Samenvatting - Juridische en Gedragswetenschappelijke aspecten van de Politie

JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN VAN POLITIE

INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT

BEGRIPPEN


POLITIEFUNCTIE
- Juridische perspectief: (definitie) een institutionele functie ter bescherming van de maatschappelijke
orde en ter ontregeling van de maatschappelijke orde met het oog op het mogelijk maken van de
uitoefening van fundamentele rechten waarbij je een verstoring van de maatschappelijke orde
probeert te voorkomen. Indien dat niet lukt, zo snel mogelijk de verstoring te doen ophouden.
o Institutioneel
 Een functie van instellingen
 Onderscheid: politie instellingen (federaal en lokaal) en politie overheden
(bestuurlijke en gerechtelijke overheden zoals Minister van Binnenlandse zaken etc.)
o Doel: maatschappelijke orde vrijwaren
 NIET: politie bepaald maatschappelijke orde
 Het wordt bepaald door de parlement en de regering, waarbij regering
verantwoording is verschuldigd aan parlement.
 De politie dient ervoor om de orde te beschermen en te vrijwaren.
 De politie is een gewapende arm van de overheid om de orde te beschermen en te
vrijwaren en inbreuken te stoppen.
o Systeem om de uitoefening van fundamentele rechten van de burger mogelijk te maken
 Vb. betogen mag u dat? Normaliter ja, want vrijheid van meningsuiting en
gevrijwaard in de grondwet. Kan een betoging leiden tot verstoring van
maatschappelijke orde? Ja, zoals auto’s in brand steken etc. In eerste instantie
denken om het te verbieden, want de rest van de mensen hebben een bang hartje.
In tweede instantie denken om te betogen ergens waar niemand is, maar doel van
betogen is om mening kenbaar te maken. Het zijn beide schending van het
fundamenteel recht.
 Vb. festival werchter. De prijs voor de maatschappij is zeer hoog, zoals de politie-
inzet.
 Vb. tegenbetoging op hetzelfde moment als een betoging, het zou makkelijker zijn
dat het op een andere datum is om de orde te handhaven.
 Vb. art 1 WPA: politiediensten waken over de naleving van individuele rechten en
vrijheden en bijdragen aan de bescherming van de individuele rechten en vrijheden
en bijdragen aan de democratische ontwikkeling van de maatschappij.
 Art 123 WGP: idem art 1 WPA
- Criminologische/operationele perspectief: RORON: 5 aspecten van de politiefunctie
o Raadgevende functie
 = zoveel mogelijk vermijden dat er slachtoffers/slachtofferschap ontstaan
 Vb. informatie over fishingparktijken, preventiecampagne over brievenbussen
leegmaken als u op vakantie bent, sleutel niet onder de deurmat, ladder niet in tuin,
naam en adres op valies etc.
o Ontradende functie
 = je moet ordeverstoring van misdrijven voorkomen en mensen die dat soort
plannen hebben ontraden, preventief werken. Een verstoring van de rechtsorde te
voorkomen.

,  Vb. blauw op straat, politie in burgerlijke kledij op straat, camerabewaking,
straatverlichting etc.
o Regulerende functie
 = het ontraden is niet gelukt, we zitten met een probleem. Een onveilige situatie die
er al is terug onder controle proberen te krijgen.
 Vb. schietpartijen in Anderlecht met Kalasjnikovs, drugsbende op een plein,
verkrachters in sportkot etc  reguleren door op hotspots camera’s of verlichting of
vaker langs te komen op die plaatsen
o Onderzoekende functie
 = een misdrijf gepleegd is of een mogelijk misdrijf dan moet de politie dat
onderzoeken aan de hand van aanwijzingen van een strafbaar feit. Met gezag van
het OM en onderzoeksrechter dat onderzoeksdaden stelt.
 Vb. aangifte dat hij beroofd is weet u niet zeker of dat verhaal klopt, daarom een
mogelijk misdrijf
o Nazorg
 = slachtoffers en nabestaanden nood aan nazorg door te verwijzen naar de
betreffende diensten en de sociale kaart kennen (bevoegde diensten)

- Voorbeeld van samenhang RORON: slachtoffer van inbraak: materiele zaken zijn niet het grootste
probleem, wel het feit dat mensen bij u zijn binnen geweest
o Onderzoekende functie: vingerafdrukken, voetafdrukken door labo
o Nazorg: hulp nodig. Spreken met iemand van slachtofferhulp?
o Raadgevende functie: gratis preventieadvies, zoals zijn de sloten in orde? Teun afgesloten?
o Ontradende functie: camera inschakelen
o Regulerende functie: meerdere mensen worden slachtoffer

- Geweldmonopolie
o Het geweldmonopolie maakt de politie bijzonder.
o Politie heeft in vredestijd het monopolie van het geweld. Dat betekent dat zij alleen het
mogen gebruiken, ze zijn de enige overheidsorganisatie die in vredestijd geweld mogen
gebruiken. In oorlogstijd mag ook het leger optreden. Wat met de burger die ook geweld mag
gebruiken zoals in het geval van noodweer?
o Het is ook gevaarlijk, want wie monopolie heeft betekent macht. Met als gevolg dat misbruik
mogelijk is, vandaar bestaan er overheden die toezicht houden op de politie.

- Wat moet de politie doen in de samenleving? Wat zijn de opdrachten?
o Opdrachten van bestuurlijke politie
 Openbare orde = trefwoord
 = opdrachten van bestuurlijke aard, het heeft te maken met het in standhouden van
de openbare orde. Een verstoring van openbare orde proberen te voorkomen en
indien dat niet lukt zo snel mogelijk stop zetten.
 Vb. zien dat een betoging ordentelijk verloopt door te melden dat u wilt betogen.
Met organisator van betoging afspraken maken: plaats van samenkomst, tijdstip,
datum, traject…
 Vb. zien dat werchter ordentelijk verloopt door met organisator afspraken maken:
verkeer, camping, geluid…
 Vb. betoging verloopt vreedzaam
o Opdrachten van gerechtelijke politie
 Strafrecht/misdrijven = trefwoord

,  = alles wat te maken heeft met strafrecht. Misdrijven moeten onderzocht worden,
de politie doet het werk in opdracht van OM en onderzoeksrechter.
 Vb. moord, diefstal, afpersing, bedreiging…
 Vb. betoging loopt uit de hand, waardoor de politie opdrachten evolueert van
bestuurlijke politie naar gerechtelijke politie
 Vb. alcoholcontrole naar iemand die positief blaast, waardoor de politie opdrachten
evolueert van bestuurlijke politie naar gerechtelijke politie
o Sterke arm verlenen
 Geweldsmonopolie = trefwoord
 Restcategorie
 Vb. milieu-inspectie binnenvallen in bedrijf waarbij persoon beschermt/bijgestaan
wordt door politie indien mogelijk agressie van bedrijf
o Opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden
 De bestuurlijke bevoegdheden verschillen van gerechtelijke bevoegdheden
- Politiefunctie: 100% toepasbaar voor Duitsland en Nederland


POLITIEBESTEL
- Hoe richt ik mijn politie in? Dit is verschillend per land qua instellingen en overheden.
- Reguliere politiediensten
o 3 in BE voor 1998: rijkswacht, gerechtelijke politie en de gemeentepolitiekorps
o 2 in BE sinds 1998: lokale en federale politiediensten
- Bijzondere politiediensten
o 3 in BE voor 1998: m.b.t. de verkeersassen zijnde de luchtvaartpolitie, zeevaartpolitie en
spoorwegpolitie
o 0 in BE sinds 1998: de 3 bijzondere diensten bestaan niet meer, ze zijn nu deel van federale
politie
- Term reguliere politiediensten blijven gebruiken zodat buitenstaanders het begrijpen.
- Inspectiediensten (geen bijzondere politiediensten)
o Milieu-inspectie, bouwinspectie, voedselveiligheid inspectie…
o Sinds WO2 in de overheid zich gaan inmengen in maatschappelijke domeinen en regels gaan
maken in domeinen waar voorheen geen regels bestonden. Er werden misdrijven bijgemaakt.
 Probleem: mensen zijn hiervoor niet opgeleid
 Probleem: mensen hebben geen tijd hiervoor
 Oplossing: instelling, namelijk inspectiediensten, die toezien op de naleving van de
wetten
- Politieoverheden
o Art 3 lid 2 WPA
o De politie kan niet beslissen of er een verbod komt, het is een overheidsbeslissing. De politie
voert juridische maatregelen uit.
o Verhouding tussen overheid en ambtenaar: zeggenschap
 Politie treedt op doordat er zeggenschap komt van de overheid
 Gezag: zeggen/beslissen wat er moet gebeuren
o Vb. bestuurlijke politie: dit café wordt gesloten, traject van
betoging
o Vb. gerechtelijke politie: huiszoeking in kantoor, heimelijke
observatie bij een persoon
 Beheer: organisatie en middelen die de politie in staat stellen om te doen
wat ze moeten doen

, o Gezag zonder beheer is een lege doos: veel gezag, maar weinig
middelen.
o Gezag met beheer is zeer krachtig
o Vb. budget, begroting, investeringen…
 Beleid: prioriteiten stellen en keuzes maken, want je kan niet alles doen
- Politieambtenaar
o Art 3 lid 3 WPA


POLITIERECHT
- Functioneel rechtsdomein: normen plukken van andere rechtstakken, zoals sociaal recht en strafrecht
etc..



DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL

Krachtlijnen in elk politiebestel ter wereld:
- De vraag naar de verhouding tussen het centrale niveau en de lokale niveau (vaak de gemeenten)
o In welke mate is er een centrale besturing op die lokale politiezorg?
o In welke mate is er een gemeentelijke autonomie?
- De vraag naar de positie van minister van binnenlandse zaken in politiebestel
- De vraag naar de positie van minister van justitie in politiebestel
o Kan je de minister van justitie ter verantwoording roepen?
o In welke mate heeft een minister een steuningsmacht op politiebestel?
- Wat is de verhouding tussen bestuurlijke en gerechtelijke opdrachten?
- Hoe zit het met de taakverdeling van de reguliere politiediensten?
- Het strategisch denken van de rijkswacht?
- De dienaar houdt van vragen waar een actuele toestand geanalyseerd wordt mede vanuit een
historisch perspectief?

HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID


I.1. DE FRANSE OORSPRONG VAN DE “BELGISCHE” POLITIE
De oorsprong van het modern politiebestel, namelijk Frankrijk.

Tweede helft van de 17de eeuw
Eerste zaken die gebeuren op lokaal niveau in de grote steden wordt een aparte lokale stedelijke
politie/korpsen opgericht in Parijs. De grote Franse steden nemen dit over. Voorheen geen structuur, want
verschillende ambtenaren die met een deeltje bezig waren. Parallel daaraan op centraal niveau een
soortgelijke beweging, namelijk de Franse staat “wij hebben ook een aparte korps nodig”. Dit noemt men de
nationale marechaussee.
Er ontstaan meerdere vragen: Wie treedt erop bij problemen? De lokale of nationale korps?
Tweede helft van 18de eeuw
In 1789 de Franse Revolutie. De revolutionairen willen staatsbestel hervormen. De nationale marechaussee
verkrijgt een nieuwe naam, namelijk gendarmerie nationale. Verschillende fundamentele keuzes:
- Ondubbelzinnig een nationaal korps
o Dienen voor nationale belangen EN
o Bevoegd voor gehele Frans grondgebied
- Militair korps
o Afzonderlijke krijgsmacht in het leger
- Militair korps vervult bestuurlijke en gerechtelijke politieopdrachten
o Orde handhaven EN