CONTENTS
Deel 1: leren en instructie door een hedendaagse bril ............................................................................................ 5
Wat maakt het verschil/ wat werkt ................................................................................................................... 5
Leren en instructie via verschillende dimensies ................................................................................................... 6
1. Actoren ........................................................................................................................................................ 6
2. Aggregatieniveaus ....................................................................................................................................... 6
Over leren & instructie ....................................................................................................................................... 10
Conjecture mapping: designing for learning activities ........................................................................................ 10
Conclusie ........................................................................................................................................................... 10
2 theoretische stromingen - visies ......................................................................................................................... 11
1 Behaviorisme .................................................................................................................................................. 12
A Thorndike ................................................................................................................................................... 12
B Skinner ....................................................................................................................................................... 13
visie op instructie ........................................................................................................................................... 14
2 Cognitivisme ................................................................................................................................................... 20
A Informatieverwerkend model ...................................................................................................................... 20
B Dual channel theory (p139) ........................................................................................................................ 22
C Mentale presentaties: schema’s ................................................................................................................. 23
Lineaire ordening en semantische netwerken ............................................................................................... 23
Schema’s (obv proposities, beelden en ordening) ......................................................................................... 24
D Cognitieve belasting ................................................................................................................................... 25
Executive functies (EF) .................................................................................................................................. 25
Wat in instructie gebruiken? .......................................................................................................................... 27
3 Constructivisme .............................................................................................................................................. 32
A Vygotsky..................................................................................................................................................... 32
B Jonassen .................................................................................................................................................... 34
C Kolb ............................................................................................................................................................ 34
Visies op instructie ......................................................................................................................................... 35
Samenvattend ................................................................................................................................................... 38
Conclusie ........................................................................................................................................................... 39
3 Het leerplan ........................................................................................................................................................ 40
A Theoretische visies over begrip curriculum .................................................................................................... 40
Spanningsveld ............................................................................................................................................... 41
B Van lerensbelang ........................................................................................................................................... 41
Kliebard ......................................................................................................................................................... 42
Benadering curriculumordening: continuüm .................................................................................................. 43
Ideologische discussies over de onderwijsdoelen ............................................................................................. 44
Curriculumontwikkeling op macroniveau ........................................................................................................... 44
competenties ................................................................................................................................................. 44
Kwalificatieniveaus ........................................................................................................................................ 45
Onderwijsdoelen ................................................................................................................................................ 46
1
, Curriculumontwikkeling op mesoniveau............................................................................................................. 49
Aparte pedagogische invalshoek: competentiegericht opleiden .................................................................... 50
Curriculumontwikkeling op microniveau............................................................................................................. 50
Formuleren van onderwijsdoelen: taxonomieën ................................................................................................ 52
Conclusie ........................................................................................................................................................... 54
4 Evaluatie (evalueren kun je leren) ...................................................................................................................... 55
Wat is evaluatie ................................................................................................................................................. 56
op welk aggregatieniveau wordt evaluatie uitgevoerd ....................................................................................... 57
Microniveau ................................................................................................................................................... 57
Mesoniveau ................................................................................................................................................... 58
Macroniveau .................................................................................................................................................. 61
2 Wat is functie vd evaluatie? ............................................................................................................................ 63
3 Wie voert evaluatie uit? .................................................................................................................................. 65
Self assessment ............................................................................................................................................ 66
Peer assessment ........................................................................................................................................... 67
Klassenraden................................................................................................................................................. 68
(power of) Feedback ...................................................................................................................................... 69
4 Op welk type leerdoelen richt de evaluatie zich? ............................................................................................ 71
5 Wanneer wordt evaluatie opgezet .................................................................................................................. 71
Voor het leerproces ....................................................................................................................................... 71
Tijdens het leerproces: voortgangstoetsing ................................................................................................... 71
Na het leerproces .......................................................................................................................................... 72
6 Welke technieken/ tools worden gebruikt bij evaluatie?.................................................................................. 72
Testen/ toetsen ontwikkeld door leraar .......................................................................................................... 72
Rubrics .......................................................................................................................................................... 73
Gedragsevaluatie .......................................................................................................................................... 73
Portfolio-evaluatie .......................................................................................................................................... 74
Peer assessment en peer feedback .............................................................................................................. 75
Kwaliteitseisen bij evaluatieaanpak ................................................................................................................... 75
Evaluatie: kritische reflecties ............................................................................................................................. 76
Conclusie ........................................................................................................................................................... 77
Deel 5: iedereen anders? Diversiteit en inclusie .................................................................................................... 78
Onderzoek ......................................................................................................................................................... 78
Diversiteit: een overzicht.................................................................................................................................... 78
Diversiteit en leraren ...................................................................................................................................... 78
Diversiteit en instructie................................................................................................................................... 79
Differentiatie: het antwoord op diversiteit ....................................................................................................... 79
Uitdaging 1: Sociaal-economische status (SES) & sociale ongelijkheid ............................................................ 81
Theoretische verklaringen voor sociale ongelijkheid ..................................................................................... 81
Onderzoek mbt SES in Vlaanderen ............................................................................................................... 83
SES-verschillen en instructie: de gok-decreten ............................................................................................. 83
2
, Uitdaging 2: armoede in het Vlaamse onderwijs ................................................................................................ 84
Severe material deprivation (SMD) ................................................................................................................ 84
Armoede op school ........................................................................................................................................ 84
Armoede en instructie op macroniveau ......................................................................................................... 85
Armoede en instructie op het meso-en microniveau ...................................................................................... 85
Uitdaging 3: onderwijs en inclusie ..................................................................................................................... 86
Leersteundecreet vervangt het M-decreet ..................................................................................................... 86
De basis: er blijft een apart buitengewoon onderwijs bestaan ....................................................................... 86
Lange weg naar inclusief onderwijs in Vlaanderen ........................................................................................ 87
Krijtlijnen van het nieuwe leersteundecreet ................................................................................................... 87
Universal design for learning (UDL) ............................................................................................................... 88
Omgaan met leerlingen die extra ondersteuning vragen: REDICODIS ......................................................... 88
Pak de executieve functies aan ..................................................................................................................... 89
Uitdaging 4: sekse, gender en onderwijs ........................................................................................................... 89
Internationaal empirisch onderzoek over sekseverschillen in onderwijs ........................................................ 90
Dus sekse/ gender doet er niet toe? .............................................................................................................. 90
Gender, sekse en instructie ........................................................................................................................... 91
Het ontwikkelen van een genderbewustzijn bij leraren .................................................................................. 91
Het aanpakken van de gendergap ................................................................................................................. 91
Uitdaging 5: meertaligheid in het onderwijs ....................................................................................................... 92
Visies op ‘taligheid’ ........................................................................................................................................ 92
Taalvaardigheid ............................................................................................................................................. 93
Taal als verklarende factor voor schoolprestaties .......................................................................................... 94
Aanpak van meertaligheid: CLIL .................................................................................................................... 95
Functioneel meertalig leren in de klas (FML) ................................................................................................. 96
Deel 6: digitalisering in het onderwijs .................................................................................................................... 97
Introductie .......................................................................................................................................................... 97
DigCompEdu-kader ....................................................................................................................................... 98
Conclusies ..................................................................................................................................................... 99
Technologie-implementatiemodellen (microniveau) ........................................................................................ 100
1 TPACK...................................................................................................................................................... 100
2 Didactische balans – constructive alignment ............................................................................................ 102
3 De 4 E’s .................................................................................................................................................... 103
4 SAMR ....................................................................................................................................................... 105
Conclusies ................................................................................................................................................... 107
Informatie examen ............................................................................................................................................... 108
3
, KRACHTIGE LEEROMGEVING
• Handboek & leerpaden (voorbereiding WC) + inschrijven WC
• Praktijkopdracht 5/20
• Examen (15/20): MC & open boek (begrijpen & toepassen)
• Leerdoelen HB bekijken
Basiscompetentie leraar
• Begeleider van leer-en ontwikkelingsprocessen, opvoeder, inhoudelijk expert, organisator,
kwaliteitsontwikkelaar, partner van ouders, lid van een onderwijsteam, partner van externen, lid van
onderwijsgemeenschap, cultuurparticipant
Krachtige leeromgeving
• Gekenmerkt door nadruk op actieve, leerlinggestuurde werkvormen
• Gericht op onderzoekend, probleemoplossend gedrag en samenwerkend leren,
• Zinvolle contexten voor de leerinhouden,
• Individualiserende leermiddelen
• En gepaste groeperingsvormen
• Leraar stimuleert, begeleidt en ondersteunt
• Zet leerlingen aan om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor dit leerproces
• Leerlingen gaan onderzoekend zelf leerinhouden ontdekken
• Op basis van aanwezige voorkennis, verwerken ze de aangeboden leerinhouden en ontwikkelen zo
kennis, vaardigheden en attitudes
• Actief leren steunt ook op samenwerkend leren
• Onderwijsleersituaties of contexten
o dmv adequate leerinhouden, leermiddelen en didactische werkvormen
o ondersteuning geven bij het actief, zelfgestuurd leren van de leerlingen
Van reactief (gebiedend, ‘dit moet tegen dan’) naar proactief (‘al HB lezen voor volgende week’) leren
6 delen
1. Referentiekader: Leren en instructie door een hedendaagse bril
2. Visies: Theoretische stromingen
3. Curriculum: Het leerplan: van lerensbelang
4. Evaluatie: Evalueren kun je leren
5. Diversiteit: Iedereen anders? Diversiteit en inclusie
6. Onderwijstechnologie: Digitalisering in het onderwijs
4
Deel 1: leren en instructie door een hedendaagse bril ............................................................................................ 5
Wat maakt het verschil/ wat werkt ................................................................................................................... 5
Leren en instructie via verschillende dimensies ................................................................................................... 6
1. Actoren ........................................................................................................................................................ 6
2. Aggregatieniveaus ....................................................................................................................................... 6
Over leren & instructie ....................................................................................................................................... 10
Conjecture mapping: designing for learning activities ........................................................................................ 10
Conclusie ........................................................................................................................................................... 10
2 theoretische stromingen - visies ......................................................................................................................... 11
1 Behaviorisme .................................................................................................................................................. 12
A Thorndike ................................................................................................................................................... 12
B Skinner ....................................................................................................................................................... 13
visie op instructie ........................................................................................................................................... 14
2 Cognitivisme ................................................................................................................................................... 20
A Informatieverwerkend model ...................................................................................................................... 20
B Dual channel theory (p139) ........................................................................................................................ 22
C Mentale presentaties: schema’s ................................................................................................................. 23
Lineaire ordening en semantische netwerken ............................................................................................... 23
Schema’s (obv proposities, beelden en ordening) ......................................................................................... 24
D Cognitieve belasting ................................................................................................................................... 25
Executive functies (EF) .................................................................................................................................. 25
Wat in instructie gebruiken? .......................................................................................................................... 27
3 Constructivisme .............................................................................................................................................. 32
A Vygotsky..................................................................................................................................................... 32
B Jonassen .................................................................................................................................................... 34
C Kolb ............................................................................................................................................................ 34
Visies op instructie ......................................................................................................................................... 35
Samenvattend ................................................................................................................................................... 38
Conclusie ........................................................................................................................................................... 39
3 Het leerplan ........................................................................................................................................................ 40
A Theoretische visies over begrip curriculum .................................................................................................... 40
Spanningsveld ............................................................................................................................................... 41
B Van lerensbelang ........................................................................................................................................... 41
Kliebard ......................................................................................................................................................... 42
Benadering curriculumordening: continuüm .................................................................................................. 43
Ideologische discussies over de onderwijsdoelen ............................................................................................. 44
Curriculumontwikkeling op macroniveau ........................................................................................................... 44
competenties ................................................................................................................................................. 44
Kwalificatieniveaus ........................................................................................................................................ 45
Onderwijsdoelen ................................................................................................................................................ 46
1
, Curriculumontwikkeling op mesoniveau............................................................................................................. 49
Aparte pedagogische invalshoek: competentiegericht opleiden .................................................................... 50
Curriculumontwikkeling op microniveau............................................................................................................. 50
Formuleren van onderwijsdoelen: taxonomieën ................................................................................................ 52
Conclusie ........................................................................................................................................................... 54
4 Evaluatie (evalueren kun je leren) ...................................................................................................................... 55
Wat is evaluatie ................................................................................................................................................. 56
op welk aggregatieniveau wordt evaluatie uitgevoerd ....................................................................................... 57
Microniveau ................................................................................................................................................... 57
Mesoniveau ................................................................................................................................................... 58
Macroniveau .................................................................................................................................................. 61
2 Wat is functie vd evaluatie? ............................................................................................................................ 63
3 Wie voert evaluatie uit? .................................................................................................................................. 65
Self assessment ............................................................................................................................................ 66
Peer assessment ........................................................................................................................................... 67
Klassenraden................................................................................................................................................. 68
(power of) Feedback ...................................................................................................................................... 69
4 Op welk type leerdoelen richt de evaluatie zich? ............................................................................................ 71
5 Wanneer wordt evaluatie opgezet .................................................................................................................. 71
Voor het leerproces ....................................................................................................................................... 71
Tijdens het leerproces: voortgangstoetsing ................................................................................................... 71
Na het leerproces .......................................................................................................................................... 72
6 Welke technieken/ tools worden gebruikt bij evaluatie?.................................................................................. 72
Testen/ toetsen ontwikkeld door leraar .......................................................................................................... 72
Rubrics .......................................................................................................................................................... 73
Gedragsevaluatie .......................................................................................................................................... 73
Portfolio-evaluatie .......................................................................................................................................... 74
Peer assessment en peer feedback .............................................................................................................. 75
Kwaliteitseisen bij evaluatieaanpak ................................................................................................................... 75
Evaluatie: kritische reflecties ............................................................................................................................. 76
Conclusie ........................................................................................................................................................... 77
Deel 5: iedereen anders? Diversiteit en inclusie .................................................................................................... 78
Onderzoek ......................................................................................................................................................... 78
Diversiteit: een overzicht.................................................................................................................................... 78
Diversiteit en leraren ...................................................................................................................................... 78
Diversiteit en instructie................................................................................................................................... 79
Differentiatie: het antwoord op diversiteit ....................................................................................................... 79
Uitdaging 1: Sociaal-economische status (SES) & sociale ongelijkheid ............................................................ 81
Theoretische verklaringen voor sociale ongelijkheid ..................................................................................... 81
Onderzoek mbt SES in Vlaanderen ............................................................................................................... 83
SES-verschillen en instructie: de gok-decreten ............................................................................................. 83
2
, Uitdaging 2: armoede in het Vlaamse onderwijs ................................................................................................ 84
Severe material deprivation (SMD) ................................................................................................................ 84
Armoede op school ........................................................................................................................................ 84
Armoede en instructie op macroniveau ......................................................................................................... 85
Armoede en instructie op het meso-en microniveau ...................................................................................... 85
Uitdaging 3: onderwijs en inclusie ..................................................................................................................... 86
Leersteundecreet vervangt het M-decreet ..................................................................................................... 86
De basis: er blijft een apart buitengewoon onderwijs bestaan ....................................................................... 86
Lange weg naar inclusief onderwijs in Vlaanderen ........................................................................................ 87
Krijtlijnen van het nieuwe leersteundecreet ................................................................................................... 87
Universal design for learning (UDL) ............................................................................................................... 88
Omgaan met leerlingen die extra ondersteuning vragen: REDICODIS ......................................................... 88
Pak de executieve functies aan ..................................................................................................................... 89
Uitdaging 4: sekse, gender en onderwijs ........................................................................................................... 89
Internationaal empirisch onderzoek over sekseverschillen in onderwijs ........................................................ 90
Dus sekse/ gender doet er niet toe? .............................................................................................................. 90
Gender, sekse en instructie ........................................................................................................................... 91
Het ontwikkelen van een genderbewustzijn bij leraren .................................................................................. 91
Het aanpakken van de gendergap ................................................................................................................. 91
Uitdaging 5: meertaligheid in het onderwijs ....................................................................................................... 92
Visies op ‘taligheid’ ........................................................................................................................................ 92
Taalvaardigheid ............................................................................................................................................. 93
Taal als verklarende factor voor schoolprestaties .......................................................................................... 94
Aanpak van meertaligheid: CLIL .................................................................................................................... 95
Functioneel meertalig leren in de klas (FML) ................................................................................................. 96
Deel 6: digitalisering in het onderwijs .................................................................................................................... 97
Introductie .......................................................................................................................................................... 97
DigCompEdu-kader ....................................................................................................................................... 98
Conclusies ..................................................................................................................................................... 99
Technologie-implementatiemodellen (microniveau) ........................................................................................ 100
1 TPACK...................................................................................................................................................... 100
2 Didactische balans – constructive alignment ............................................................................................ 102
3 De 4 E’s .................................................................................................................................................... 103
4 SAMR ....................................................................................................................................................... 105
Conclusies ................................................................................................................................................... 107
Informatie examen ............................................................................................................................................... 108
3
, KRACHTIGE LEEROMGEVING
• Handboek & leerpaden (voorbereiding WC) + inschrijven WC
• Praktijkopdracht 5/20
• Examen (15/20): MC & open boek (begrijpen & toepassen)
• Leerdoelen HB bekijken
Basiscompetentie leraar
• Begeleider van leer-en ontwikkelingsprocessen, opvoeder, inhoudelijk expert, organisator,
kwaliteitsontwikkelaar, partner van ouders, lid van een onderwijsteam, partner van externen, lid van
onderwijsgemeenschap, cultuurparticipant
Krachtige leeromgeving
• Gekenmerkt door nadruk op actieve, leerlinggestuurde werkvormen
• Gericht op onderzoekend, probleemoplossend gedrag en samenwerkend leren,
• Zinvolle contexten voor de leerinhouden,
• Individualiserende leermiddelen
• En gepaste groeperingsvormen
• Leraar stimuleert, begeleidt en ondersteunt
• Zet leerlingen aan om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor dit leerproces
• Leerlingen gaan onderzoekend zelf leerinhouden ontdekken
• Op basis van aanwezige voorkennis, verwerken ze de aangeboden leerinhouden en ontwikkelen zo
kennis, vaardigheden en attitudes
• Actief leren steunt ook op samenwerkend leren
• Onderwijsleersituaties of contexten
o dmv adequate leerinhouden, leermiddelen en didactische werkvormen
o ondersteuning geven bij het actief, zelfgestuurd leren van de leerlingen
Van reactief (gebiedend, ‘dit moet tegen dan’) naar proactief (‘al HB lezen voor volgende week’) leren
6 delen
1. Referentiekader: Leren en instructie door een hedendaagse bril
2. Visies: Theoretische stromingen
3. Curriculum: Het leerplan: van lerensbelang
4. Evaluatie: Evalueren kun je leren
5. Diversiteit: Iedereen anders? Diversiteit en inclusie
6. Onderwijstechnologie: Digitalisering in het onderwijs
4
