DEONTOLOGIE
Door Charlotte Wilmotte
Universiteit Antwerpen
Prof. Stefan Rutten, 2025-2026
1
,Werkwijze
Cursusmateriaal
• Codex deontologie van de juridische beroepen, Larcier, 2025
• bamacodex (Ger.W., Sw., BW, …)
• slides op BB
Examenvorm
• schriftelijk zonder mondelinge toelichting
• open vragen
• gesloten boek: aangaande het gebruik van wetboeken: zie art. 9.3.1. Facultair reglement m.b.t. de
studieloopbaan aan de Faculteit Rechten vd Universiteit Antwerpen
Voorbeeldvragen
Vraag 1: Advocaat Christian Van Buggenhout, zich beroepend op zijn beroepsgeheim, weigerde zowel de
eed af te leggen als te getuigen voor de parlementaire onderzoekscommissie in de zaak Fortis over de
contacten die hij had met magistraten die bij de zaak betroken waren. Was deze dubbele weigering
volgens u correct? Leg uit.
Fortis zaak (nu BNP-Paribas)
Aandeel van Fortis = aandeel van brave Belgische huisvader
Bank kwam in moeilijke papieren & de facto failliet DUS aandelen = niks meer waard
Be staat amper tussen gekomen -> veel geduputeerde beleggers -> aantal beleggers namen
advocatenkantoren onder de arm -> gerechtelijke stappen
Op politiek vlak vanalles gebeurd -> magistraat HvC had brief geschreven naar parlement om aantal
zaken aan te kaarten die in procedure dreigde mis te lopen -> regering Leterne = gevallen, minister
van Justitie Jo Vandeurzen heeft ontslag moeten nemen, uiteindelijk ook parlement gevallen
boek geschreven, want grote test voor SDM (bezorgdheid dat politiek zich te veel heeft
ingemengd in de procedure)
Parlementaire onderzoekscommissie -> 1 vd advocaten die in Fortis zaak had opgetreden = een
bekende curator (Christian van Buggenhout) & w met aantal ander advocaten uitgenodigd om te
verschijnen bij parlementaire onderzoekscommissie (o.m. nagaan of er al dan niet sprake was van
schending van SDM)
Advocaten vallen onder strafrechtelijk sanctionerend beroepsgeheim -> art. 352 Sw.:
beroepsgeheim MAAR geen specifieke wettelijke bepaling terug te vinden dat advocaten daaronder
vallen -> MAAR art. 352 heeft ook een restcategorie: personen die beroepshalve kennis nemen van
geheimen, advocaten vallen onder die restcategorie
Sw. voorziet uitz in art. 352: je mag uw beroepsgeheim doorbreken zonder dat je daarvoor
strafrechtelijk zal w vervolgd wanneer je als geheimplichtige w opgeroepen als getuige voor
parlementaire onderzoekscommissie -> DUS puur strafrechtelijk gezien is dat standpunt vd
advocaat wel vergaand, Sw. laat het wel toe
MAAR je hebt ook codex deontologie vd Orde vd Vlaamse Balies -> zelfs als je o.g.v. het strafrecht
mag spreken, gaat deontologie verder -> als advocaat rijkt uw deontologische discretieplicht
zo ver dat je eigenlijk NOOIT info mag delen
spanningsveld : strafrechtelijk gezien is houding vd advocaat te vergaand maar vanuit
2
, deontologisch oogpunt is dat standpunt beter te begrijpen
was dubbele weigering correct? -> weigeren eed afleggen = stapje te ver & beter daarna op uw
beroepsgeheim beroepen
(sommige casussen gaan meer over gelijkenissen & verschillen tussen beroepsgroepen)
Vraag 2: Een gecertificeerd accountant en een advocaat willen een samenwerkingsverband aangaan.
Bespreek deze hypothese vanuit het oogpunt van de deontologie van beide beroepsbeoefenaars.
Vroeger zou dat zeker niet kunnen -> maar laatste jaren merken we dat deontologie vd beroepen
steeds meer naar elkaar groeien & vanuit beide deontologie: regel dat je geen associatie, geen
professionele vennootschap kan aangaan met iemand van andere beroepsgroep
MAAR volgens beide beroepsgroepen mag je wel een groepering, middelenvennootschap aangaan
samen bepaalde kosten delen, maar baten moeten rechtstreeks toekomen aan elke
beroepsgroep
TIP: pas bij het beantwoorden van de vragen op het examen het IRAC principe toe
• Issue
• Rule(s)
• Application
• Conclusion
H1: Inleiding
Afdeling 1: Deontologie & tuchtrecht
1. Definitie
Klassieke omschrijving van deontologie:
“het geheel van gedragsregels, zowel geschreven als ongeschreven, die de professionele verplichtingen
uitmaken die rusten op diegenen die behoren tot een bepaalde beroepsgroep & die zowel betrekking
hebben op hun interne verhoudingen als op hun verhouding met derden, in het licht vd finaliteit vh
betrokken beroep”
• geschreven & ongeschreven -> verschillend qua beroepsgroep
- deontolgoie vd magistraat: hoofdzakelijk ongeschreven -> sommige uitdrukkelijk in Ger.W.
- deontologie vd advocaat: codex deontologie vd orde van Vlaamse balies -> >300 art. + bijzonder
lange artikelen -> meeste geschreven
+ in deontologische codex: catch-all bepaling: "elk gedrag dat afbreuk doet aan eer & waardigheid vh
beroep" -> ongeschreven
• deontologie = groepsrecht -> geldt enkel voor mensen die deel uitmaken van bepaalde beroepsgroep
• die gedragsregels regelen van
- de interne verhoudingen
o hoe gaan die beroepsbeoefenaars met elkaar om
3
, o hoe verhouden die beroepsbeoefenaars zich tot de verschillende organen vd orde/instituut
waarvan ze deel uitmaken
- hun verhouding met derde
juristen met rechtszoekenden
2. Kritiek op deze definitie
Koen Geens heeft ooit zijn doctoraat geschreven over deontologie & tuchtrecht vd vrije beroepen -> pleit
ervoor om een onderscheid te maken tussen enerzijds de deontologie in de enge betekenis vh woord &
anderzijds de disciplinaire regelen
Klassieke definitie
• regelen die betrekking hebben op interne verhoudingen = disciplinaire regelen
• meestal regelen vd beroepsgroep t.a.v. derden = deontologie in de enge betekenis vh woord
Deontologie
= de geschreven/ongeschreven regelen die erover waken dat de jurist zijn functie op een maatschappelijk
verantwoorde wijze vervult & die hoofdzakelijk betrekking hebben op de verhouding tussen de jurist &
de rechtszoekende, rekening houdende met het algemeen belang (“professional responsibility”) -> deze
regelen vindt men terug in verschillende rechtstakken
“het moet omdat het hoort”
legal attics
• in het algemeen belang
• niet alleen in deontologische reglementen, maar ook vaak in verschillende rechtstakken
Bv: beroepsgeheim w ook strafrechtelijk gesanctioneerd
Bv: deontologische regel dat je als advocaat geen rechtsvordering mag kopen wanneer eigenlijk die
geschillen moeten w beslecht binnen rechtsgebied waarin je actief bent
Bv: je moet als beroepsbeoefenaar de nodige zorg & tijd besteden aan de dossiers van uw cliënten -> w
tegelijkertijd ook gesanctioneerd in het contractenrecht
Bv: als patiënt moet je alle info open & bloot delen met arts tot wie u zich wendt -> zodat arts in staat is
om u de juiste medische zorg te bieden
Disciplinaire regelen
= regelen die ertoe strekken de interne cohesie of het aanzien vh beroep naar buiten toe te handhaven
“het moet omdat het moet”
• eerder omgangsvormen
• willen voornamelijk de interne cohesie binnen beroepsgroep verbeteren
Bv: regels i.v.m. volgorde waarin zaken van advocaten w gepleit
Bv: regeling in strafzaken: eerst de zaken waarin stafhouder 1 vd partijen/beklaagden bijstaat
Dan zaken waarin lid vd raad vd orde die andere verplichtingen had in het raam vd raad vd orde een
lid bijstond
Dan o.b.v. anciënniteit
Bv: burgerlijke zaken: in de volgorde dat zaken op de zittingsrol geagendeerd stonden voor die
advocaten die bij start vd zitting & afroeping vd zaken aanwezig waren, anders sloot je gewoon
achteraan aan
verschilt van balie tot balie
Bv: deontologie vd student -> hoe spreek je uw leerkracht aan? -> afhankelijk van onderwijs (secundair,
hoger, lager)
Bv: als notaris moet je provisie vragen -> je moet diensten weigeren als cliënt geen voorschot betaalt ->
disciplinaire regel -> zodat notaris elkaar niet beconcurreren doordat ene wel provisie zou vragen &
4
Door Charlotte Wilmotte
Universiteit Antwerpen
Prof. Stefan Rutten, 2025-2026
1
,Werkwijze
Cursusmateriaal
• Codex deontologie van de juridische beroepen, Larcier, 2025
• bamacodex (Ger.W., Sw., BW, …)
• slides op BB
Examenvorm
• schriftelijk zonder mondelinge toelichting
• open vragen
• gesloten boek: aangaande het gebruik van wetboeken: zie art. 9.3.1. Facultair reglement m.b.t. de
studieloopbaan aan de Faculteit Rechten vd Universiteit Antwerpen
Voorbeeldvragen
Vraag 1: Advocaat Christian Van Buggenhout, zich beroepend op zijn beroepsgeheim, weigerde zowel de
eed af te leggen als te getuigen voor de parlementaire onderzoekscommissie in de zaak Fortis over de
contacten die hij had met magistraten die bij de zaak betroken waren. Was deze dubbele weigering
volgens u correct? Leg uit.
Fortis zaak (nu BNP-Paribas)
Aandeel van Fortis = aandeel van brave Belgische huisvader
Bank kwam in moeilijke papieren & de facto failliet DUS aandelen = niks meer waard
Be staat amper tussen gekomen -> veel geduputeerde beleggers -> aantal beleggers namen
advocatenkantoren onder de arm -> gerechtelijke stappen
Op politiek vlak vanalles gebeurd -> magistraat HvC had brief geschreven naar parlement om aantal
zaken aan te kaarten die in procedure dreigde mis te lopen -> regering Leterne = gevallen, minister
van Justitie Jo Vandeurzen heeft ontslag moeten nemen, uiteindelijk ook parlement gevallen
boek geschreven, want grote test voor SDM (bezorgdheid dat politiek zich te veel heeft
ingemengd in de procedure)
Parlementaire onderzoekscommissie -> 1 vd advocaten die in Fortis zaak had opgetreden = een
bekende curator (Christian van Buggenhout) & w met aantal ander advocaten uitgenodigd om te
verschijnen bij parlementaire onderzoekscommissie (o.m. nagaan of er al dan niet sprake was van
schending van SDM)
Advocaten vallen onder strafrechtelijk sanctionerend beroepsgeheim -> art. 352 Sw.:
beroepsgeheim MAAR geen specifieke wettelijke bepaling terug te vinden dat advocaten daaronder
vallen -> MAAR art. 352 heeft ook een restcategorie: personen die beroepshalve kennis nemen van
geheimen, advocaten vallen onder die restcategorie
Sw. voorziet uitz in art. 352: je mag uw beroepsgeheim doorbreken zonder dat je daarvoor
strafrechtelijk zal w vervolgd wanneer je als geheimplichtige w opgeroepen als getuige voor
parlementaire onderzoekscommissie -> DUS puur strafrechtelijk gezien is dat standpunt vd
advocaat wel vergaand, Sw. laat het wel toe
MAAR je hebt ook codex deontologie vd Orde vd Vlaamse Balies -> zelfs als je o.g.v. het strafrecht
mag spreken, gaat deontologie verder -> als advocaat rijkt uw deontologische discretieplicht
zo ver dat je eigenlijk NOOIT info mag delen
spanningsveld : strafrechtelijk gezien is houding vd advocaat te vergaand maar vanuit
2
, deontologisch oogpunt is dat standpunt beter te begrijpen
was dubbele weigering correct? -> weigeren eed afleggen = stapje te ver & beter daarna op uw
beroepsgeheim beroepen
(sommige casussen gaan meer over gelijkenissen & verschillen tussen beroepsgroepen)
Vraag 2: Een gecertificeerd accountant en een advocaat willen een samenwerkingsverband aangaan.
Bespreek deze hypothese vanuit het oogpunt van de deontologie van beide beroepsbeoefenaars.
Vroeger zou dat zeker niet kunnen -> maar laatste jaren merken we dat deontologie vd beroepen
steeds meer naar elkaar groeien & vanuit beide deontologie: regel dat je geen associatie, geen
professionele vennootschap kan aangaan met iemand van andere beroepsgroep
MAAR volgens beide beroepsgroepen mag je wel een groepering, middelenvennootschap aangaan
samen bepaalde kosten delen, maar baten moeten rechtstreeks toekomen aan elke
beroepsgroep
TIP: pas bij het beantwoorden van de vragen op het examen het IRAC principe toe
• Issue
• Rule(s)
• Application
• Conclusion
H1: Inleiding
Afdeling 1: Deontologie & tuchtrecht
1. Definitie
Klassieke omschrijving van deontologie:
“het geheel van gedragsregels, zowel geschreven als ongeschreven, die de professionele verplichtingen
uitmaken die rusten op diegenen die behoren tot een bepaalde beroepsgroep & die zowel betrekking
hebben op hun interne verhoudingen als op hun verhouding met derden, in het licht vd finaliteit vh
betrokken beroep”
• geschreven & ongeschreven -> verschillend qua beroepsgroep
- deontolgoie vd magistraat: hoofdzakelijk ongeschreven -> sommige uitdrukkelijk in Ger.W.
- deontologie vd advocaat: codex deontologie vd orde van Vlaamse balies -> >300 art. + bijzonder
lange artikelen -> meeste geschreven
+ in deontologische codex: catch-all bepaling: "elk gedrag dat afbreuk doet aan eer & waardigheid vh
beroep" -> ongeschreven
• deontologie = groepsrecht -> geldt enkel voor mensen die deel uitmaken van bepaalde beroepsgroep
• die gedragsregels regelen van
- de interne verhoudingen
o hoe gaan die beroepsbeoefenaars met elkaar om
3
, o hoe verhouden die beroepsbeoefenaars zich tot de verschillende organen vd orde/instituut
waarvan ze deel uitmaken
- hun verhouding met derde
juristen met rechtszoekenden
2. Kritiek op deze definitie
Koen Geens heeft ooit zijn doctoraat geschreven over deontologie & tuchtrecht vd vrije beroepen -> pleit
ervoor om een onderscheid te maken tussen enerzijds de deontologie in de enge betekenis vh woord &
anderzijds de disciplinaire regelen
Klassieke definitie
• regelen die betrekking hebben op interne verhoudingen = disciplinaire regelen
• meestal regelen vd beroepsgroep t.a.v. derden = deontologie in de enge betekenis vh woord
Deontologie
= de geschreven/ongeschreven regelen die erover waken dat de jurist zijn functie op een maatschappelijk
verantwoorde wijze vervult & die hoofdzakelijk betrekking hebben op de verhouding tussen de jurist &
de rechtszoekende, rekening houdende met het algemeen belang (“professional responsibility”) -> deze
regelen vindt men terug in verschillende rechtstakken
“het moet omdat het hoort”
legal attics
• in het algemeen belang
• niet alleen in deontologische reglementen, maar ook vaak in verschillende rechtstakken
Bv: beroepsgeheim w ook strafrechtelijk gesanctioneerd
Bv: deontologische regel dat je als advocaat geen rechtsvordering mag kopen wanneer eigenlijk die
geschillen moeten w beslecht binnen rechtsgebied waarin je actief bent
Bv: je moet als beroepsbeoefenaar de nodige zorg & tijd besteden aan de dossiers van uw cliënten -> w
tegelijkertijd ook gesanctioneerd in het contractenrecht
Bv: als patiënt moet je alle info open & bloot delen met arts tot wie u zich wendt -> zodat arts in staat is
om u de juiste medische zorg te bieden
Disciplinaire regelen
= regelen die ertoe strekken de interne cohesie of het aanzien vh beroep naar buiten toe te handhaven
“het moet omdat het moet”
• eerder omgangsvormen
• willen voornamelijk de interne cohesie binnen beroepsgroep verbeteren
Bv: regels i.v.m. volgorde waarin zaken van advocaten w gepleit
Bv: regeling in strafzaken: eerst de zaken waarin stafhouder 1 vd partijen/beklaagden bijstaat
Dan zaken waarin lid vd raad vd orde die andere verplichtingen had in het raam vd raad vd orde een
lid bijstond
Dan o.b.v. anciënniteit
Bv: burgerlijke zaken: in de volgorde dat zaken op de zittingsrol geagendeerd stonden voor die
advocaten die bij start vd zitting & afroeping vd zaken aanwezig waren, anders sloot je gewoon
achteraan aan
verschilt van balie tot balie
Bv: deontologie vd student -> hoe spreek je uw leerkracht aan? -> afhankelijk van onderwijs (secundair,
hoger, lager)
Bv: als notaris moet je provisie vragen -> je moet diensten weigeren als cliënt geen voorschot betaalt ->
disciplinaire regel -> zodat notaris elkaar niet beconcurreren doordat ene wel provisie zou vragen &
4
