CRIMINAL POLICY AND CRIMINOLOGICAL THEORY: INTERNATIONAL AND
COMPARATIVE PERSPECTIVES:
PART 1: POLICY ANALYSIS AND POLICY PLANS:
LES 1:
Doelen Deel 1:
- Begrijpen wat beleidsanalyse is, de inhoud en methodologische vereisten van de vijf hoofdstappen
kennen en op basis daarvan een beleidsplan formuleren dat een specifiek criminaliteits- of
veiligheidsprobleem aanpakt.
Wat is criminal policy:
- Strafrechtelijk beleid begint zich te ontwikkelen aan het einde van de 19 e eeuw, wanneer het
strafrechtelijk beleid opkomt om de ‘mechanische’ toepassing van het strafrecht in twijfel te
trekken.
- Strafbeleid opvat beraadslaging over de toepassing van het strafrecht, met geleidelijke
individualisering en differentiatie van strafrechtelijke sancties.
- Strafrechtelijk beleid is breder: ‘alle strafrechtelijke en niet-strafrechtelijke maatregelen om
de samenleving tegen criminaliteit te beschermen, het lot van daders te bepalen en de rechten
van slachtoffers te waarborgen’.
o Rehabilitatie van (potentiële) daders + misdaadpreventie + programma voor
slachtoffferhulp en herstelrecht.
- MAAR: strafcomponent blijft de harde kern van het strafrechtelijke beleid.
o Aangezien het een straf oplegt aan burgers, is het een zeer bijzonder type
overheidsbeleid.
Wat is veiligheidsbeleid (security policy) en maatschappelijk beleid (governance security):
- Veiligheidsbeleid dat in de jaren 1990 in België en andere landen werd ingevoerd om het
strafrechtelijk beleid te omvatten en verder te verruimen.
o Het wil zowel objectieve als subjectieve veiligheid garanderen.
o Dat wil zeggen bescherming tegen natuurrampen en andere niet-militaire
veiligheidsbedreigingen + bevordering van veiligheidsgevoelens.
o Maakt deel uit van een breder nationaal veiligheidsbeleid.
- Veiligheidsbeheer: maatregelen die door particupliere sectoren, voornamelijk bedrijven en
huishoudens, soms in samenwerking met overheidsinstanties, worden genomen om hun
belangen te beschermen.
1. Van Strafrechtelijke handhaving naar strafrechtelijk Beleid (1):
- Het franse strafwetboek van 1791 vormt de basis van het moderne strafrecht.
o Het bevat ideeën van Beccaria en andere verlichtingsdenkers.
o Het omvat de belangrijkste principes die vandaag de dag nog steeds worden
gehandhaafd.
Legaliteit, egaliteit en proportionaliteit.
o De gevangenisstraf wordt de ideale straf.
- Tot 1880 werd er gebruik gemaakt van ‘mechanische’ handhaving van strafrecht (dus niet een
strafrechtelijk beleid).
o Maar verborgen instrumentele functie: belangen van bourgoisie beschermen.
- Eerste golf van veranderingen vanaf 1880 onder druk van proletariaat en invloed van de
‘moderne richting’.
o Differentiatie in strafoplegging (voorwaardelijke vrijlating + beschermende
maatregelen).
o Oprichgting van een apart jeugdrechtstelsel, rehabilitatie van
gelegenheidsdelinquenten met betrokkenheid van niet-JG-entiteiten.
- Vanaf het einde van de 19e eeuw liepen de paden tussen Continentaal Europa en de VS uiteen.
1
, o Continentaal Europa bleef neoklassiek met nadruk op retribituvisme en dus
proportionaliteit.
o De VS benadrukte consequentialisme, nam straffen voor onbepalde duur en
rehabilitatie voor alle overtreders aan.
2. Van Strafrechtelijke handhaving naar Strafrechtelijk beleid (2):
- Tweede golf van verandering na WOII, bevorderd door de opkomst van de welvaartsstaat.
o Maart tot 1970 beperkte publieke en media-aandacht voor strafrechtelijk beleid.
- Veranderingen zijn weer het meest radicaal in de VS toen de rehabilitatie onder vuur kwam
liggen.
o Een kortstonddige desertie en daarna verschuiving naar incapacitatie met lange en
levenslange straffen.
- In alle Westerse landen werden veranderingen ook bevorderd door vooruitgang in
criminologische theorieën:
o Uitbreiding van misdaadpreventie.
o Meer proactief en strategisch strafrechtelijk beleid en vooral politie.
o Uitbreiding van de initiatieven en programma’s voor slachtoffers.
o Uitbreiding van het sanctiearsenaal met de invoering van alternatieve straffen en
hybriede civiel-strafrechtelijke preventiemaatregelen.
o Decriminalisering en meer vetrouwen in administratieve sancties:
Crimineel-administratief recht.
o Inkrimping van de strafrechtelijke harde kern:
Vermindering van het aantal zaken dat voor de rechter wordt gebracht.
3. De integratie van strafrechtelijk beleid in veiligheidsbeleid:
- In sommige landen (vooral BE en NL) invoering van veiligheidsbeleid in de jaren 80-90.
o In België is het gekoppeld aan de politiehervorming.
- Het doel is het bereiken van ‘integrale’ veiligheid:
o Zowel objectief als subjectief.
o Niet alleen van misdaden, maar ook van criminele oorzaken van onveiligheid.
o Met een multidimensionele aanpak van de veiligheidsketens:
(pro-actief), preventie, (voorbereiding), repressie en nazorg van slachtoffers
en daders.
- Geïntegreerde aanpak: verticale en horizontale coöridnatie wordt nagestreefd.
o Vandaar de groeiende nadruk op consequentialistische logical buiten het strafrechtelijk
systeem.
o Maar er is een moeilijke samenwerking tussen strafrechtelijke beleidspartners en niet-
strafrechtelijk beleidspartners.
o In België zijn er hiaten in de uitvoering en coördinatie.
- Sommigen zien risico’s in de verschuiving van ‘post-crime’ logica van strafrecht naar ‘pre-
crime’ logica van veiligheid.
o Potentiële discriminatie van sommige mensen, fout-positieven en beperkingen van de
rechten van verdachten.
Een aantal conclusies:
- Strafrechtelijk beleid is sinds de 19e eeuw veel complexer en gedifferentieerder geworden.
o Er zijn steeds meer actoren bij betrokken, ook buiten het systeem van justitie en
binnenlandse zaken.
o Vermenigvuldiging van middelen, ook dankzij de input uit de criminologie.
- Meer aandacht van het publiek en de media.
- Meer strategische aanpak, vooral in landen die een veiligheidsbeleid hebben ingevoerd.
- Verschillen in gebruikte normatieve principes.
2
, o Meer nadruk op neoklassiek retribituvisme in continentaal Europa op
consequentialisme in de VS.
o Meer opportunisme speelt ook een rol.
- Door deze veranderende spanningen in het strafrechtelijk beleid, maar de kernposities van het
strafrecht voor individuele daders.
Hier zien we de algmene concentrische cirkels van beleid.
Eerst heb je het strafrechtelijk beleid, dat gericht is op
straffen (retributief). Daarna heb je het criminele beleid,
waarin aandacht is voor daders, slachtoffers, herstelrecht. Als
derde is er een veiligheidsbeleid, waarbij aandacht wordt
geschonken aan de publieke en private sectoren waarbij
aandacht is voor objectieve en subjectieve veiligheid. Als
laatste is er het maatschappelijk beleid, waarbij alle
voorgaande geïntegreerd worden in het algemeen beleid van
de maatschappij.
4. Verschillende theorieën:
= Er moet bij strafrechtelijk beleid iets losser gekeken
worden naar de verschillende criminologische theorieën en sociale theorieën.
(1) Inhoudelijke – substantieve theorieën:
a. Etiologische theorieën over criminaliteit (biologisch, psychologisch, sociologisch,
geïntegreerd) EN gerelateerd onderzoek.
b. Etiologische theorieën over crimineel beleid, specifieke interventies of hun effecten +
gerelateerd onderzoek + concepten en algemene sociale theorieën (GST: General
Social Theories).
(2) Normatieve theorieën over strafrecht en strafrechtelijk beleid, straf en alternatieve
benaderingen.
(3) Achtergrond theorieën:
a. Thorieën in epistemologie – filosofie van de aard van kennis.
b. Ontologische theorieën – filosofie die reflecteert op het zijn en de aard van de
menselijke conditie.
c. Theorieën over methodologie – filosofie van de wetenschappelijke methode.
4.1. De impact van criminologische theorieën op crimineel en strafrechtelijk beleid:
- Lombroso + ‘nieuwe richting’: invoering van dadergericht strafrecht aan het eind van de 19 e
eeuw.
- Psychologische criminologie: focus op rehabilitatie van daders vanaf begin de 20 e eeuw.
- Merton en Cloward en Ohlin’s straintheorie: oorlog tegen armoede in de jaren ’60.
- Labeltheorie: hervorming van het jeugdstrafrecht vanaf de jaren ’60.
- Rationele keuzetheorie en routineactiviteitentheorie: situationele misdaadpreventie vanaf de
jaren 90.
- Broken windows theorie: zero-tolerance politiewerk in de VS vanaf de jaren ’80.
- Het nieuwe Rechts: nieuwe nadruk op afschrikking en incapacitatie vanaf de jaren ’80.
- Controletheorieën en ontwikkelingscriminologie: financiering voor vroegtijdige interventies
vanaf de jaren ’80.
- Feministische theorieën: erkenning van geweld tegen vrouwen en behoeften van vrouwelijke
gevangenen vanaf de jaren ’70.
- Herstelrecht: verspreiding van herstelrcht en responsieve beveiliging vanaf de jaren ’80.
- Experimentele criminologie: focus op wat werkt en de hot-spots vanaf de jaren ’90.
- Schadegerichte benaderingen: voortdurende verschuiving van misdaad en schadebeperking.
- Groene criminologie: groeiende aandacht voor milieucriminaliteit en schade.
3
, Hoe kunnen wij criminologen het beste bijdragen aan de evaluatie en ontwikkeling van crimineel
beleid?
(1) Met een innovatieve en maatschappelijke relevante theorieën en gedegen onderzoek.
(2) Met goed ontworpen evaluaties van huidig beleid en goed doordachte voorstellen voor
toekomstig beleid.
a. Hoe evalueren? Is een empirische analyse voldoende? Zijn het goede interventies?
5. Policy Analysis:
Beleidsanalyse = een toegepaste sociale wetenschapsdiscipline die bedoeld is om de beleidsvorming te
verbeteren In en over de beleidsvorming.
- Het is gericht op het creëren, kritisch beoordelen en communiceren van beleidsrelevante
kennis.
o Ondersteuning van op bewijs gebaseerd beleid.
Bewijs is causaal relevante kennis van relaties tussen:
Beleid.
Beleidsresultaten op korte, midellange en lange termijn.
Uitdagen van argumenten van anderen.
- Eclectisch, pragmatisch en multidisciplinair.
o Vooral economie en politieke wetenschappen, maar ook ethiek.
- Beschrijvend en normatief:
o Wat het probleem/beleid is en wat zou moeten zijn (voor zowel doelen als middelen).
Beschrijvend: wat moet er gebeuren?
Normatief: wat moer er bereikt worden? Wat zou er moeten gebeuren?
5.1. 5 fasen van Beleidsanalyse:
(1) Beleidsproblemen – policy problems: wat is het probleem?
a. Probleemstructurering is essentieel: je moet weten wat je moet bereiken.
i. Is een centraal sturingssysteem van de beleidsanalyse?
1. Het regelt de productie en transformatie van kennis die door andere
methoden wordt geproduceerd.
2. Automatisch antwoord op een bepaalde gebeurtenis.
ii. Is methamethode om ‘probleemsituatie’ om te
zetten in beleidsprobleem.
1. Verkeerde probleemstelling (type III)
fout is fataal probleem in
beleidsvorming en analyse.
(2) Verwachte resultaten.
(3) Voorkeursbeleid.
(4) Waargenomen resultaten.
(5) Beleidsprestaties.
4
COMPARATIVE PERSPECTIVES:
PART 1: POLICY ANALYSIS AND POLICY PLANS:
LES 1:
Doelen Deel 1:
- Begrijpen wat beleidsanalyse is, de inhoud en methodologische vereisten van de vijf hoofdstappen
kennen en op basis daarvan een beleidsplan formuleren dat een specifiek criminaliteits- of
veiligheidsprobleem aanpakt.
Wat is criminal policy:
- Strafrechtelijk beleid begint zich te ontwikkelen aan het einde van de 19 e eeuw, wanneer het
strafrechtelijk beleid opkomt om de ‘mechanische’ toepassing van het strafrecht in twijfel te
trekken.
- Strafbeleid opvat beraadslaging over de toepassing van het strafrecht, met geleidelijke
individualisering en differentiatie van strafrechtelijke sancties.
- Strafrechtelijk beleid is breder: ‘alle strafrechtelijke en niet-strafrechtelijke maatregelen om
de samenleving tegen criminaliteit te beschermen, het lot van daders te bepalen en de rechten
van slachtoffers te waarborgen’.
o Rehabilitatie van (potentiële) daders + misdaadpreventie + programma voor
slachtoffferhulp en herstelrecht.
- MAAR: strafcomponent blijft de harde kern van het strafrechtelijke beleid.
o Aangezien het een straf oplegt aan burgers, is het een zeer bijzonder type
overheidsbeleid.
Wat is veiligheidsbeleid (security policy) en maatschappelijk beleid (governance security):
- Veiligheidsbeleid dat in de jaren 1990 in België en andere landen werd ingevoerd om het
strafrechtelijk beleid te omvatten en verder te verruimen.
o Het wil zowel objectieve als subjectieve veiligheid garanderen.
o Dat wil zeggen bescherming tegen natuurrampen en andere niet-militaire
veiligheidsbedreigingen + bevordering van veiligheidsgevoelens.
o Maakt deel uit van een breder nationaal veiligheidsbeleid.
- Veiligheidsbeheer: maatregelen die door particupliere sectoren, voornamelijk bedrijven en
huishoudens, soms in samenwerking met overheidsinstanties, worden genomen om hun
belangen te beschermen.
1. Van Strafrechtelijke handhaving naar strafrechtelijk Beleid (1):
- Het franse strafwetboek van 1791 vormt de basis van het moderne strafrecht.
o Het bevat ideeën van Beccaria en andere verlichtingsdenkers.
o Het omvat de belangrijkste principes die vandaag de dag nog steeds worden
gehandhaafd.
Legaliteit, egaliteit en proportionaliteit.
o De gevangenisstraf wordt de ideale straf.
- Tot 1880 werd er gebruik gemaakt van ‘mechanische’ handhaving van strafrecht (dus niet een
strafrechtelijk beleid).
o Maar verborgen instrumentele functie: belangen van bourgoisie beschermen.
- Eerste golf van veranderingen vanaf 1880 onder druk van proletariaat en invloed van de
‘moderne richting’.
o Differentiatie in strafoplegging (voorwaardelijke vrijlating + beschermende
maatregelen).
o Oprichgting van een apart jeugdrechtstelsel, rehabilitatie van
gelegenheidsdelinquenten met betrokkenheid van niet-JG-entiteiten.
- Vanaf het einde van de 19e eeuw liepen de paden tussen Continentaal Europa en de VS uiteen.
1
, o Continentaal Europa bleef neoklassiek met nadruk op retribituvisme en dus
proportionaliteit.
o De VS benadrukte consequentialisme, nam straffen voor onbepalde duur en
rehabilitatie voor alle overtreders aan.
2. Van Strafrechtelijke handhaving naar Strafrechtelijk beleid (2):
- Tweede golf van verandering na WOII, bevorderd door de opkomst van de welvaartsstaat.
o Maart tot 1970 beperkte publieke en media-aandacht voor strafrechtelijk beleid.
- Veranderingen zijn weer het meest radicaal in de VS toen de rehabilitatie onder vuur kwam
liggen.
o Een kortstonddige desertie en daarna verschuiving naar incapacitatie met lange en
levenslange straffen.
- In alle Westerse landen werden veranderingen ook bevorderd door vooruitgang in
criminologische theorieën:
o Uitbreiding van misdaadpreventie.
o Meer proactief en strategisch strafrechtelijk beleid en vooral politie.
o Uitbreiding van de initiatieven en programma’s voor slachtoffers.
o Uitbreiding van het sanctiearsenaal met de invoering van alternatieve straffen en
hybriede civiel-strafrechtelijke preventiemaatregelen.
o Decriminalisering en meer vetrouwen in administratieve sancties:
Crimineel-administratief recht.
o Inkrimping van de strafrechtelijke harde kern:
Vermindering van het aantal zaken dat voor de rechter wordt gebracht.
3. De integratie van strafrechtelijk beleid in veiligheidsbeleid:
- In sommige landen (vooral BE en NL) invoering van veiligheidsbeleid in de jaren 80-90.
o In België is het gekoppeld aan de politiehervorming.
- Het doel is het bereiken van ‘integrale’ veiligheid:
o Zowel objectief als subjectief.
o Niet alleen van misdaden, maar ook van criminele oorzaken van onveiligheid.
o Met een multidimensionele aanpak van de veiligheidsketens:
(pro-actief), preventie, (voorbereiding), repressie en nazorg van slachtoffers
en daders.
- Geïntegreerde aanpak: verticale en horizontale coöridnatie wordt nagestreefd.
o Vandaar de groeiende nadruk op consequentialistische logical buiten het strafrechtelijk
systeem.
o Maar er is een moeilijke samenwerking tussen strafrechtelijke beleidspartners en niet-
strafrechtelijk beleidspartners.
o In België zijn er hiaten in de uitvoering en coördinatie.
- Sommigen zien risico’s in de verschuiving van ‘post-crime’ logica van strafrecht naar ‘pre-
crime’ logica van veiligheid.
o Potentiële discriminatie van sommige mensen, fout-positieven en beperkingen van de
rechten van verdachten.
Een aantal conclusies:
- Strafrechtelijk beleid is sinds de 19e eeuw veel complexer en gedifferentieerder geworden.
o Er zijn steeds meer actoren bij betrokken, ook buiten het systeem van justitie en
binnenlandse zaken.
o Vermenigvuldiging van middelen, ook dankzij de input uit de criminologie.
- Meer aandacht van het publiek en de media.
- Meer strategische aanpak, vooral in landen die een veiligheidsbeleid hebben ingevoerd.
- Verschillen in gebruikte normatieve principes.
2
, o Meer nadruk op neoklassiek retribituvisme in continentaal Europa op
consequentialisme in de VS.
o Meer opportunisme speelt ook een rol.
- Door deze veranderende spanningen in het strafrechtelijk beleid, maar de kernposities van het
strafrecht voor individuele daders.
Hier zien we de algmene concentrische cirkels van beleid.
Eerst heb je het strafrechtelijk beleid, dat gericht is op
straffen (retributief). Daarna heb je het criminele beleid,
waarin aandacht is voor daders, slachtoffers, herstelrecht. Als
derde is er een veiligheidsbeleid, waarbij aandacht wordt
geschonken aan de publieke en private sectoren waarbij
aandacht is voor objectieve en subjectieve veiligheid. Als
laatste is er het maatschappelijk beleid, waarbij alle
voorgaande geïntegreerd worden in het algemeen beleid van
de maatschappij.
4. Verschillende theorieën:
= Er moet bij strafrechtelijk beleid iets losser gekeken
worden naar de verschillende criminologische theorieën en sociale theorieën.
(1) Inhoudelijke – substantieve theorieën:
a. Etiologische theorieën over criminaliteit (biologisch, psychologisch, sociologisch,
geïntegreerd) EN gerelateerd onderzoek.
b. Etiologische theorieën over crimineel beleid, specifieke interventies of hun effecten +
gerelateerd onderzoek + concepten en algemene sociale theorieën (GST: General
Social Theories).
(2) Normatieve theorieën over strafrecht en strafrechtelijk beleid, straf en alternatieve
benaderingen.
(3) Achtergrond theorieën:
a. Thorieën in epistemologie – filosofie van de aard van kennis.
b. Ontologische theorieën – filosofie die reflecteert op het zijn en de aard van de
menselijke conditie.
c. Theorieën over methodologie – filosofie van de wetenschappelijke methode.
4.1. De impact van criminologische theorieën op crimineel en strafrechtelijk beleid:
- Lombroso + ‘nieuwe richting’: invoering van dadergericht strafrecht aan het eind van de 19 e
eeuw.
- Psychologische criminologie: focus op rehabilitatie van daders vanaf begin de 20 e eeuw.
- Merton en Cloward en Ohlin’s straintheorie: oorlog tegen armoede in de jaren ’60.
- Labeltheorie: hervorming van het jeugdstrafrecht vanaf de jaren ’60.
- Rationele keuzetheorie en routineactiviteitentheorie: situationele misdaadpreventie vanaf de
jaren 90.
- Broken windows theorie: zero-tolerance politiewerk in de VS vanaf de jaren ’80.
- Het nieuwe Rechts: nieuwe nadruk op afschrikking en incapacitatie vanaf de jaren ’80.
- Controletheorieën en ontwikkelingscriminologie: financiering voor vroegtijdige interventies
vanaf de jaren ’80.
- Feministische theorieën: erkenning van geweld tegen vrouwen en behoeften van vrouwelijke
gevangenen vanaf de jaren ’70.
- Herstelrecht: verspreiding van herstelrcht en responsieve beveiliging vanaf de jaren ’80.
- Experimentele criminologie: focus op wat werkt en de hot-spots vanaf de jaren ’90.
- Schadegerichte benaderingen: voortdurende verschuiving van misdaad en schadebeperking.
- Groene criminologie: groeiende aandacht voor milieucriminaliteit en schade.
3
, Hoe kunnen wij criminologen het beste bijdragen aan de evaluatie en ontwikkeling van crimineel
beleid?
(1) Met een innovatieve en maatschappelijke relevante theorieën en gedegen onderzoek.
(2) Met goed ontworpen evaluaties van huidig beleid en goed doordachte voorstellen voor
toekomstig beleid.
a. Hoe evalueren? Is een empirische analyse voldoende? Zijn het goede interventies?
5. Policy Analysis:
Beleidsanalyse = een toegepaste sociale wetenschapsdiscipline die bedoeld is om de beleidsvorming te
verbeteren In en over de beleidsvorming.
- Het is gericht op het creëren, kritisch beoordelen en communiceren van beleidsrelevante
kennis.
o Ondersteuning van op bewijs gebaseerd beleid.
Bewijs is causaal relevante kennis van relaties tussen:
Beleid.
Beleidsresultaten op korte, midellange en lange termijn.
Uitdagen van argumenten van anderen.
- Eclectisch, pragmatisch en multidisciplinair.
o Vooral economie en politieke wetenschappen, maar ook ethiek.
- Beschrijvend en normatief:
o Wat het probleem/beleid is en wat zou moeten zijn (voor zowel doelen als middelen).
Beschrijvend: wat moet er gebeuren?
Normatief: wat moer er bereikt worden? Wat zou er moeten gebeuren?
5.1. 5 fasen van Beleidsanalyse:
(1) Beleidsproblemen – policy problems: wat is het probleem?
a. Probleemstructurering is essentieel: je moet weten wat je moet bereiken.
i. Is een centraal sturingssysteem van de beleidsanalyse?
1. Het regelt de productie en transformatie van kennis die door andere
methoden wordt geproduceerd.
2. Automatisch antwoord op een bepaalde gebeurtenis.
ii. Is methamethode om ‘probleemsituatie’ om te
zetten in beleidsprobleem.
1. Verkeerde probleemstelling (type III)
fout is fataal probleem in
beleidsvorming en analyse.
(2) Verwachte resultaten.
(3) Voorkeursbeleid.
(4) Waargenomen resultaten.
(5) Beleidsprestaties.
4
