Samenvatting - Juridische en gedragswetenschappelijke aspecten van politie (C02A1B)(15/20)

JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE
ASPECTEN VAN DE POLITIE
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT

BEGRIPPEN

Politiefunctie (waarvoor dient de politie, wat is de toegevoegde waarde van de politie?)

- Juridische bril: juridisch gesproken verwijst politiefunctie naar, het is een institutionele functie ter
bescherming van de maatschappelijke orde, tot regeling van de maatschappelijke orde met het oog op
het mogelijk maken van de uitoefening van fundamentele rechten waarbij je een verstoring van de
maatschappelijke orde probeert te voorkomen en wanneer het voorkomen niet lukt, zo snel mogelijk
al het nodige doet om de verstoring te doen ophouden.
o Institutionele functie: verwijst naar instituties, naar instellingen. Maar waarbij je een goed
onderscheid moet maken tussen twee soorten
 Politie instellingen (de lokale politie, de federale politie…)
 Maar ook politieoverheden (minister van binnenlandse zaken…)
o Doel = in stand houden, beschermen, vrijwaren van maatschappelijke orde:
 Politie bepaalt de maatschappelijke orde niet, maar wordt bepaald door parlement
en regering waarbij regering verantwoording verschuldigd is aan parlement in
democratisch rechtsbestel.
 Politie dient ervoor om orde te vrijwaren, te beschermen en dus om te voorkomen
dat die orde wordt verstoort en als dat niet lukt om zo snel mogelijk de verstoring te
doen stoppen. De politie is een gewapende arm van de overheid om de orde te
bedschermen en te vrijwaren en inbreuken te stoppen.
o Om de uitoefening van fundamentele rechten van de burger mogelijk te maken (daarvoor
hebben we de politie en het systeem)
 Bv betogen: mag dat? Je zou kunnen zeggen ja, want vrijheid van meningsuiting
(Grondwet waarborgt recht). Betoging kan leiden verstoring maatschappelijke orde.
 Bv Rock Werchter: de prijs voor de maatschappij is hoog (je kan politie inzetten). We
hebben politie om de orde te vrijwaren, maar niet puur om de orde te vrijwaren,
maar om in alle vrijheid uw fundamentele rechten te kunnen uitoefenen.
 Art. 1 WPA: politiediensten waken over naleving individuele rechten en vrijheden en
dragen bij aan de bescherming en zelfs aan de democratische ontwikkeling van de
maatschappij.
 Art. 123 WGP: recentere wet van 1998 waarin min of meer hetzelfde staat.
o Proberen elke verstoring te voorkomen
o En als het niet lukt, de verstoring zo snel mogelijk proberen te doen ophouden


- Criminologisch perspectief, meer operationeel definiëren en dan kom je tot RoRon: verwijst naar vijf
aspecten van de politiefunctie operationeel gesproken
o Raadgeving (raadgevende functie): als politie orde wil vrijwaren, dan betekent dat in eerste
plaats dat in eerste plaats vermijden dat er slachtofferschap ontstaat en dus raad geven.
 Bv bericht van politie over fishing-praktijken
 Technieken van politie waarbij ze zeggen ‘let op voor dat’, soort preventiecampagne
 Als je met vakantie gaat, dan schrijven veel mensen hun naam en adres op bagage:
zorgen dat niemand het ziet

, o Ontradende functie: je moet ordeverstoringen en misdrijven proberen voorkomen en dus
mensen die dat soort plannen zouden kunnen hebben, ontraden, preventief werken. Waarbij
je verstoring van rechtsorde probeert te voorkomen. Bv blauw op straat, maar ook politie in
burgerkledij op straat, camera’s, verlichting…
o Regulerende functie: ontraden niet gelukt, we zitten met probleem en we moeten reguleren,
we moeten onveilige situatie die er al is en die we niet hebben kunnen voorkomen, terug
onder controle proberen krijgen.
 Bv schietpartijen in Anderlecht, drugsbenden op straat, verkrachtingen op sportkot
 Reguleren door op hotspots camerabewaking, extra bewaking…
o Onderzoekende functie: als er misdrijf gepleegd is of een mogelijk misdrijf, dan moet politie
dat onderzoeken.
 Ook mogelijk misdrijf want je weet niet altijd of het om een misdrijf gaat: als iemand
aangifte komt doen, dan weet je niet zeker of het verhaal klopt. Als er aanwijzingen
zijn van strafbaar feit, dan moet dat onderzocht worden onder gezag van OM en
onderzoeksrechter en proberen daders te vatten en sporen te onderzoeken.
 Bv iemand dood op Tiensestraat: niet noodzakelijk misdrijf, kan ook hartaanval
gekregen hebben, maar kan ook neergestoken worden
o Nazorg: uw slachtoffers en hun nabestaanden gaan waarschijnlijk nazorg nodig hebben,
psychische hulp. Als politie moet je kunnen doorverwijzen naar betreffende, bevoegde
diensten en sociale kaart kennen (niet zelf doen)

- Bv slachtoffer van woninginbraak: materiële zaken is niet het grote probleem, maar grootste punt is
dat mensen in de privésfeer zijn binnen geweest.
o Politie gaat langskomen en brengen het labo van de federale politie mee die zoeken naar
sporen (vinger- en voetafdrukken…) = onderzoekende functie: ze gaan proberen
onderzoeken.
o Nazorg: ze vragen of je hulp nodig hebt
o Maar men gaat ook in veel gemeenten een gratis preventieadvies geven (hoe zijn ze
binnengeraakt? Zijn de sloten in orde? Is de tuin voldoende afgesloten) = men gaat raad
geven
o Ontradend werken: camera’s inschakelen
o Reguleren: je bent niet de eerste waarbij ingebroken is, dus gaan reguleren (meerdere
slachtoffers)

- Het geweldsmonopolie maakt de politie bijzonder: politie heeft in vredestijd het monopolie van
geweld, dus politie is enige overheidsorganisatie die in vredestijd geweld mag gebruiken. Als je in
oorlogstijd zit, dan mag ook het leger geweld gebruiken.
o Wettige verdediging, noodweer: burger mag ook geweld gebruiken onder bepaalde
voorwaarden  juist, maar het ging over enige overheidsorganisatie
o Zal verklaren waarom een hoofdstuk gaat gaan over geweldgebruik door politie, tot en met
dodelijk geweld
o Gevaarlijk, maar wie monopolie heeft, is machtig en als je machtig bent, zou er ook misbruik
van kunnen komen  vandaar dat het belang van overheden die toezicht houden op de
politie

- Concreter maken via opdrachten die politie moet vervullen: opdrachten van bestuurlijke politie, van
gerechtelijke politie en sterke arm (met drie elementen samenvatten wat politie moet doen in een
samenleving)
o Bestuurlijke politie: trefwoord is openbare orde

,  Het zijn opdrachten van bestuurlijke orde, die te maken hebben met het in stand
houden van de openbare orde
 Gaat niet over misdrijven, maar gaat puur over openbare orde bv zorgen dat
betoging ordentelijk verloopt, nodige inspanningen zodat verkiezingen ordentelijk
verlopen…
 Je probeert verstoring openbare orde te voorkomen (denk terug aan definitie) en als
dat niet lukt, zo snel mogelijk doen ophouden
 Hoe doe je dat? Als overheid zeggen dat je je moet melden als je betoging wilt
organiseren, dan afspraken proberen maken met organisator betoging.
o Gerechtelijke politie: alles wat te maken heeft met strafrecht. Trefwoord is strafrecht,
misdrijven bv verkrachting, diefstal, drugshandel, afpersing, corruptie…
 Misdrijven moeten onderzocht worden: politie doet het in opdracht van het OM en
de onderzoeksrechter
 Bv als betoging vreedzaam verloopt, dan zit je bij bestuurlijke politie, maar als er
strafbare feiten worden gepleegd, dan zal het evolueren naar gerechtelijk optreden
 Men zal eerst proberen de orde te herstellen en vervolgens de daders op te sporen
 Bv alcoholcontrole in verkeer: als iedereen negatief blaast, dan blijft het bestuurlijk,
maar als er iemand positief blaast, verschuift het naar gerechtelijk
o Sterke arm verlenen: waarom is arm sterk? Omdat je geweldsmonopolie hebt, je bent enige
overheidsdienst in vredestijd die geweld mag gebruiken, maar andere diensten kunnen wel
nood hebben aan uw bescherming
 Bv gerechtsdeurwaarder gaat niet zelf met vonnis naar havenarbeider onbeschermd,
politie moet meegaan om te bescherming
 Bv milieu-inspectie valt binnen in bedrijf: er kunnen controles zijn waarbij er agressie
van kan komen en dan zal politie u bijstaan
 Het is een restcategorie
o Voor de opdrachten zijn er bevoegdheden nodig (bij bestuurlijk en gerechtelijk): je moet orde
vrijwaren en optreden als orde verstoort wordt bestuurlijk
 Opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden
 Bestuurlijke bevoegdheden zijn verschillend van de gerechtelijke bevoegdheden

Politiebestel (hoe politie inrichten? Landen kunnen enorm verschillen): Bij politiefunctie kan je voor 100%
toepassen op Frankrijk, Duitsland, Nederland… Maar hoe politie inrichten qua instellingen en qua overheden?

- Begrip reguliere politie (daar gaat dit vak over)
o Op dit moment twee in België (sinds 1998): lokale politie en federale politie.
o Maar voor 1998 drie grote spelers: rijkswacht, gerechtelijke politie en
gemeentepolitiekorpsen
- Regulier heeft maar zin als er ook iets is als bijzondere politiediensten
o Voor 1998 drie bijzondere politiediensten die allemaal te maken hadden met verkeer
 De luchtvaartpolitie
 De zeevaartpolitie
 De spoorwegpolitie
o Sinds 1998: de drie bijzondere bestaan niet meer, maar zijn nu deel van de federale politie,
dus nu geen bijzondere diensten meer. Toch blijven we begrip reguliere politie gebruiken.
- Inspectiediensten: geen bijzondere politiediensten noemen (niet bespreken in dit vak)
- Politieoverheden
o Art. 3, ten tweede WPA
o Neemt juridische politiemaatregelen: hier zit het verschil met politieambtenaar

, o Politie kan niet beslissen hoe betoging wordt georganiseerd: het is een overheidsbeslissing,
een bestuurlijke overheid moet dit beslissen. Politie voert de juridische maatregelen uit.
o Bv sluitingsuur opleggen aan café kan in het algemeen niet, want vrijheid van handel, wat wel
kan is sluitingsuur opleggen aan cafés die problemen veroorzaken. Politie zal zorgen dat het
uitgevoerd wordt.



- Politieambtenaar
o Art. 3, ten derde WPA
- Verhouding tussen overheid en ambtenaar: zeggenschap
o Politie werkt altijd onder zeggenschap van bevoegde overheid = regel in democratische staat
o Zeggenschap bestaat uit drie elementen
 Gezag: zeggen wat er moet gebeuren, beslissen wat er moet gebeuren. Bv nu wil ik
huiszoeking (gerechtelijk), sluitingsuur opleggen (bestuurlijk)
 Beheer: alles wat te maken heeft met organisatie en middelen die de politie in staat
moeten stellen om te doen wat ze moeten doen. Het gaat over het geld, de
begroting, het budget, de aankopen. Bv hebben we extra cellen, investeringen…
nodig. Cruciaal, want gezag zonder beheer is een lege doos: je kan veel
gezagsconcepten hebben over lokaal korps, maar als iemand anders het beheer
heeft en die investeert niet, dan betekent het gezag niet veel. Gezag met beheer is
zeer krachtig en ook gevaarlijk (want iemand moet de middelen wel betalen).
 Beleid (in moderne versie de laatste jaren aan toegevoegd, de twee vorige zijn
traditionele elementen): prioriteiten stellen vanuit de logica dat je gerechtelijk en
bestuurlijk niet alles kan doen. Je hebt de middelen die je hebt, dus je gaat
prioriteiten moeten stellen en keuzes moeten maken.

Politierecht: men noemt het een functioneel rechtsdomein = je plukt normen uit allerlei rechtstakken (er zit
strafrecht in, strafprocesrecht, publiekrecht, sociaal recht…).




DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL

Geschiedenis nodig om zicht te krijgen op krachtlijnen in ons bestel. Krachtlijnen, grote vraagstukken in ons
bestel, maar eigenlijk ook in de rest van de wereld:

- Vraag naar verhouding tussen centraal niveau in een staat en het lokale niveau (wat vaak de
gemeenten zullen zijn) = vragen zoals ‘in welke mate is er centrale sturing vanuit federaal niveau op
lokale politiezorg?’ of ‘in welke mate moeten gemeenten gehoorzamen aan nationale niveau’
- Wat is de positie van minister van binnenlandse zaken in hele politiebestel? (in welke mate heeft die
sturingsmacht op het politiebestel?)
- Vraag naar de positie van de minister van justitie in politiebestel (kan minister van justitie ter
verantwoording geroepen worden?, in welke mate heeft sturingsmacht op politiebestel)
- Wat is de verhouding tussen bestuurlijke politieopdrachten en gerechtelijke opdrachten
- Hoe zit het met de taakverdeling tussen de reguliere politiediensten? Als er meerder reguliere
politiediensten zijn, is er dan concurrentie, doen ze allemaal hetzelfde?
- Strategisch denken van de rijkswacht
- Dienaar houdt van vragen waarbij actuele toestand geanalyseerd w mede vanuit historisch perspectief