SAMENVATTING STAATSRECHT 2025
INLEIDING
Recht
-> middel om samenleving te ordenen en vorm te geven
-> recht vormt systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en specifieke regels, die een onderlinge
samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken (ideaal)
Recht = rationeel opgebouwd geheel v door overheid uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot
organisatie, handhaving of herstel vd orde in samenleving
- Publiekrecht = beheerst situatie van en relaties tss overheid en particuliere (rechts)personen en overheden onderling
vb. bestuursrecht, belastingrecht, etc.
- Privaatrecht = beheerst situatie van en relaties tss particuliere (rechts)personen vb. familierecht, verbintenissenrecht,
etc.
Onderscheid? Niet altijd duidelijk vb. gerechtelijk recht, arbeidsrecht, etc.
1
,DEEL 1. KRACHTLIJNEN
H1: DE BELGISCHE STAAT
België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa.
Staat: juridisch gezien meerdere betekenissen
-> binnenin staat krijgt nat. recht vorm + naar buiten toe ontwikkelt zich int. recht (totstandkoming door handelingen van of tss
staten)
HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Ontstaan van staten:
Vroeger: vanuit het niets een staat creëren
-> terra nullius = land dat aan niemand behoort
Nu:
- Dekolonisatie = proces waarbij landen onafhankelijk worden v hun kolonisator vb. Congo (1960)
- Secessie = bepaalde bevolking scheidt zich af met bepaald grondgebied ve bestaande staat en richt eigen
onafhankelijke overheid in vb. Kosovo (2008)
- Dismembratio = 1 staat valt uiteen in verschillende staten vb. splitsing Tsjechoslowakije (1993)
- Fusie = 2(+) staten richten samen 1 nieuwe staat op of ene staat laten opgaan in de andere vb. eenmaking West- en
Oost-Duitsland (1990)
=> politiek-historische feiten
België: ontstaan door Secessie
- Congres v Wenen (1814): Zuidelijke Nederlanden (sinds 1975: deel v Frankrijk) werden toegevoegd aan Koninkrijk der
Noordelijke Nederlanden
-> reden? Bufferstaat creëren in centrum Europa om Franse macht onder controle te houden
- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815), olv Willem I, krijgt Grondwet
-> weinig democratisch; Willem veel macht + wetgever beperkte bevoegdheden
- Zuidelijke provincies: ontevreden
Economische verschillen (noorden: op handel georiënteerd; zuiden: industrie)
Politieke ondervertegenwoordiging (Zuiden ondervertegenwoordigd in parlement en regering + financieel
benadeeld)
Beperking persvrijheid (Fransprekende Zuiden: ideeën over FR)
Inmenging in Kerk (vooral omtrent onderwijs + noorden protestants; zuiden katholiek)
Taalconflict (Willem I: Ned.; Waalse + elite in Vlaamse regio’s: Frans)
=> “Monsterverbond” -> verzet tegen Nederlandse Bewind
- Voorlopig bewind => Belgische onafhankelijkheid (4 oktober 1830)
BELGIË ALS STAAT
Staat (int. publiekrecht) = rechtssubject; houder v rechten en plichten
2
,-> constitutieve elementen:
1. Permanente bevolking
2. Afgebakend gebied
3. Overheid die een effectief gezag uitoefent
4. Vermogen om onafhankelijk met andere staten relaties aan te gaan
BELGIË HEEFT EEN PERMANENTE BEVOLKING
Staat oefent op duurzame wijze gezag uit over groep v personen
-> enkel nationaliteit delen
!!! Staat kan ook gezag uitoefenen over personen die niet zijn nationaliteit hebben, als ze zich op zijn grondgebied bevinden
België: >11.500.000 inwoners (13% met andere nationaliteit)
BELGIË HEEFT EEN AFGEBAKEND GRONDGEBIED
Staat moet gezag uitoefenen over afgebakend territoriaal gebied
-> exclusief: territorium behoort slechts tot grondgebied van 1 staat (rechtszekerheid + gelijkheid)
-> grondgebied = land- en wateroppervlakte binnen zijn grenzen + ondergrond en luchtruim; kuststaten: ook territoriale zee (tot
max. 12 zeemijl)
België: Verdrag van Maastricht (1843) grenzen vastgesteld
-> 30.689 km2 ingesloten tss Nederland, Duitsland, Luxemburg, Frankrijk en Noordzee
-> [art. 7 Gw.]: grenzen vd Staat kunnen alleen worden gewijzigd krachtens een wet
-> [art. 167, §1, lid 3, Gw.]: afstand, ruil of toevoeging v grondgebied kan alleen krachtens een wet
BELGIË HEEFT EEN EFFECTIEVE OVERHEID
Staat moet beschikken over effectieve overheid
-> entiteit die in staat is om op afdoende daadwerkelijke wijze wetten te maken, te besturen en recht te spreken
België: nationale (federale) overheden, deelstatelijke overheden en lokale overheden
BELGIË IS ONAFHANKELIJK
Vereist dat het gaat om overheid die in staat is om op eigen gezag betrekkingen met andere staten te onderhouden
België: beschikt over diplomatieke diensten die Staat vertegenwoordigen in heel de wereld
-> Verdrag van Montevideo: federale staten maken slechts 1 rechtspersoon uit naar int. recht
BELGIË IS ERKEND
Genoeg andere staten moeten bestaan v nieuwe staat erkennen
Erkenning = rechtshandeling waarbij een staat het bestaan ve andere (nieuwe) staat bevestigt
=> (nieuwe) staat verwerft daardoor in ogen v bestaande staat int. rechtspersoonlijkheid
3
, -> eenzijdig + niet verplicht + politieke kwestie
-> kan expliciet of impliciet vb. betrokkene entiteiten wisselen ambassadeurs uit, sluiten verdragen, etc.
-> vroeger: wel constitutief element => problemen: welke en hoeveel andere staten moeten erkennen?
-> [art. 3 Verdrag van Montevideo]: erkenning = declaratieve handeling
-> soms staten erkent door ene en niet door andere => complexiteit in int. betrekkingen
-> terugwerkende (retroactieve) werking: vanaf erkenning heeft erkende staat bestaan vanaf zijn onstaan
-> erkenning kan niet ongedaan worden gemaakt
-> erkenning v staten, niet v regeringen
België: erkend door Europese mogendheden (Fr, VK, Pruisen, etc.) op Conferentie van Londen
-> Koninkrijk der Nederlanden erkende België niet (oorlog) => 1839: Verdrag van Londen (= Verdrag der XXIV artikelen): Ned.
erkent België
-> nu: door heel de wereld erkend
GEVOLGEN VAN DE KWALIFICATIE ALS STAAT
België = staat => nationaalrechtelijke + int.- gevolgen
BELGIË BESCHIKT OVER RECHTSPERSOONLIJKHEID
Staat beschikt over rechtspersoonlijkheid
-> extern: optreden tov andere staten = staat kan naar int. recht drager worden v rechten en plichten vb. verdragen sluiten
-> intern: optreden binnen staat
België: bij sluiten v verdrag in beginsel aangeduid als “Koninkrijk België”
-> interne rechtspersoonlijkheid: staat kan ook naar nat. recht als afzonderlijk optredende juridische entiteit worden beschouwd
vb. in eigen naam en voor eigen rekening belastingen opleggen aan inwoners
BELGIË GENIET SOEVEREINITEIT
België beschikt over soevereiniteit
Externe soevereiniteit = België heeft het recht om ongestoord te functioneren, zonder gewapend geweld of bepaalde andere
vormen v dwang te moeten ondergaan v andere staten (non-interventiebeginsel)
-> [art. 2 HVN]: organisatie v int. rechtsorde is gegrond op beginsel v soevereine gelijkheid
Interne soevereiniteit = Belgische staat heeft het recht om zijn eigen rechtsordening (organen, wetgeving, procedures,
instellingen, etc.) te bepalen
-> [art. 33 Gw.]: alle machten gaan uit vd natie
-> vroeger: natie = het volk; vanaf 19e E: natie = abstractere, intergenerationele eenheid => Belgische Natie heeft betrekking op
Belgen die nu leven, die uit verleden en uit toekomst
4
INLEIDING
Recht
-> middel om samenleving te ordenen en vorm te geven
-> recht vormt systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en specifieke regels, die een onderlinge
samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken (ideaal)
Recht = rationeel opgebouwd geheel v door overheid uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot
organisatie, handhaving of herstel vd orde in samenleving
- Publiekrecht = beheerst situatie van en relaties tss overheid en particuliere (rechts)personen en overheden onderling
vb. bestuursrecht, belastingrecht, etc.
- Privaatrecht = beheerst situatie van en relaties tss particuliere (rechts)personen vb. familierecht, verbintenissenrecht,
etc.
Onderscheid? Niet altijd duidelijk vb. gerechtelijk recht, arbeidsrecht, etc.
1
,DEEL 1. KRACHTLIJNEN
H1: DE BELGISCHE STAAT
België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa.
Staat: juridisch gezien meerdere betekenissen
-> binnenin staat krijgt nat. recht vorm + naar buiten toe ontwikkelt zich int. recht (totstandkoming door handelingen van of tss
staten)
HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Ontstaan van staten:
Vroeger: vanuit het niets een staat creëren
-> terra nullius = land dat aan niemand behoort
Nu:
- Dekolonisatie = proces waarbij landen onafhankelijk worden v hun kolonisator vb. Congo (1960)
- Secessie = bepaalde bevolking scheidt zich af met bepaald grondgebied ve bestaande staat en richt eigen
onafhankelijke overheid in vb. Kosovo (2008)
- Dismembratio = 1 staat valt uiteen in verschillende staten vb. splitsing Tsjechoslowakije (1993)
- Fusie = 2(+) staten richten samen 1 nieuwe staat op of ene staat laten opgaan in de andere vb. eenmaking West- en
Oost-Duitsland (1990)
=> politiek-historische feiten
België: ontstaan door Secessie
- Congres v Wenen (1814): Zuidelijke Nederlanden (sinds 1975: deel v Frankrijk) werden toegevoegd aan Koninkrijk der
Noordelijke Nederlanden
-> reden? Bufferstaat creëren in centrum Europa om Franse macht onder controle te houden
- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815), olv Willem I, krijgt Grondwet
-> weinig democratisch; Willem veel macht + wetgever beperkte bevoegdheden
- Zuidelijke provincies: ontevreden
Economische verschillen (noorden: op handel georiënteerd; zuiden: industrie)
Politieke ondervertegenwoordiging (Zuiden ondervertegenwoordigd in parlement en regering + financieel
benadeeld)
Beperking persvrijheid (Fransprekende Zuiden: ideeën over FR)
Inmenging in Kerk (vooral omtrent onderwijs + noorden protestants; zuiden katholiek)
Taalconflict (Willem I: Ned.; Waalse + elite in Vlaamse regio’s: Frans)
=> “Monsterverbond” -> verzet tegen Nederlandse Bewind
- Voorlopig bewind => Belgische onafhankelijkheid (4 oktober 1830)
BELGIË ALS STAAT
Staat (int. publiekrecht) = rechtssubject; houder v rechten en plichten
2
,-> constitutieve elementen:
1. Permanente bevolking
2. Afgebakend gebied
3. Overheid die een effectief gezag uitoefent
4. Vermogen om onafhankelijk met andere staten relaties aan te gaan
BELGIË HEEFT EEN PERMANENTE BEVOLKING
Staat oefent op duurzame wijze gezag uit over groep v personen
-> enkel nationaliteit delen
!!! Staat kan ook gezag uitoefenen over personen die niet zijn nationaliteit hebben, als ze zich op zijn grondgebied bevinden
België: >11.500.000 inwoners (13% met andere nationaliteit)
BELGIË HEEFT EEN AFGEBAKEND GRONDGEBIED
Staat moet gezag uitoefenen over afgebakend territoriaal gebied
-> exclusief: territorium behoort slechts tot grondgebied van 1 staat (rechtszekerheid + gelijkheid)
-> grondgebied = land- en wateroppervlakte binnen zijn grenzen + ondergrond en luchtruim; kuststaten: ook territoriale zee (tot
max. 12 zeemijl)
België: Verdrag van Maastricht (1843) grenzen vastgesteld
-> 30.689 km2 ingesloten tss Nederland, Duitsland, Luxemburg, Frankrijk en Noordzee
-> [art. 7 Gw.]: grenzen vd Staat kunnen alleen worden gewijzigd krachtens een wet
-> [art. 167, §1, lid 3, Gw.]: afstand, ruil of toevoeging v grondgebied kan alleen krachtens een wet
BELGIË HEEFT EEN EFFECTIEVE OVERHEID
Staat moet beschikken over effectieve overheid
-> entiteit die in staat is om op afdoende daadwerkelijke wijze wetten te maken, te besturen en recht te spreken
België: nationale (federale) overheden, deelstatelijke overheden en lokale overheden
BELGIË IS ONAFHANKELIJK
Vereist dat het gaat om overheid die in staat is om op eigen gezag betrekkingen met andere staten te onderhouden
België: beschikt over diplomatieke diensten die Staat vertegenwoordigen in heel de wereld
-> Verdrag van Montevideo: federale staten maken slechts 1 rechtspersoon uit naar int. recht
BELGIË IS ERKEND
Genoeg andere staten moeten bestaan v nieuwe staat erkennen
Erkenning = rechtshandeling waarbij een staat het bestaan ve andere (nieuwe) staat bevestigt
=> (nieuwe) staat verwerft daardoor in ogen v bestaande staat int. rechtspersoonlijkheid
3
, -> eenzijdig + niet verplicht + politieke kwestie
-> kan expliciet of impliciet vb. betrokkene entiteiten wisselen ambassadeurs uit, sluiten verdragen, etc.
-> vroeger: wel constitutief element => problemen: welke en hoeveel andere staten moeten erkennen?
-> [art. 3 Verdrag van Montevideo]: erkenning = declaratieve handeling
-> soms staten erkent door ene en niet door andere => complexiteit in int. betrekkingen
-> terugwerkende (retroactieve) werking: vanaf erkenning heeft erkende staat bestaan vanaf zijn onstaan
-> erkenning kan niet ongedaan worden gemaakt
-> erkenning v staten, niet v regeringen
België: erkend door Europese mogendheden (Fr, VK, Pruisen, etc.) op Conferentie van Londen
-> Koninkrijk der Nederlanden erkende België niet (oorlog) => 1839: Verdrag van Londen (= Verdrag der XXIV artikelen): Ned.
erkent België
-> nu: door heel de wereld erkend
GEVOLGEN VAN DE KWALIFICATIE ALS STAAT
België = staat => nationaalrechtelijke + int.- gevolgen
BELGIË BESCHIKT OVER RECHTSPERSOONLIJKHEID
Staat beschikt over rechtspersoonlijkheid
-> extern: optreden tov andere staten = staat kan naar int. recht drager worden v rechten en plichten vb. verdragen sluiten
-> intern: optreden binnen staat
België: bij sluiten v verdrag in beginsel aangeduid als “Koninkrijk België”
-> interne rechtspersoonlijkheid: staat kan ook naar nat. recht als afzonderlijk optredende juridische entiteit worden beschouwd
vb. in eigen naam en voor eigen rekening belastingen opleggen aan inwoners
BELGIË GENIET SOEVEREINITEIT
België beschikt over soevereiniteit
Externe soevereiniteit = België heeft het recht om ongestoord te functioneren, zonder gewapend geweld of bepaalde andere
vormen v dwang te moeten ondergaan v andere staten (non-interventiebeginsel)
-> [art. 2 HVN]: organisatie v int. rechtsorde is gegrond op beginsel v soevereine gelijkheid
Interne soevereiniteit = Belgische staat heeft het recht om zijn eigen rechtsordening (organen, wetgeving, procedures,
instellingen, etc.) te bepalen
-> [art. 33 Gw.]: alle machten gaan uit vd natie
-> vroeger: natie = het volk; vanaf 19e E: natie = abstractere, intergenerationele eenheid => Belgische Natie heeft betrekking op
Belgen die nu leven, die uit verleden en uit toekomst
4
