FISCAAL RECHT
H1 BEGRIPPEN EN PRINCIPES
1. HET BEGRIP BELASTING
- Relevantie?
- “in cash”, maar niet altijd.. zie historische voorbeelden (Tienden of “Opera Publica”), maar ook
recentere voorbeelden zoals de Vlaamse erfbelasting
Waarom moet betaling voldoen aan deze voorwaarden?
Aantal beschermingsmechanismen treden in werking als betaling wordt gedaan aan overheid die aan de
voorwaarden voldoen
- Bescherming tegen te hoge of te willekeurige belasting
- Grondrechtelijke waarborgen
Meestal cash betaald aan de overheid
- Belastingen zijn niet noodzakelijk in cash: er zijn aantal historische voorbeelden bv Tienden: in
middeleeuwen was je verplicht om een tiende van uw inkomsten af te staan aan de kerkelijke
overheid kerkelijke overheid ging daarmee haar priesters betalen, voorzien in hun
levensonderhoud en geld gebruiken om uit te delen aan de armen in de samenleving
- Overheid gebruikt het geld om bepaalde goederen en diensten te financieren, maar ook om te
herverdelen tussen rijk en arm
- In oude Rome: betaling belasting in natura
- Recent: twee voorbeelden
o Tot op vandaag zijn alle burgers verplicht om een keer per jaar samen te komen: verplicht om
tijdens de publieke feestdag alle straten te reinigen en ervoor te zorgen dat de publieke
ruimte proper is (alle 18-jarigen en hoger zijn verplicht)
o In Vlaanderen: de Vlaamse erfbelasting = iemand overlijdt en erfgenamen moeten deel van
de eigendom teruggeven aan de overheid, tarieven variëren naargelang het landsdeel in
Vlaanderen willen ze zorgen voor herverdeling, maar ook iets doen aan het
kunstpatrimonium, dus vanaf nu mag erfbelasting betaald worden met bepaalde
cultuurgoederen die bepaalde culturele waarde hebben (regeling nog niet veel succes in de
praktijk)
DUS belastingen in geld of in natura
,Belasting wordt door de overheid opgelegd
- Private actoren kunnen nooit belastingen heffen
- Verklaring: de overheid is de enige die de drager is van de soevereiniteit = zowel vanuit juridisch, als
politiek, economisch perspectief een zeker gezag heeft over ons als burgers
- Waarom? Ze heft belastingen op ons omdat ze dat geld nodig heeft om zelf te kunnen blijven
voortbestaan, dus het is een noodzaak voor de overheid zelf
Provincies, gemeenten… hebben allemaal de mogelijkheid om belastingen heffen: soms komen regels met
elkaar in conflict
- Geleid tot feit dat aantal overheden heel creatief zijn geworden met uitdenken van nieuwe soorten
belastingen
- Verschillen tussen gemeenten onderling
Feit dat overheid belasting zelf voorschrijft heeft ook gevolgen op het vlak van invordering: overheid creëert
eigen uitvoerbare titel om belasting bij u te komen halen
- Ze gaat belasting inschrijven in administratief document = het cohier: uit het cohier wordt een zekere
juridische waarde afgeleid
- Wanneer u zelf nalaat belasting te betalen, kan overheid rechtstreeks het geld bij u komen halen en
hoeft daarvoor niet langs de rechter te gaan
- Overheid heeft zelf de macht om geld, privébezit bij u te komen halen
- Fiscale aanslag: toont aan hoe ingrijpend en zwaarwichtig het is
Verplicht om belasting te betalen: geen mogelijkheid om de belasting niet te voldoen, ook al bent u het niet
eens met hoe de overheid het geld ethisch spendeert
Waarom betalen wij belastingen?
- Zonder het geld kan de overheid niet functioneren, overheid heeft het geld nodig
- Economische reden: bepaalde goederen en diensten worden door de overheid aangeboden
o Meeste goederen die overheid aanbiedt zijn publieke goederen
o Belangrijk gevolg: betekent dat er risico is op marktfalen wanneer niet iedereen bijdraagt
o Bv nationale defensie: leger beschermt hele grondgebied van België, het is onmogelijk voor
het leger om heel het grondgebied te beschermen buiten één huis, je kan niemand uitsluiten
van het genot van de publieke goederen en diensten en daarom moet iedereen daarvoor
bijdragen
,Niet alle betalingen aan de overheid zijn belastingen: ook veel gemeenrechtelijke types betalingen en die niet
beschermd worden door algemene beginselen van fiscaal recht
- Alles wat je doet op contractuele basis aan de overheid, is geen belasting bv huurgeld (vloeit voort uit
een overeenkomst)
- Het feit dat belastingen verplicht zijn, heeft ook tot gevolg dat overheid sancties kan nemen als u niet
voldoet aan uw fiscale verplichtingen
- Allemaal gevolgen van het feit dat we in ondergeschikt verband staan tav de overheid
Belasting heeft link met territorium van de overheid: overheid kan u maar belasten als die connectie heeft met
grondgebied van de staat
- Internationaal recht: grondgebied van de wereld is onderverdeeld in kleine vakjes en die vakjes zijn
landen en elke overheid heeft soevereiniteit mbt dat vakje
- Overheid kan geen belasting opleggen aan mensen buiten het land
o Overheid kan ons belasten omdat wij Belgen zijn en België kan ons belasten: niet alleen op
Belgische inkomsten, maar ook onze buitenlandse inkomsten bv woning in Frankrijk: België
kan huurgelden belasten omdat er link is kan leiden tot internationale conflicten die ook
deel van huurgelden willen gaan belasten
o België kan geen buitenlanders belasten die geen link hebben met België
Nexus met het territorium: nexus-vereiste komt stilaan onder druk door de opkomst van de digitale economie
Voor algemeen nut: alle belastinginkomsten worden verzameld, komen terecht in één grote schatkist en de
overheid doet daarmee wat zij wilt
- Verbonden aan bepaalde regels, maar geld komt in één grote koffer terecht
- Onmogelijk om te zeggen wat er met uw belastinggeld gebeurt
- Belastingen zijn in het algemeen belang: dat kenmerk zorgt ervoor dat belastingen worden
afgescheiden van andere types betalingen
Overheid gebonden aan bepaalde grondwettelijke regels: burgers inspraak in de regels door de verkiezingen.
2. ANDERE HEFFINGEN EN BIJZONDERE CATEGORIEËN
Opgelet: formele benaming is niet relevant
, Belasting op meerwaarde op aandelen
- We zijn een van de enige landen die een meerwaarde op aandelen niet gaan belasten
- Nieuwe belasting noemt niet belasting op meerwaarde op aandelen, maar solidariteitsbijdrage: geen
belasting, maar een bijdrage
Telkens voorwaarden toetsten aan elke betaling aan de overheid
RETRIBUTIES
- Vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde
(geïndividualiseerde dienst)
- Retributie is dus geen belasting
- Beroep op dienst uit eigen belang (bijv. haven- en kaaigelden, tolgelden)
- Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst – anders is het
toch een belasting
- Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’ (cf. “combi-taxen”)
Voorwaarden staan toe om onderscheid te maken tussen hardcore belastingen en betalingen die gedaan
worden aan de overheid
Retributies = verzamelterm voor groep aan betalingen die je doet aan de overheid in uw rechtstreeks en
onmiddellijk belang, je doet betaling omdat je er iets voor in de plaats krijgt (je krijgt een specifiek goed of een
specifieke dienst)
- Je hebt de keuze om al dan niet beroep te doen op de dienst
- Verschil met belasting: belasting is verplicht, je krijgt niets in de plaats
- Bv haven- en kaaigelden, tolgelden (enige plaats waar je in België tolgeld moet betalen om door te
rijden is de Liefkenshoektunnel) = typische retributies: je betaalt voor toegang, maar niet verplicht, het
is een mogelijkheid
- Rechtspraak voegt er nog kenmerk aan toe: bedrag moet in redelijke verhouding staan tot wat u krijgt
van de overheid discussie: bijdrage die je doet aan de overheid mag niet te hoog of te laag zijn
o Bv discussie in België over de kilometerheffing : belasting of retributie? In Vlaanderen meestal
gezegd dat het een belasting is, in Wallonië een retributie
o Bv combitaks: gratis ritje naar huis van de politie, maar in bepaalde gemeenten zorgde het
voor grote kost op de begroting, dus combitaks opleggen voor de dronken personen
retributie of belasting? Als je dronken bent, kan je dan nee zeggen tegen de politie? Is het
vrijwillig? Bepaalde gemeenten zeggen belasting en bepaalde zeggen retributie vanaf nu is
het verboden om combitaksen opgelegd aan mensen die dronken zijn (vanaf 2019)
SOCIALEZEKERHEIDSBIJDRAGEN
- Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel (bijdrageplicht schept recht op ontvangst
voordelen), viseren specifieke aanwending (bepaalde uitgaven)
- Nuance GrwH 2021: “een voldoende relevante band bestaat tussen de bijdrageplichtigen en het
collectief der sociaal verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de bijdrage wordt
gefinancierd”.
- Niet betaald aan FOD Financiën maar aan parastatale instellingen belast met inning ervan
- Inning door RSZ-instellingen: verschil tussen invordering SZ en belasting vervaagt. Sedert 2017 schept
RSZ ook uitvoerbare titel (kohier) maar alleen nadat uitnodiging tot betaling niet werd gehonoreerd
H1 BEGRIPPEN EN PRINCIPES
1. HET BEGRIP BELASTING
- Relevantie?
- “in cash”, maar niet altijd.. zie historische voorbeelden (Tienden of “Opera Publica”), maar ook
recentere voorbeelden zoals de Vlaamse erfbelasting
Waarom moet betaling voldoen aan deze voorwaarden?
Aantal beschermingsmechanismen treden in werking als betaling wordt gedaan aan overheid die aan de
voorwaarden voldoen
- Bescherming tegen te hoge of te willekeurige belasting
- Grondrechtelijke waarborgen
Meestal cash betaald aan de overheid
- Belastingen zijn niet noodzakelijk in cash: er zijn aantal historische voorbeelden bv Tienden: in
middeleeuwen was je verplicht om een tiende van uw inkomsten af te staan aan de kerkelijke
overheid kerkelijke overheid ging daarmee haar priesters betalen, voorzien in hun
levensonderhoud en geld gebruiken om uit te delen aan de armen in de samenleving
- Overheid gebruikt het geld om bepaalde goederen en diensten te financieren, maar ook om te
herverdelen tussen rijk en arm
- In oude Rome: betaling belasting in natura
- Recent: twee voorbeelden
o Tot op vandaag zijn alle burgers verplicht om een keer per jaar samen te komen: verplicht om
tijdens de publieke feestdag alle straten te reinigen en ervoor te zorgen dat de publieke
ruimte proper is (alle 18-jarigen en hoger zijn verplicht)
o In Vlaanderen: de Vlaamse erfbelasting = iemand overlijdt en erfgenamen moeten deel van
de eigendom teruggeven aan de overheid, tarieven variëren naargelang het landsdeel in
Vlaanderen willen ze zorgen voor herverdeling, maar ook iets doen aan het
kunstpatrimonium, dus vanaf nu mag erfbelasting betaald worden met bepaalde
cultuurgoederen die bepaalde culturele waarde hebben (regeling nog niet veel succes in de
praktijk)
DUS belastingen in geld of in natura
,Belasting wordt door de overheid opgelegd
- Private actoren kunnen nooit belastingen heffen
- Verklaring: de overheid is de enige die de drager is van de soevereiniteit = zowel vanuit juridisch, als
politiek, economisch perspectief een zeker gezag heeft over ons als burgers
- Waarom? Ze heft belastingen op ons omdat ze dat geld nodig heeft om zelf te kunnen blijven
voortbestaan, dus het is een noodzaak voor de overheid zelf
Provincies, gemeenten… hebben allemaal de mogelijkheid om belastingen heffen: soms komen regels met
elkaar in conflict
- Geleid tot feit dat aantal overheden heel creatief zijn geworden met uitdenken van nieuwe soorten
belastingen
- Verschillen tussen gemeenten onderling
Feit dat overheid belasting zelf voorschrijft heeft ook gevolgen op het vlak van invordering: overheid creëert
eigen uitvoerbare titel om belasting bij u te komen halen
- Ze gaat belasting inschrijven in administratief document = het cohier: uit het cohier wordt een zekere
juridische waarde afgeleid
- Wanneer u zelf nalaat belasting te betalen, kan overheid rechtstreeks het geld bij u komen halen en
hoeft daarvoor niet langs de rechter te gaan
- Overheid heeft zelf de macht om geld, privébezit bij u te komen halen
- Fiscale aanslag: toont aan hoe ingrijpend en zwaarwichtig het is
Verplicht om belasting te betalen: geen mogelijkheid om de belasting niet te voldoen, ook al bent u het niet
eens met hoe de overheid het geld ethisch spendeert
Waarom betalen wij belastingen?
- Zonder het geld kan de overheid niet functioneren, overheid heeft het geld nodig
- Economische reden: bepaalde goederen en diensten worden door de overheid aangeboden
o Meeste goederen die overheid aanbiedt zijn publieke goederen
o Belangrijk gevolg: betekent dat er risico is op marktfalen wanneer niet iedereen bijdraagt
o Bv nationale defensie: leger beschermt hele grondgebied van België, het is onmogelijk voor
het leger om heel het grondgebied te beschermen buiten één huis, je kan niemand uitsluiten
van het genot van de publieke goederen en diensten en daarom moet iedereen daarvoor
bijdragen
,Niet alle betalingen aan de overheid zijn belastingen: ook veel gemeenrechtelijke types betalingen en die niet
beschermd worden door algemene beginselen van fiscaal recht
- Alles wat je doet op contractuele basis aan de overheid, is geen belasting bv huurgeld (vloeit voort uit
een overeenkomst)
- Het feit dat belastingen verplicht zijn, heeft ook tot gevolg dat overheid sancties kan nemen als u niet
voldoet aan uw fiscale verplichtingen
- Allemaal gevolgen van het feit dat we in ondergeschikt verband staan tav de overheid
Belasting heeft link met territorium van de overheid: overheid kan u maar belasten als die connectie heeft met
grondgebied van de staat
- Internationaal recht: grondgebied van de wereld is onderverdeeld in kleine vakjes en die vakjes zijn
landen en elke overheid heeft soevereiniteit mbt dat vakje
- Overheid kan geen belasting opleggen aan mensen buiten het land
o Overheid kan ons belasten omdat wij Belgen zijn en België kan ons belasten: niet alleen op
Belgische inkomsten, maar ook onze buitenlandse inkomsten bv woning in Frankrijk: België
kan huurgelden belasten omdat er link is kan leiden tot internationale conflicten die ook
deel van huurgelden willen gaan belasten
o België kan geen buitenlanders belasten die geen link hebben met België
Nexus met het territorium: nexus-vereiste komt stilaan onder druk door de opkomst van de digitale economie
Voor algemeen nut: alle belastinginkomsten worden verzameld, komen terecht in één grote schatkist en de
overheid doet daarmee wat zij wilt
- Verbonden aan bepaalde regels, maar geld komt in één grote koffer terecht
- Onmogelijk om te zeggen wat er met uw belastinggeld gebeurt
- Belastingen zijn in het algemeen belang: dat kenmerk zorgt ervoor dat belastingen worden
afgescheiden van andere types betalingen
Overheid gebonden aan bepaalde grondwettelijke regels: burgers inspraak in de regels door de verkiezingen.
2. ANDERE HEFFINGEN EN BIJZONDERE CATEGORIEËN
Opgelet: formele benaming is niet relevant
, Belasting op meerwaarde op aandelen
- We zijn een van de enige landen die een meerwaarde op aandelen niet gaan belasten
- Nieuwe belasting noemt niet belasting op meerwaarde op aandelen, maar solidariteitsbijdrage: geen
belasting, maar een bijdrage
Telkens voorwaarden toetsten aan elke betaling aan de overheid
RETRIBUTIES
- Vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde
(geïndividualiseerde dienst)
- Retributie is dus geen belasting
- Beroep op dienst uit eigen belang (bijv. haven- en kaaigelden, tolgelden)
- Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst – anders is het
toch een belasting
- Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’ (cf. “combi-taxen”)
Voorwaarden staan toe om onderscheid te maken tussen hardcore belastingen en betalingen die gedaan
worden aan de overheid
Retributies = verzamelterm voor groep aan betalingen die je doet aan de overheid in uw rechtstreeks en
onmiddellijk belang, je doet betaling omdat je er iets voor in de plaats krijgt (je krijgt een specifiek goed of een
specifieke dienst)
- Je hebt de keuze om al dan niet beroep te doen op de dienst
- Verschil met belasting: belasting is verplicht, je krijgt niets in de plaats
- Bv haven- en kaaigelden, tolgelden (enige plaats waar je in België tolgeld moet betalen om door te
rijden is de Liefkenshoektunnel) = typische retributies: je betaalt voor toegang, maar niet verplicht, het
is een mogelijkheid
- Rechtspraak voegt er nog kenmerk aan toe: bedrag moet in redelijke verhouding staan tot wat u krijgt
van de overheid discussie: bijdrage die je doet aan de overheid mag niet te hoog of te laag zijn
o Bv discussie in België over de kilometerheffing : belasting of retributie? In Vlaanderen meestal
gezegd dat het een belasting is, in Wallonië een retributie
o Bv combitaks: gratis ritje naar huis van de politie, maar in bepaalde gemeenten zorgde het
voor grote kost op de begroting, dus combitaks opleggen voor de dronken personen
retributie of belasting? Als je dronken bent, kan je dan nee zeggen tegen de politie? Is het
vrijwillig? Bepaalde gemeenten zeggen belasting en bepaalde zeggen retributie vanaf nu is
het verboden om combitaksen opgelegd aan mensen die dronken zijn (vanaf 2019)
SOCIALEZEKERHEIDSBIJDRAGEN
- Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel (bijdrageplicht schept recht op ontvangst
voordelen), viseren specifieke aanwending (bepaalde uitgaven)
- Nuance GrwH 2021: “een voldoende relevante band bestaat tussen de bijdrageplichtigen en het
collectief der sociaal verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de bijdrage wordt
gefinancierd”.
- Niet betaald aan FOD Financiën maar aan parastatale instellingen belast met inning ervan
- Inning door RSZ-instellingen: verschil tussen invordering SZ en belasting vervaagt. Sedert 2017 schept
RSZ ook uitvoerbare titel (kohier) maar alleen nadat uitnodiging tot betaling niet werd gehonoreerd
