MANAGEMENT – ONDERNEMERSCHAP
De socio-economische positie van de architectuurmedewerker
1. Dear architects, it’s time for a system change
• Sociaal-economische positie van architect staat onder druk
• Architectuurwerker
= Iedereen die interieurarchitectuur, interieurvormgeving, (toegepaste / ingenieur /
landschaps-) architectuur of stedenbouw gestudeerd heeft & aan de slag is in een
kantoor of studio.
→ vertaling van term ‘architectural worker’ gelanceerd in Amerika door AWU
*AWU: Architectural Workers United
• Een wicked problem
= een ongestructureerd probleem
= een probleem, moeilijk of onmogelijk oplosbaar, door onvolledige, tegenstrijdige
en veranderende voorwaarden voor probleemoplossing die veelal moeilijk te
identificeren zijn
→ geen directe oplossing
→ web van verschillende zaken die verbonden zijn aan elkaar
vb: klimaatverandering
• Leeslijst: ‘Evelien Pieter - Opinie: Wie kan het zich veroorloven architect te zijn?
De architectuursector sluit structureel mensen uit.’
→ artikel onderzoekt:
- wie architectuur medewerkers zijn
- hoe hun arbeids- en inkomenspositie eruit ziet
- welke problemen en ongelijkheden er bestaan
- welke structurele factoren de sector kenmerken
→ meer afgestudeerde architectuurwerkers dan jobs
- leidt tot: concurrentie – lage lonen – meer tijdelijke contracten
- jonge ontwerpers starten met stages of freelancewerk zonder zekerheid
→ sector bestaat vooral uit kleine en middelgrote ontwerpbureaus
- gevolg: minder stabiliteit – minder cao-structuren – minder doorgroeimogelijkheid
→ lage en ongelijke inkomens
- veel werkers verdienen minder dan gemiddeld loon
- groot verschil tussen bureauleiders, ervaren architecten en jong talent/freelancers
→ zelfstandig uit noodzaak
- want geen vaste jobs beschikbaar
- weinig sociale bescherming, geen garantie op werk,…
→ onzichtbare arbeid
- veel werk is onbetaald, want wordt gezien als passie => misbruik
, → genderongelijkheid
- vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in hogere functies, bureauleiding,…
- verdienen gemiddeld minder en werken vaker parttime
→ ongelijkheid en uitsluiting
- wie je kent sterker bepaald dat wat je kan
- status en erkenning spelen grote rol in opdrachten promoties, samenwerkingen,…
→ artikel pleit voor:
- meer structurele ondersteuning
- betere arbeidsvoorwaarden, contractzekerheid, helderheid rond lonen,…
- meer aandacht voor gendergelijkheid, jonge professionals, sociale bescherming
• Architectuur sector = economisch kwetsbaar op veel lagen
→ slechte voorwaarden overheidsopdrachten
→ slecht zakelijk management in steeds groter wordende kantoren
→ architectuur wordt gezien als passie en niet economische activiteit
→ ontevredenheid van architecten over hun Orde
→ imagoprobleem
→ sterk concurrentiële sector
→ onvrijwillige en slecht geïnformeerde freelancers
→ geen collectieve loonafspraken
→ weinig onderzoek naar deze thema’s
oplossing:
vereist samenwerking van vakorganisaties (NAV, Orde,…), overheden, scholen,
vennoten en werkers. Zwakke socio-economische positie van architectuurwerker staat
in schril contrast met maatschappelijk perceptie
• Systeemverandering:
→ kan, we zien het in het verleden gebeuren, maar vandaag is er nog veel werk aan de
winkel
2. Bediende op ZZP’er
ZZP = Zelfstandige Zonder Personeel
Bediende = wanneer er sprake is van gezag tussen werknemer en werkgever
ZZP
• traditioneel werken vrij beroepers als zelfstandige
→ vroeger waren architecten eenmanszaken
- waren weinig tot geen kantoren
• Vroeger stagiair architect verplicht als zelfstandig
→ nu mag het ook anders
, • In meeste ontwerpbureaus wordt met freelancers gewerkt
• Freelancer:
= zelfstandig dienstverlener die tijdelijke opdrachten uitvoert voor verschillende klanten
→ geen dienstverband tussen de opdrachtgever en de freelancer
• Schijnzelfstandige:
→ wet bepaalt 4 criteria om te beoordelen of iemand werknemer of zelfstandige is:
1) de wil van de partijen zoals in hun overeenkomst wordt beschreven
2) de vrijheid om het werk te organiseren
3) de vrijheid om de werktijd te organiseren
4) de mogelijkheid om een hiërarchische controle uit te oefenen op werkzaamheden
• Internationale context:
→ deontologische norm afgeschaft
- want prijsafspraken tussen ondernemers zijn op de Europese markt verboden
→ werknemers mogen zich wel verenigen en loonafspraken maken (dienstverband)
→ meeste sectoren hebben CAO’s
= bepaalde minimumlonen voor verschillende functieniveaus
→ In Vlaanderen minimumtarief voor stagiair architecten (hoewel zelfstandig)
BEDIENDE
• Zeker voordelig indien je geen opdrachten in eigen beheer wil doen
*opdrachten in eigen beheer ook mogelijk als bediende => zelfstandig in bijberoep
• Mentaliteitsverandering nodig
→ kantoren claimen bediende niet te kunnen betalen = drogreden
• Paritair comité
→ als bediende kom je terecht in een paritair comité
→ meeste architectuurwerkers vallen onder PC 336 of PC 200
PC 336 vrije beroepen
= paritair comité met slechte voorwaarden
- grote diversiteit aan werkers die binnen het PC vallen
- weinig representatie van die werkers in de vakbonden (want meesten zelfstandig)
→ eerste indexering pas in 2024
→ staat uiteraard vrij om anders af te spreken / onderhandelen met werkgever
PC 200 bedienden
= algemeen paritair comité voor bediendes die niet onder een ander PC vallen
- keuze tussen beiden is vrij
→ betere bescherming
De socio-economische positie van de architectuurmedewerker
1. Dear architects, it’s time for a system change
• Sociaal-economische positie van architect staat onder druk
• Architectuurwerker
= Iedereen die interieurarchitectuur, interieurvormgeving, (toegepaste / ingenieur /
landschaps-) architectuur of stedenbouw gestudeerd heeft & aan de slag is in een
kantoor of studio.
→ vertaling van term ‘architectural worker’ gelanceerd in Amerika door AWU
*AWU: Architectural Workers United
• Een wicked problem
= een ongestructureerd probleem
= een probleem, moeilijk of onmogelijk oplosbaar, door onvolledige, tegenstrijdige
en veranderende voorwaarden voor probleemoplossing die veelal moeilijk te
identificeren zijn
→ geen directe oplossing
→ web van verschillende zaken die verbonden zijn aan elkaar
vb: klimaatverandering
• Leeslijst: ‘Evelien Pieter - Opinie: Wie kan het zich veroorloven architect te zijn?
De architectuursector sluit structureel mensen uit.’
→ artikel onderzoekt:
- wie architectuur medewerkers zijn
- hoe hun arbeids- en inkomenspositie eruit ziet
- welke problemen en ongelijkheden er bestaan
- welke structurele factoren de sector kenmerken
→ meer afgestudeerde architectuurwerkers dan jobs
- leidt tot: concurrentie – lage lonen – meer tijdelijke contracten
- jonge ontwerpers starten met stages of freelancewerk zonder zekerheid
→ sector bestaat vooral uit kleine en middelgrote ontwerpbureaus
- gevolg: minder stabiliteit – minder cao-structuren – minder doorgroeimogelijkheid
→ lage en ongelijke inkomens
- veel werkers verdienen minder dan gemiddeld loon
- groot verschil tussen bureauleiders, ervaren architecten en jong talent/freelancers
→ zelfstandig uit noodzaak
- want geen vaste jobs beschikbaar
- weinig sociale bescherming, geen garantie op werk,…
→ onzichtbare arbeid
- veel werk is onbetaald, want wordt gezien als passie => misbruik
, → genderongelijkheid
- vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in hogere functies, bureauleiding,…
- verdienen gemiddeld minder en werken vaker parttime
→ ongelijkheid en uitsluiting
- wie je kent sterker bepaald dat wat je kan
- status en erkenning spelen grote rol in opdrachten promoties, samenwerkingen,…
→ artikel pleit voor:
- meer structurele ondersteuning
- betere arbeidsvoorwaarden, contractzekerheid, helderheid rond lonen,…
- meer aandacht voor gendergelijkheid, jonge professionals, sociale bescherming
• Architectuur sector = economisch kwetsbaar op veel lagen
→ slechte voorwaarden overheidsopdrachten
→ slecht zakelijk management in steeds groter wordende kantoren
→ architectuur wordt gezien als passie en niet economische activiteit
→ ontevredenheid van architecten over hun Orde
→ imagoprobleem
→ sterk concurrentiële sector
→ onvrijwillige en slecht geïnformeerde freelancers
→ geen collectieve loonafspraken
→ weinig onderzoek naar deze thema’s
oplossing:
vereist samenwerking van vakorganisaties (NAV, Orde,…), overheden, scholen,
vennoten en werkers. Zwakke socio-economische positie van architectuurwerker staat
in schril contrast met maatschappelijk perceptie
• Systeemverandering:
→ kan, we zien het in het verleden gebeuren, maar vandaag is er nog veel werk aan de
winkel
2. Bediende op ZZP’er
ZZP = Zelfstandige Zonder Personeel
Bediende = wanneer er sprake is van gezag tussen werknemer en werkgever
ZZP
• traditioneel werken vrij beroepers als zelfstandige
→ vroeger waren architecten eenmanszaken
- waren weinig tot geen kantoren
• Vroeger stagiair architect verplicht als zelfstandig
→ nu mag het ook anders
, • In meeste ontwerpbureaus wordt met freelancers gewerkt
• Freelancer:
= zelfstandig dienstverlener die tijdelijke opdrachten uitvoert voor verschillende klanten
→ geen dienstverband tussen de opdrachtgever en de freelancer
• Schijnzelfstandige:
→ wet bepaalt 4 criteria om te beoordelen of iemand werknemer of zelfstandige is:
1) de wil van de partijen zoals in hun overeenkomst wordt beschreven
2) de vrijheid om het werk te organiseren
3) de vrijheid om de werktijd te organiseren
4) de mogelijkheid om een hiërarchische controle uit te oefenen op werkzaamheden
• Internationale context:
→ deontologische norm afgeschaft
- want prijsafspraken tussen ondernemers zijn op de Europese markt verboden
→ werknemers mogen zich wel verenigen en loonafspraken maken (dienstverband)
→ meeste sectoren hebben CAO’s
= bepaalde minimumlonen voor verschillende functieniveaus
→ In Vlaanderen minimumtarief voor stagiair architecten (hoewel zelfstandig)
BEDIENDE
• Zeker voordelig indien je geen opdrachten in eigen beheer wil doen
*opdrachten in eigen beheer ook mogelijk als bediende => zelfstandig in bijberoep
• Mentaliteitsverandering nodig
→ kantoren claimen bediende niet te kunnen betalen = drogreden
• Paritair comité
→ als bediende kom je terecht in een paritair comité
→ meeste architectuurwerkers vallen onder PC 336 of PC 200
PC 336 vrije beroepen
= paritair comité met slechte voorwaarden
- grote diversiteit aan werkers die binnen het PC vallen
- weinig representatie van die werkers in de vakbonden (want meesten zelfstandig)
→ eerste indexering pas in 2024
→ staat uiteraard vrij om anders af te spreken / onderhandelen met werkgever
PC 200 bedienden
= algemeen paritair comité voor bediendes die niet onder een ander PC vallen
- keuze tussen beiden is vrij
→ betere bescherming
