, politie, parket,…
- Omgevingspsychologie – bestuderen de invloed van groenen ruimten in de binnenstad op de
schoolprestaties van kinderen.
- Sportpsychologie – helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren
- Klinische psychologie – ziekenhuizen
- Crossculturele psychologie – nagaan hoeverre culturen en verschillen
3 SOORTEN VAN PSYCHOLOGEN:
- Experimentele psychologen: doen aan onderzoek.
- Docentpsychologen: geven les.
- Toegepaste psychologen: meerderheid van de actieve psychologen, gebruiken de door exp.
Psy. ontwikkelde kennis om problemen van mensen op te lossen. Staan in het werkveld.
TERMVERWARRING:
De term Toegepaste psychologen wordt dus zowel gebruikt voor:
1. De meerderheid van de actieve psychologen: diegene die de door experimentele
psychologen ontwikkelde kennis gebruiken om de problemen van mensen op te lossen en
dus in het werkveld staan. Dit gebruik van de term omvat dus de master
psychologiestudenten/“psychologen”.
2. Afgestudeerde Bachelor in de toegepaste psychologiestudent: dit zijn de psychologische
consulenten.
,VERSCHIL “PSYCHOLOGEN” (1) EN “PSYCHOLOGISCHE CONSULENTEN” (2):
TOEGEPASTE PSYCHOLOOG PSYCHOLOGISCH CONSULENT
5 JARIGE OPLEIDING/ MATERDIPLOMA 3 JARIGE OPLEIDING/ PROFESSIONELE BACHELOR
“TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE”
DIAGNOSESTELLING KAN (MULTIDISCIPLINAIR) DIAGNOSESTELLING ONDER SUPERVISIE VAN EEN MASTER
NADRUK OP EFFECTIEF UITVOEREN TESTS EN MEE NADENKEN
(MULTIDISCIPLINAIR)
BEGELEIDING/ COUNSELING (GEEN GEEN ERKENDE THERAPIEOPLEIDING VOLGEN
THERAPIEOPLEIDING BEGELEIDING/COUNSELING (VERVOLGOPLEIDING
BEHANDELING/ PSYCHOTHERAPIE (WEL COUNSELING)
THERAPIEOPLEIDING GEVOLGD) AUTONOOM, NADRUK OP EFFECTIEF UITVOEREN EN MEE NADENKEN:
EINDVERANTWOORDELIJKHEID BELANGRIJKE ROL IN PREVENTIE EN EERSTE LIJN ONDER
SUPERVISIE VAN EEN MASTER
BESCHERMDE TITEL! NET ALS PSYCHOTHERAPEUT GEEN ERKENNING TITEL
GELIJKENIS: passen psychologie als wetenschap toe in de praktijk.
Psychologie ≠ Psychiatrie:
Psycholoog Psychiater
hulpmiddel Testen, observatie, gesprekken Testen observatie, gesprekken
Therapievorm Bio-psycho-sociaal model Vooral medische invalshoek
Geen medicatie Wel medicatie mogelijk
Studieobject Het gedrag/levens- en De mentale ziekte
relatieproblemen
Tussenkomst mutualiteit Bepekte tussenkomst; Tussenkomst
bepaalde voorwaarden; afh
van mutualiteit
geconfectioneerde psycho
Psychologie als wetenschap in vergelijking met intuïtieve kennis
INTUITIE MENSENKENNIS: (PSEUDOPSYCHOLOGIE)
- een vorm van direct weten Iets zien (observeren) en opslaan als de
waarheid (conclusie trekken)
- kennis uit opvoeding, media, cultuur, relaties, sport, uitgaan, 6 de zintuig
Je ziet iets en daaruit maak je zelf een theorie, zonder wetenschap
Vb. automatisch slecht denken over een persoon (man in donker), info krijgen
over zwangerschap en denken dat het waar is
WETENSCHAPPELIJKE PSYCHOLOGIE:
= Gecontroleerde en herhaalbare methoden op een representatief aantal,
betrouwbare en valide metingen
Wetenschappelijke methoden in de psychologie (diagnostische of klinische cyclus):
- Objectieve observatie
- Hypothesen formuleren
- Experimenten
Je gaat het eerst onderzoeken voordat je een uitspraak doet
Vb. meer mensen observeren i.p.v. 1 persoon, trekt een steekproef,
duidelijke rapportering, systematisch tewerk gaan
, Gebaseerd op evidence-based practise: integreren individuele klinische expertise en
extern bewijsmateriaal uit systematisch onderzoek. -> door correcte bronnen
vakliteratuur te raadplegen
VERSCHILLEN TUSSEN PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
PSYCHOLOGIE MENSENKENNIS
OBJECTIEF SUBJECTIEF, INTUÏTIEF
FIETEN VERZAMELEN OP SYSTEMATISCH WIJZE; GEEN OP BASIS VAN EIGEN ERVARINGEN
SPECULATIES
THEORETISCH, GEFUNDEERD/ EXPERIMENTEN/WETMATIG, ‘DE BOEKJES’: TOEVALLIGHEDEN: BEPERKT AANTAL
VASTLEGGEN, LITERATUUR, VEEL ONDERZOEK WAARNEMINGEN
CONTROLEERBAAR ONCONTROLEERBAAR
GEDRAG BESCHRIJVEN, VERKLAREN, VOORSPELLEN GEDRAG VERKLAREN VANUIT ONZE ERVARINGEN, VANUIT
SOCIALE CONTACTEN, DOOR ZELFKENNIS
WAT ONDERSCHEIDT ECHTE PSYCHOLOGIE VAN PSEUDOPSYCHOLOGIE?
6 belangrijke vragen:
1. Wat is de bron van de informatie?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan er een bias zijn die de conclusie beïnvloed?
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn er verschillende invalshoeken nodig om het probleem te begrijpen/op te lossen?
DE MEERWAARDE VAN PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Wat is het voordeel/meerwaarde van de psychologie als wetenschap?
- Mensen voldoen aan een kenmerk en stellen vast dat je iets hebt. Terwijl je eerst meerdere
kenmerken moet aantikken voor je een diagnose kan hebben.
- Mensen helpen/begeleiden
HOE DOE JE AAN PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP?
- verschil tussen psychologie als wetenschap en intuïtieve mensenkennis te begrijpen en te
herkennen.
- kritische vragen te stellen bij bronnen, nieuwe methodieken, concepten in de praktijk
- correcte bronnen te gebruiken: CRAAP-test om bronnen te beoordelen.
- Door aan evidence-based practice te doen
Wat? Integreren (samen nemen) individuele klinische expertise en externe
bewijsmateriaal uit systematisch onderzoek (mensenkennis + wetensch. Theorie)
Hoe? Door correcte bronnen/wetenschappelijke vakliteratuur te raadplegen
- psychodiagnostische model/empirische cyclus toe te passen in de praktijk.
Soorten bias
Bias = denkfout
- Emotionele bias: komen tot een oordeel door een emotie en niet wetenschappelijk bewijs
- Confirmation of bevestigingsbias: iemand die over een bepaald onderzoek schrijft en alleen
nuttige info eruit haalt dat past bij zijn eigen onderzoek.
Bio psychosociaal model
= Ziekte en gezondheid als resultaat van de interacties tussen biologische, psychologische en sociale
factoren
, BIOLOGISCHE FACTOREN:
genetische aanleg, temperament/persoonlijkheid (bv.
big 5), fysiologische processen, biochemische reacties
(bv. medicatie), anatomie, leeftijd, geslacht...
PSYCHOLOGISCHE FACTOREN:
emoties (bv. angst), gedachten (bv. verwachtingen,
overtuigingen), gedrag (bv. coping)
SOCIALE FACTOREN:
interpersoonlijke relaties (bvb sociale steun), sociale
omgeving (bv. schoolbeleid), sociaal-economische
context (bvb gezonde voeding), cultuur (bv. zorg voor ouderen)
BIOPSYCHOSOCIALE FACTOREN KUNNEN OP VERSCHILLENDE MANIEREN EEN POSITIEVE (+) OF NEGATIEVE (-)
INVLOED HEBBEN OP ZIEKTE EN GEZONDHEID
Predispositionele factoren (wat je meedraagt in je rugzak, aangeboren/aangeleerd)
- bv. hoge intelligentie (+), hechtingsproblemen (-)
Uitlokkende/versnellende factoren (plotselinge gebeurtenissen waar je geen invloed op hebt)
- bv. scheiding ouders (-), pesten (-), traumatische ervaringen (-)
Onderhoudende factoren (hoe ga je om met bepaalde gebeurtenissen)
bv. sociale steun (+), lage sociaal-economische status (-)
Biomedisch model
Historisch dominante visie op ziekte en gezondheid
- Descartes’ mechanistische, dualistische visie (scheiding tussen lichaam en geest)
Kenmerken
- Enkel aandacht voor biologische oorzaken en behandelingen van ziektes
Lineaire visie
- Ziekte --> klachten --> omgaan met klachten
Sterktes
- Waardevolle inzichten & wetenschappelijke basis voor medische vooruitgang
Beperkingen
- Zie kritiek George Engel
1.2 WAT ZIJN DE ZES BELANGRIJKSTE PERSPECTIEVEN VAN DE PSYCHOLOGIE?
Ontstaan psychologie
OUDHEID (4DE EEUW V.C.) :
Filosofie hield zich bezig met psychologische kwesties: Griekse, klassieke filosofen:
Plato: onderscheid tussen de ware/ideale/onzichtbare wereld (ziel en de rede) en de
zichtbare/veranderlijke/ onvolmaakte wereld (observaties).
Aristoteles: formuleert axioma's (echte kennis wordt bekomen door rede). Axioma = een
waarheid
ook in andere delen van de wereld ontstaan ook voorlopers van psychologie als wetenschap:
Azië (India, China): yoga en meditatie
Afrika, oorspronkelijke Amerikaanse bevolking, Rusland: Sjamanen/genezers ontwikkelen
behandelingen, “Volkspsychologie”
