PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
1
,VERTICALE RELATIES
AFSTAMMING
1.1.1 BETEKENIS BEGRIP
Afstamming = oorspronkelijke afstamming
- Geen adoptieve afstamming!
Afstammingsrecht = juridische afstamming bevestigen en betwisten
Algemene afstamming Bloedverwantschap (tegenwoordig spreken we van verwantschap)
= de relatie tussen de persoon die verwekt en degene die verwekt wordt
Bijzondere afstamming Ouderschap
= de directe verwantschapsband tussen ouder en kind, wat leidt tot het concept
ouderschap
Biologische versus juridische afstamming -> Biologische afstamming kan niet steeds juridische worden
vastgesteld!
Bv. Je bent door vaderschapsregel ouder van een kind uit een affaire van jouw vrouw, je merkt dit pas laat op
en tegen dan is er al een sociale band -> biologische vader kan het vaderschap moeilijk nog betwisten.
Kind wordt geboren uit ongehuwde vrouw, dan kan het voorkomen dat de man (de verwekker) niet zijn
verantwoordelijkheid neemt. Resultaat: kind wordt geboren en heeft enkel een eenzijdige juridische
afstammingsband.
- Soms mag de erkenning zelfs niet: bv. Je verwekt kind bij je zus (bloedschennis1
Discrepantie tussen juridisch en biologisch -> veel gestelde casus op examen
1.1.2 GRONDSLAGEN VOOR JURIDISCHE AFSTAMMING
Er zijn verschillende grondslagen voor de juridische afstamming
Dit is de grondslag waar men in eerste instantie naar zal kijken
1. Bloedband
= biologisch ouderschap
= bezit van staat
2. Sociaal gedrag Als sociaal gedrag t.a.v. juridische ouder ➔ geen afstamming mogelijk om te eisen van
biologische ouder.
= sociaal ouderschap
Wanneer je de wil had om ouder te worden
3. Wil of intentie
= intentioneel ouderschap
1
Halfbroers en halfzussen is een speciale situatie die afwijkt van de codex, zie later
2
,Juridisch ouderschap = Ouderschap dat naar recht is vastgesteld (kan op basis van elke grondslag
gebeuren)
De laatste jaren is het “Belang van het kind” erbij gekomen, dit is niet echt een grondslag, maar eerder een
criterium dat correctief gebruikt wordt om voorrang te geven aan één van de grondslagen. (Geen
rechtszekerheid, veel beoordelingsbevoegdheid voor rechter)
Sociaal gedrag voorbeeld: je ontdekt na 16 jaar dat je dochter niet jouw biologische dochter is. De vader wil
het kind niet meer zien. Er wordt een vordering ingesteld door moeder -> conflict tussen bloedband en
sociaal gedrag: in strijd met wet omdat hij zich sociaal heeft gedragen, maar ook in strijd met wet want er is
bedrog in het spel en hij heeft geen bloedband volgens grondwettelijk hof. (super moeilijke zaken: elke
feitelijke constellatie is anders)
1.1.3 AFSTAMMING VERSUS ADOPTIE
Is wel relatief: biologische afstamming is ook socio-affectief maar heeft ook een bloedband. Er is gewoon
een andere grondslag.
Afstamming Declaratief = bevestigt iets Ex tunc: werkt retroactief tot en met verwekking
wat altijd heeft bestaan kind
Adoptie (socio- Constitutief = vestigt iets Ex nun: Werkt retroactief tot en met de start
affectief)2 nieuws wat voordien niet adoptieprocedure (art 349-1 oud BW)
heeft bestaan
Belangrijk declaratieve werking voor erfenis!
1.1.3.1 GEVOLGEN VAN AFSTAMMING
Er wordt zo gevochten over afstamming, omdat men de gevolgen beoogt. Indien het verwantschap juridisch
vorm krijgt komen enkele gevolgen te ontstaan
Vb. kan Clément de achternaam Van Saksen-Coburg krijgen? → nu nog niet want de juridische erkenning
is nog niet gebeurd (enkel de biologische)
De gevolgen:
- Familienaam (Minder relevant door nieuwe wetgeving, zie later)
- Erfrecht
- Alimentatie
-
Ouderlijk gezag: geen ouderlijk gezag zonder afstammingsband
1.1.4 AFSTAMMINGRECHT RAAKT INTEGRAAL DE OPENBARE ORDE
Alle gevolgen beginnen uit het afstammingsrecht, daarom zo belangrijk en wordt dit nu als eerste
behandeld. Regels uit het afstammingsrecht zijn belangrijk, kan niet van afgeweken worden.
Waarom? Cruciaal belang voor ordening van de maatschappij.
- betreft de staat v/d persoon in de familie (status familiae)
Bv. Je spreekt af van geen afstammingsvordering in te stellen om alimentatie te vermijden -> absoluut nietig
Bv. Minnaar is biologische vader van het kind, maar echtgenoot is juridische vader door vaderschapsregels
-> moet via rechtbank geregeld worden, mag niet via contract
2
Bij adoptie is er geen sprake van een biologische afstamming, mag zelfs niet
3
, Bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = nietig
- De regeling rond draagmoederschap zal ook van openbare orde zijn
- Draagmoeder wordt de juridische moeder en hierdoor kan zij ook niet verplicht worden om het kind
af te staan (ookal is er een draagmoederschapscontract, hierdoor is ze nog steeds niet verplicht
- Biologische moeder mag geen juridische moeder zijn => is absoluut nietig in België op dit moment
(anonieme bevalling in buitenland wordt nu vaak gedaan OF adoptie)
o Bevestigd door HvC
1.1.5 BLOEDVERWANTEN
Art 4.11, § 1 BW. “De erfopvolging is in rechte lijn wanneer ze plaatsvindt tussen personen die van elkaar
afstammen. Men onderscheidt in die lijn de rechte neerdalende lijn en de rechte opgaande lijn. De eerste
verbindt de stamouder met de personen die van hem afstammen; de laatste verbindt een persoon met
degenen van wie hij afstamt.”
Art 4.11, § 2 BW. “De erfopvolging is in de zijlijn, wanneer ze plaats vindt tussen personen die niet van elkaar,
maar van een gemene stamouder afstammen. Broers en zussen en hun afstammelingen worden ook de
nauwe zijverwanten genoemd. De overige verwanten in de zijlijn worden de gewone zijverwanten
genoemd.”
Bloedverwanten Stammen rechtstreeks van elkaar af (bv uw vader, grootvader, overgrootvader)
in rechte lijn
Verwanten in erfrecht wanneer met bloedverwanten bedoeld (omdat het niet steeds
genetisch is) -> creëert onzekerheid, laat je niet misleiden!
Onderscheid ascendenten en descendenten
Ascendenten = in opgaande lijn (moeder, grootmoeder)
Descendenten = in neergaande lijn (dochter, kleinzoon)
Bloedverwanten Worden ook collateralen genoemd.
in zijlijn Hebben een gemeenschappelijk stamouder (bv uw broer/zus, neef, nicht, tante, oom)
- Broers/zussen en hun afstammelingen: nauwe zijverwanten (Verwarrend. Voor
je tante (zus van je ouder) ben je een nauwe zijverwant, maar je tante is tov van
jou een gewone zijverwant.)
- Overige: gewone zijverwanten
-
Stiefouder heeft geen ouderlijk gezag. Dit wil men veranderen naar een systeem zoals in
Nederland waarbij gezag gecreëerd wordt na bepaalde tijd.
Bestaat er een recht om zijn bloedverwanten te kennen?
Het recht op afstammingsinformatie is in België niet consistent gewaarborgd:
- Donorkinderen: Artikel 2 MBV-wet (2007) (medische begeleide voortplanting)
- Adoptiekinderen: Art. 368-6 oud BW (2005)
Gerd denkt dat deze anonimiteit op de schop gaat gaan, maar momenteel is dat nog niet zo.
Donorkinderen Verbod tot vaststelling afstamming bij donor
- gametendonatie is principieel anoniem
• is in strijd gevonden met het recht op eerbiediging van het privéleven
van het donorkind (termijn om nieuwe regeling te vinden voor
toekomstige donaties zodat de anonimiteit zal opgegeven worden, voor
de donaties uit het verleden zal men tot een compromis moeten komen
(tegen 30/07/2027)
4
RELATIEVERMOGENSRECHT
1
,VERTICALE RELATIES
AFSTAMMING
1.1.1 BETEKENIS BEGRIP
Afstamming = oorspronkelijke afstamming
- Geen adoptieve afstamming!
Afstammingsrecht = juridische afstamming bevestigen en betwisten
Algemene afstamming Bloedverwantschap (tegenwoordig spreken we van verwantschap)
= de relatie tussen de persoon die verwekt en degene die verwekt wordt
Bijzondere afstamming Ouderschap
= de directe verwantschapsband tussen ouder en kind, wat leidt tot het concept
ouderschap
Biologische versus juridische afstamming -> Biologische afstamming kan niet steeds juridische worden
vastgesteld!
Bv. Je bent door vaderschapsregel ouder van een kind uit een affaire van jouw vrouw, je merkt dit pas laat op
en tegen dan is er al een sociale band -> biologische vader kan het vaderschap moeilijk nog betwisten.
Kind wordt geboren uit ongehuwde vrouw, dan kan het voorkomen dat de man (de verwekker) niet zijn
verantwoordelijkheid neemt. Resultaat: kind wordt geboren en heeft enkel een eenzijdige juridische
afstammingsband.
- Soms mag de erkenning zelfs niet: bv. Je verwekt kind bij je zus (bloedschennis1
Discrepantie tussen juridisch en biologisch -> veel gestelde casus op examen
1.1.2 GRONDSLAGEN VOOR JURIDISCHE AFSTAMMING
Er zijn verschillende grondslagen voor de juridische afstamming
Dit is de grondslag waar men in eerste instantie naar zal kijken
1. Bloedband
= biologisch ouderschap
= bezit van staat
2. Sociaal gedrag Als sociaal gedrag t.a.v. juridische ouder ➔ geen afstamming mogelijk om te eisen van
biologische ouder.
= sociaal ouderschap
Wanneer je de wil had om ouder te worden
3. Wil of intentie
= intentioneel ouderschap
1
Halfbroers en halfzussen is een speciale situatie die afwijkt van de codex, zie later
2
,Juridisch ouderschap = Ouderschap dat naar recht is vastgesteld (kan op basis van elke grondslag
gebeuren)
De laatste jaren is het “Belang van het kind” erbij gekomen, dit is niet echt een grondslag, maar eerder een
criterium dat correctief gebruikt wordt om voorrang te geven aan één van de grondslagen. (Geen
rechtszekerheid, veel beoordelingsbevoegdheid voor rechter)
Sociaal gedrag voorbeeld: je ontdekt na 16 jaar dat je dochter niet jouw biologische dochter is. De vader wil
het kind niet meer zien. Er wordt een vordering ingesteld door moeder -> conflict tussen bloedband en
sociaal gedrag: in strijd met wet omdat hij zich sociaal heeft gedragen, maar ook in strijd met wet want er is
bedrog in het spel en hij heeft geen bloedband volgens grondwettelijk hof. (super moeilijke zaken: elke
feitelijke constellatie is anders)
1.1.3 AFSTAMMING VERSUS ADOPTIE
Is wel relatief: biologische afstamming is ook socio-affectief maar heeft ook een bloedband. Er is gewoon
een andere grondslag.
Afstamming Declaratief = bevestigt iets Ex tunc: werkt retroactief tot en met verwekking
wat altijd heeft bestaan kind
Adoptie (socio- Constitutief = vestigt iets Ex nun: Werkt retroactief tot en met de start
affectief)2 nieuws wat voordien niet adoptieprocedure (art 349-1 oud BW)
heeft bestaan
Belangrijk declaratieve werking voor erfenis!
1.1.3.1 GEVOLGEN VAN AFSTAMMING
Er wordt zo gevochten over afstamming, omdat men de gevolgen beoogt. Indien het verwantschap juridisch
vorm krijgt komen enkele gevolgen te ontstaan
Vb. kan Clément de achternaam Van Saksen-Coburg krijgen? → nu nog niet want de juridische erkenning
is nog niet gebeurd (enkel de biologische)
De gevolgen:
- Familienaam (Minder relevant door nieuwe wetgeving, zie later)
- Erfrecht
- Alimentatie
-
Ouderlijk gezag: geen ouderlijk gezag zonder afstammingsband
1.1.4 AFSTAMMINGRECHT RAAKT INTEGRAAL DE OPENBARE ORDE
Alle gevolgen beginnen uit het afstammingsrecht, daarom zo belangrijk en wordt dit nu als eerste
behandeld. Regels uit het afstammingsrecht zijn belangrijk, kan niet van afgeweken worden.
Waarom? Cruciaal belang voor ordening van de maatschappij.
- betreft de staat v/d persoon in de familie (status familiae)
Bv. Je spreekt af van geen afstammingsvordering in te stellen om alimentatie te vermijden -> absoluut nietig
Bv. Minnaar is biologische vader van het kind, maar echtgenoot is juridische vader door vaderschapsregels
-> moet via rechtbank geregeld worden, mag niet via contract
2
Bij adoptie is er geen sprake van een biologische afstamming, mag zelfs niet
3
, Bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = nietig
- De regeling rond draagmoederschap zal ook van openbare orde zijn
- Draagmoeder wordt de juridische moeder en hierdoor kan zij ook niet verplicht worden om het kind
af te staan (ookal is er een draagmoederschapscontract, hierdoor is ze nog steeds niet verplicht
- Biologische moeder mag geen juridische moeder zijn => is absoluut nietig in België op dit moment
(anonieme bevalling in buitenland wordt nu vaak gedaan OF adoptie)
o Bevestigd door HvC
1.1.5 BLOEDVERWANTEN
Art 4.11, § 1 BW. “De erfopvolging is in rechte lijn wanneer ze plaatsvindt tussen personen die van elkaar
afstammen. Men onderscheidt in die lijn de rechte neerdalende lijn en de rechte opgaande lijn. De eerste
verbindt de stamouder met de personen die van hem afstammen; de laatste verbindt een persoon met
degenen van wie hij afstamt.”
Art 4.11, § 2 BW. “De erfopvolging is in de zijlijn, wanneer ze plaats vindt tussen personen die niet van elkaar,
maar van een gemene stamouder afstammen. Broers en zussen en hun afstammelingen worden ook de
nauwe zijverwanten genoemd. De overige verwanten in de zijlijn worden de gewone zijverwanten
genoemd.”
Bloedverwanten Stammen rechtstreeks van elkaar af (bv uw vader, grootvader, overgrootvader)
in rechte lijn
Verwanten in erfrecht wanneer met bloedverwanten bedoeld (omdat het niet steeds
genetisch is) -> creëert onzekerheid, laat je niet misleiden!
Onderscheid ascendenten en descendenten
Ascendenten = in opgaande lijn (moeder, grootmoeder)
Descendenten = in neergaande lijn (dochter, kleinzoon)
Bloedverwanten Worden ook collateralen genoemd.
in zijlijn Hebben een gemeenschappelijk stamouder (bv uw broer/zus, neef, nicht, tante, oom)
- Broers/zussen en hun afstammelingen: nauwe zijverwanten (Verwarrend. Voor
je tante (zus van je ouder) ben je een nauwe zijverwant, maar je tante is tov van
jou een gewone zijverwant.)
- Overige: gewone zijverwanten
-
Stiefouder heeft geen ouderlijk gezag. Dit wil men veranderen naar een systeem zoals in
Nederland waarbij gezag gecreëerd wordt na bepaalde tijd.
Bestaat er een recht om zijn bloedverwanten te kennen?
Het recht op afstammingsinformatie is in België niet consistent gewaarborgd:
- Donorkinderen: Artikel 2 MBV-wet (2007) (medische begeleide voortplanting)
- Adoptiekinderen: Art. 368-6 oud BW (2005)
Gerd denkt dat deze anonimiteit op de schop gaat gaan, maar momenteel is dat nog niet zo.
Donorkinderen Verbod tot vaststelling afstamming bij donor
- gametendonatie is principieel anoniem
• is in strijd gevonden met het recht op eerbiediging van het privéleven
van het donorkind (termijn om nieuwe regeling te vinden voor
toekomstige donaties zodat de anonimiteit zal opgegeven worden, voor
de donaties uit het verleden zal men tot een compromis moeten komen
(tegen 30/07/2027)
4
