VERBINTENISSENRECHT
Inleiding
• Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
• Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
o (>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
• Individu: titularis van subjectief recht (NP (natuurlijke persoon) of RP (rechtspersoon))
• Bronnen van verbintenissen
o Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.
o Omvat:
▪ Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
• Rechtshandeling = handeling die je stelt om rechtsgevolgen te
creëren
▪ Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten
(zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking)
• Rechtsfeit = een feit waaraan we rechtsgevolgen onbedoeld aan gaan
vastknopen (bv. auto parkeren en iemand zet krassen op uw wagen)
• Voorbeelden
o Aankoop brood
o Gebruik Linkedin, Instagram, Facebook, ..
o Sluiten reis- en annulatieverzekering
o Aankoop smartphone
o Aansluiting bij internetprovider
o Opstellen testament
o Aangaan huwelijk
o …
• 3 doelstellingen verbintenissenrecht:
o 1. Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop
van het rechtsverkeer
▪ Bv. huurovereenkomst -> beide partijen (huurder en verhuurder) hebben
bindende rechten, maar ook de rechter moet dit contract naleven
o 2. Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
▪ Eenieder is vrij om te contracteren tegen wie, welke prijs en waar hij wil
▪ Uitzonderingen op bv. geen discriminatie
o 3. Maatschappelijke rechtvaardigheid
▪ In ideale wereld: allemaal dezelfde kennis, informatie..
▪ Bv. Telenet vs. consument -> geen eerlijke situatie (Telenet meer macht)
,• Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
o Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de
“tand des tijds” relatief goed heeft doorstaan.
o Hoge verwachtingen van Boek 5 BW
• Temporele werking
o Boek 5 BW is van toepassing op alle rechtshandelingen en rechtsfeiten die
plaatsvinden na 1 januari 2023. Tenzij partijen anders bepalen, blijft het oude recht
van toepassing op:
▪ De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben
plaatsgevonden voor 1 januari 2023.
▪ De rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1
januari 2023 en die betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een
rechtshandeling of rechtsfeit die hebben plaatsgevonden voor 1 januari 2023.
▪ Alle overeenkomsten VOOR januari 2023 hebben de regels van het oude
recht (ook als er vandaag iets gebeurt), TENZIJ anders bepaald door partijen
o Gevolg: oud en nieuw verbintenissenrecht zullen lange tijd naast elkaar bestaan!
• Boek 1 BW: “Algemene bepalingen”
o Principes:
▪ Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht
• = boek 1 is van toepassing op ELKE tak in het privaatrecht
▪ Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling,
wilsuiting, kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen,
vertegenwoordiging, subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om
te schade, afstand van recht
• Begrip rechtsmisbruik gedefinieerd / vastgelegd in boek 1 BW
aangezien het veel werd gebruikt in de rechtspraak
▪ Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
▪ Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
o Kritiek op Boek 1 BW:
▪ Vragen bij totstandkoming
▪ Summier wetboek
▪ Waarom bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1 BW?
• Boek 5 BW: “Verbintenissen”
o Evolutie, geen revolutie
o Gaat hervorming ver genoeg? Voldoende aandacht voor recente tendensen (bv.
duurzaamheid)?
o Voldoende verantwoording voor gemaakte keuzes?
,• Doelstellingen Boek 5 BW
1. Modernisering
o Terminologische vereenvoudiging = begrippen die iedereen begrijpt
▪ Bv. voorzichtige en redelijke persoon i.p.v. goede huisvader,
ongerechtvaardigde verrijking, …
▪ Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen werden behouden (bv.
oneigenlijke contracten, wilsverhinderende dwaling…)
o Meer moderne en logische structuur
o Inhoudelijke modernisering
▪ * Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
▪ * Sancties op maat
▪ * Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
o Toegankelijk voor de burger
▪ Maar blijft een technische regeling
2. Coherentie en rechtszekerheid bevorderen
o Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
▪ Vb. buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
o Vereenvoudiging van aantal regels
o Meer coherente structuur
▪ O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
3. Competitiviteit van het Belgische recht verhogen = modernisering zodat ze meer zouden
kiezen voor het Belgische recht bij internationale contracten
• Aard van de wetsbepalingen
o OO, aanvullend of dwingend recht ? -> RvS wetgever teruggefloten
o Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
▪ Art. 5.3, tweede lid BW: De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht
tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk
een karakter van dwingend recht of van openbare orde hebben.
▪ Boek 5 = in principe van aanvullend, maar het kan zijn dat het dwingend recht
is of OO door tekst of door de draagwijdte van die bepaling (door rechtspraak)
o Boek 1 BW: geen regeling -> vergeten door wetgever? Zelfde regeling als Boek 5 BW?
, DEEL 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis
1. Definitie verbintenis
• Geen definitie in oud BW, wel in RL:
o A. rechtsband tussen personen
o B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
o C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
o D. kan in rechte worden afgedwongen
• Boek 5 BW: Artikel 5.1.BW Verbintenis
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
o Memorie van Toelichting (MvT): klemtoon op juridische afdwingbaarheid
(belangrijk kenmerk!!)
o Onderscheid tussen morele afspreken en juridische verbintenissen
▪ Engagementen bv. belooft mee te verhuizen ≠ afdwingbaar
▪ Juridische verbintenis = afdwingbaar
• A. Rechtsband tussen personen
o Tussen personen
o Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
▪ Bv. huurcontract huurder (aanspraak rustig genot) en verhuurder (geldsom)
o Verschil !!! met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom,
vruchtgebruik)
o Essentieel verschil = geldingskracht
▪ Zakelijk recht = erga omnes (iedereen) -> niemand mag bouwen op uw
eigendom
▪ Huurovereenkomst = inter partes -> 3den kunnen geen rechten of plichten
• B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit
o Een RH: art. 1.3 BW de rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer
personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan.
▪ Uit overeenkomst = rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige
RH) m.h.o. op het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
▪ Uit eenzijdige RH Vb. aanbod (kledingstuk voor bepaalde prijs)
o Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
o Cf. art. 5.3 BW
,• C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot voorwerp
o Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen, of iets te geven (overdracht zakelijk
recht)
o Inspannings- of resultaatsverbintenis (zie verder)
o Maakt in vermogen van SE (schuldeiser) een in geld waardeerbare vermogenspost
uit en in vermogen van SA (schuldenaar) een passief dat zijn vermogen belast
▪ Bv. verkoopt boek voor 70 euro -> verkoper 70 ontvangen en koper 70 betalen
• D. Kan in rechte worden afgedwongen
o Geldt altijd in 2 richtingen!
o Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte,
eventueel onder dwangsom
o Afdwingbaarheid maakt onderscheid met andere verbintenissen, zoals natuurlijke
verbintenissen en vriendschappelijke afspraken
o Bv. huurovereenkomst -> als je huur niet betaalt, dan is dat juridisch afdwingbaar
2. Natuurlijke verbintenis
• Geen definitie in oud BW, wel BW
o Art. 5.2.BW Natuurlijke verbintenis
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen.
De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een
verbintenis ontstaan.
= in principe tot niets gehouden, maar ondanks dat gaan we de restitutie tegenhouden als je het
zonder dwang bent nagekomen = morele plicht omzetten tot verbintenis
• Uitgangspunt : situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke
verbintenissen?
o Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden
afgedwongen, hoewel ze – wanneer ze vrijwillig werd nagekomen – niet kan leiden tot
terugvordering van prestaties
• Voorwaarde 1 !
o Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden door de vrijwillige nakoming van
een louter morele plicht
o De persoon mag niet betwisten dat het zonder dwang was
• Voorwaarde 2 !
o Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als vanzelfsprekend
aanvaard.
o Noopt tot terughoudendheid!
o Rekening houdend met maatschappelijke evoluties
,• Talrijke toepassingen:
o Let op: onaantastbare beoordeling door feitenrechter
▪ Er zijn rechters die zeggen dat het geen natuurlijke verbintenis is geworden
▪ Er zijn er ook die zeggen dat het een onrechtvaardige verrijking is
▪ Veel verschillende rechtspraak door feitenrechter
o Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
▪ Alleenstaande vrouw krijgt kind -> voedt het alleen op en 1 jaar na geboorte
komt ze de man van haar leven tegen en woont samen met nieuwe partner
▪ Biologisch en juridisch geen enkele band tss kind en nieuwe partner
▪ Nieuwe partner staat mee voor opvoeding en onderhoud -> loopt jaren goed
▪ Koppel gaat uit elkaar -> kan de man het geld terugeisen?
o Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van samenwonen
▪ Ontmoet de liefde van uw leven, man is al eigenaar van het huis en je
investeert mee in de nieuwe keuken -> het loopt mis en wordt op straat gezet
o Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
▪ Koppel woont feitelijk samen en man overlijdt -> begrafenis betalen (last van
nalatenschap) -> betaalt als snel factuur van begrafenisondernemer
▪ Geen verplichting om te betalen en zegt nadien hier is de factuur ->
nabestaanden zeggen dat is uw probleem jij hebt gekozen om dat te betalen
,Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen
• 3 indelingen
o Volgens het voorwerp van de verbintenis
o Volgens het aantal SE’S of SA’s
o Volgens de modaliteiten van de verbintenis
1. Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
• Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
• Inspannings- of resultaatsverbintenis
• Indeling volgens aantal voorwerpen
1.1 Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
• Iets doen = huis schilderen , niet doen = geen concurrentie, geven = boek geven bij verkoop
• Klassiek onderscheid in het oud BW, niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
• Relevantie beperkt
1.2 Inspannings- en resultaatsverbintenissen (art. 5.72 BW)
• Inspanning = verbinden om al het nodige te doen zoals een redelijke persoon
• Resultaat = verbinden om resultaat te bereiken, behoudens overmacht
• Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders
• Relevant voor de bewijslast
o Resultaat = bewijs is ipso facto door niet bewijzen resultaat (loutere feit), behoudens
overmacht
o Inspanning = bewijs door niet zorgvuldig persoon
• Voorbeeld
o Overeenkomst met dokter
▪ Resultaat: opereren juiste knie -> bewijs: niet de juiste knie = voldoende
▪ Inspanning: knie verbeteren -> bewijs: dokter niet zorgvuldig te werk..
o Advocaat en cliënt
▪ Resultaat: hoger beroep aantekenen -> bewijs: niet op tijd bij griffie
• Behoudens overmacht bv. ongeval toen onderweg naar griffie
▪ Inspanning: zaak winnen in HB -> bewijs: niet zorgvuldig te werk..
• Bestaat er ook een waarborgverbintenis?
o = versterkte resultaatsverbintenis, waarbij contractuele aansprakelijkheid
vaststaat als resultaat niet werd bereikt, zelfs ingeval van overmacht
o Niet als zodanig erkend in Boek 5 BW, maar wetgever laat deur op een kier staan
(zie MvT/art. 5.46 BW dat vwp van de verbintenis omschrijft als een prestatie die erin
bestaat iets te doen, niet te doen, te geven of iets te garanderen)
o In praktijk: aanvaard dat je contractueel een overmacht kan uitsluiten
, Examenvraag: bestaat waarborgverbintenis in het Belgische recht, ja of nee?
1.3 Indeling volgens aantal voorwerpen
• Cumulatieve verbintenis
• Alternatieve verbintenis
• Verbintenis met subsidiaire prestatie
• Cumulatieve verbintenis (art. 5.156 BW)
Art. 5.156 BW Cumulatieve verbintenis: Een verbintenis is cumulatief wanneer zij twee of
meer prestaties tot voorwerp heeft en enkel de nakoming van het geheel de schuldenaar
bevrijdt. Indien de nakoming van de ene prestatie onmogelijk wordt, blijven de andere
prestaties verschuldigd.
o Verbintenis die meerdere prestaties tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar
worden beschouwd.
o Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen
gedeeltelijke uitvoering.
o Vb. verkoop door bouwpromotor van een appartement en een garage
▪ Ondeelbaar: appartement én garage verkopen
▪ Maar als appartement niet kan verkocht worden, dan toch garage
o Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
▪ Geen aparte regels, regels voor contractuele aansprakelijkheid
• Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
Art. 5.157 BW Alternatieve verbintenis
§ 1. Een verbintenis is alternatief wanneer zij twee of meer prestaties tot voorwerp heeft en de
nakoming van één daarvan de schuldenaar bevrijdt.
Een verbintenis met slechts twee alternatieve prestaties is zuiver en eenvoudig indien een van de
twee beloofde prestaties niet geldig het voorwerp van een verbintenis kon zijn.
§ 2. Tenzij het contract anders bepaalt, komt de keuze tussen de prestaties toe aan de
schuldenaar.
Indien de keuze niet op het afgesproken tijdstip of binnen een redelijke termijn is gemaakt, kan
de andere partij, na voorafgaande ingebrekestelling, zelf de keuze maken.
De gemaakte keuze wordt ter kennis gebracht aan de wederpartij en is definitief waardoor de
verbintenis haar alternatief karakter verliest.
§ 3. Indien, vooraleer een keuze is gemaakt, een van de prestaties onmogelijk kan worden
nagekomen, betreft de keuze de overblijvende prestaties.
o In praktijk zeer weinig
o Verb. die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan er slechts één moet
worden uitgevoerd opdat SA bevrijd is.
o SA maakt keuze op moment van uitvoering en die keuze is definitief en
onherroepelijk
o Bv. verkoop van grond of gelijkwaardig
Inleiding
• Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
• Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
o (>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
• Individu: titularis van subjectief recht (NP (natuurlijke persoon) of RP (rechtspersoon))
• Bronnen van verbintenissen
o Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.
o Omvat:
▪ Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
• Rechtshandeling = handeling die je stelt om rechtsgevolgen te
creëren
▪ Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten
(zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking)
• Rechtsfeit = een feit waaraan we rechtsgevolgen onbedoeld aan gaan
vastknopen (bv. auto parkeren en iemand zet krassen op uw wagen)
• Voorbeelden
o Aankoop brood
o Gebruik Linkedin, Instagram, Facebook, ..
o Sluiten reis- en annulatieverzekering
o Aankoop smartphone
o Aansluiting bij internetprovider
o Opstellen testament
o Aangaan huwelijk
o …
• 3 doelstellingen verbintenissenrecht:
o 1. Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop
van het rechtsverkeer
▪ Bv. huurovereenkomst -> beide partijen (huurder en verhuurder) hebben
bindende rechten, maar ook de rechter moet dit contract naleven
o 2. Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
▪ Eenieder is vrij om te contracteren tegen wie, welke prijs en waar hij wil
▪ Uitzonderingen op bv. geen discriminatie
o 3. Maatschappelijke rechtvaardigheid
▪ In ideale wereld: allemaal dezelfde kennis, informatie..
▪ Bv. Telenet vs. consument -> geen eerlijke situatie (Telenet meer macht)
,• Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
o Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de
“tand des tijds” relatief goed heeft doorstaan.
o Hoge verwachtingen van Boek 5 BW
• Temporele werking
o Boek 5 BW is van toepassing op alle rechtshandelingen en rechtsfeiten die
plaatsvinden na 1 januari 2023. Tenzij partijen anders bepalen, blijft het oude recht
van toepassing op:
▪ De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben
plaatsgevonden voor 1 januari 2023.
▪ De rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1
januari 2023 en die betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een
rechtshandeling of rechtsfeit die hebben plaatsgevonden voor 1 januari 2023.
▪ Alle overeenkomsten VOOR januari 2023 hebben de regels van het oude
recht (ook als er vandaag iets gebeurt), TENZIJ anders bepaald door partijen
o Gevolg: oud en nieuw verbintenissenrecht zullen lange tijd naast elkaar bestaan!
• Boek 1 BW: “Algemene bepalingen”
o Principes:
▪ Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht
• = boek 1 is van toepassing op ELKE tak in het privaatrecht
▪ Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling,
wilsuiting, kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen,
vertegenwoordiging, subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om
te schade, afstand van recht
• Begrip rechtsmisbruik gedefinieerd / vastgelegd in boek 1 BW
aangezien het veel werd gebruikt in de rechtspraak
▪ Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
▪ Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
o Kritiek op Boek 1 BW:
▪ Vragen bij totstandkoming
▪ Summier wetboek
▪ Waarom bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1 BW?
• Boek 5 BW: “Verbintenissen”
o Evolutie, geen revolutie
o Gaat hervorming ver genoeg? Voldoende aandacht voor recente tendensen (bv.
duurzaamheid)?
o Voldoende verantwoording voor gemaakte keuzes?
,• Doelstellingen Boek 5 BW
1. Modernisering
o Terminologische vereenvoudiging = begrippen die iedereen begrijpt
▪ Bv. voorzichtige en redelijke persoon i.p.v. goede huisvader,
ongerechtvaardigde verrijking, …
▪ Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen werden behouden (bv.
oneigenlijke contracten, wilsverhinderende dwaling…)
o Meer moderne en logische structuur
o Inhoudelijke modernisering
▪ * Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
▪ * Sancties op maat
▪ * Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
o Toegankelijk voor de burger
▪ Maar blijft een technische regeling
2. Coherentie en rechtszekerheid bevorderen
o Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
▪ Vb. buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
o Vereenvoudiging van aantal regels
o Meer coherente structuur
▪ O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
3. Competitiviteit van het Belgische recht verhogen = modernisering zodat ze meer zouden
kiezen voor het Belgische recht bij internationale contracten
• Aard van de wetsbepalingen
o OO, aanvullend of dwingend recht ? -> RvS wetgever teruggefloten
o Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
▪ Art. 5.3, tweede lid BW: De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht
tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk
een karakter van dwingend recht of van openbare orde hebben.
▪ Boek 5 = in principe van aanvullend, maar het kan zijn dat het dwingend recht
is of OO door tekst of door de draagwijdte van die bepaling (door rechtspraak)
o Boek 1 BW: geen regeling -> vergeten door wetgever? Zelfde regeling als Boek 5 BW?
, DEEL 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis
1. Definitie verbintenis
• Geen definitie in oud BW, wel in RL:
o A. rechtsband tussen personen
o B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
o C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
o D. kan in rechte worden afgedwongen
• Boek 5 BW: Artikel 5.1.BW Verbintenis
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
o Memorie van Toelichting (MvT): klemtoon op juridische afdwingbaarheid
(belangrijk kenmerk!!)
o Onderscheid tussen morele afspreken en juridische verbintenissen
▪ Engagementen bv. belooft mee te verhuizen ≠ afdwingbaar
▪ Juridische verbintenis = afdwingbaar
• A. Rechtsband tussen personen
o Tussen personen
o Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
▪ Bv. huurcontract huurder (aanspraak rustig genot) en verhuurder (geldsom)
o Verschil !!! met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom,
vruchtgebruik)
o Essentieel verschil = geldingskracht
▪ Zakelijk recht = erga omnes (iedereen) -> niemand mag bouwen op uw
eigendom
▪ Huurovereenkomst = inter partes -> 3den kunnen geen rechten of plichten
• B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit
o Een RH: art. 1.3 BW de rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer
personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan.
▪ Uit overeenkomst = rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige
RH) m.h.o. op het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
▪ Uit eenzijdige RH Vb. aanbod (kledingstuk voor bepaalde prijs)
o Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
o Cf. art. 5.3 BW
,• C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot voorwerp
o Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen, of iets te geven (overdracht zakelijk
recht)
o Inspannings- of resultaatsverbintenis (zie verder)
o Maakt in vermogen van SE (schuldeiser) een in geld waardeerbare vermogenspost
uit en in vermogen van SA (schuldenaar) een passief dat zijn vermogen belast
▪ Bv. verkoopt boek voor 70 euro -> verkoper 70 ontvangen en koper 70 betalen
• D. Kan in rechte worden afgedwongen
o Geldt altijd in 2 richtingen!
o Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte,
eventueel onder dwangsom
o Afdwingbaarheid maakt onderscheid met andere verbintenissen, zoals natuurlijke
verbintenissen en vriendschappelijke afspraken
o Bv. huurovereenkomst -> als je huur niet betaalt, dan is dat juridisch afdwingbaar
2. Natuurlijke verbintenis
• Geen definitie in oud BW, wel BW
o Art. 5.2.BW Natuurlijke verbintenis
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen.
De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een
verbintenis ontstaan.
= in principe tot niets gehouden, maar ondanks dat gaan we de restitutie tegenhouden als je het
zonder dwang bent nagekomen = morele plicht omzetten tot verbintenis
• Uitgangspunt : situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke
verbintenissen?
o Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden
afgedwongen, hoewel ze – wanneer ze vrijwillig werd nagekomen – niet kan leiden tot
terugvordering van prestaties
• Voorwaarde 1 !
o Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden door de vrijwillige nakoming van
een louter morele plicht
o De persoon mag niet betwisten dat het zonder dwang was
• Voorwaarde 2 !
o Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als vanzelfsprekend
aanvaard.
o Noopt tot terughoudendheid!
o Rekening houdend met maatschappelijke evoluties
,• Talrijke toepassingen:
o Let op: onaantastbare beoordeling door feitenrechter
▪ Er zijn rechters die zeggen dat het geen natuurlijke verbintenis is geworden
▪ Er zijn er ook die zeggen dat het een onrechtvaardige verrijking is
▪ Veel verschillende rechtspraak door feitenrechter
o Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
▪ Alleenstaande vrouw krijgt kind -> voedt het alleen op en 1 jaar na geboorte
komt ze de man van haar leven tegen en woont samen met nieuwe partner
▪ Biologisch en juridisch geen enkele band tss kind en nieuwe partner
▪ Nieuwe partner staat mee voor opvoeding en onderhoud -> loopt jaren goed
▪ Koppel gaat uit elkaar -> kan de man het geld terugeisen?
o Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van samenwonen
▪ Ontmoet de liefde van uw leven, man is al eigenaar van het huis en je
investeert mee in de nieuwe keuken -> het loopt mis en wordt op straat gezet
o Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
▪ Koppel woont feitelijk samen en man overlijdt -> begrafenis betalen (last van
nalatenschap) -> betaalt als snel factuur van begrafenisondernemer
▪ Geen verplichting om te betalen en zegt nadien hier is de factuur ->
nabestaanden zeggen dat is uw probleem jij hebt gekozen om dat te betalen
,Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen
• 3 indelingen
o Volgens het voorwerp van de verbintenis
o Volgens het aantal SE’S of SA’s
o Volgens de modaliteiten van de verbintenis
1. Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
• Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
• Inspannings- of resultaatsverbintenis
• Indeling volgens aantal voorwerpen
1.1 Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
• Iets doen = huis schilderen , niet doen = geen concurrentie, geven = boek geven bij verkoop
• Klassiek onderscheid in het oud BW, niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
• Relevantie beperkt
1.2 Inspannings- en resultaatsverbintenissen (art. 5.72 BW)
• Inspanning = verbinden om al het nodige te doen zoals een redelijke persoon
• Resultaat = verbinden om resultaat te bereiken, behoudens overmacht
• Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders
• Relevant voor de bewijslast
o Resultaat = bewijs is ipso facto door niet bewijzen resultaat (loutere feit), behoudens
overmacht
o Inspanning = bewijs door niet zorgvuldig persoon
• Voorbeeld
o Overeenkomst met dokter
▪ Resultaat: opereren juiste knie -> bewijs: niet de juiste knie = voldoende
▪ Inspanning: knie verbeteren -> bewijs: dokter niet zorgvuldig te werk..
o Advocaat en cliënt
▪ Resultaat: hoger beroep aantekenen -> bewijs: niet op tijd bij griffie
• Behoudens overmacht bv. ongeval toen onderweg naar griffie
▪ Inspanning: zaak winnen in HB -> bewijs: niet zorgvuldig te werk..
• Bestaat er ook een waarborgverbintenis?
o = versterkte resultaatsverbintenis, waarbij contractuele aansprakelijkheid
vaststaat als resultaat niet werd bereikt, zelfs ingeval van overmacht
o Niet als zodanig erkend in Boek 5 BW, maar wetgever laat deur op een kier staan
(zie MvT/art. 5.46 BW dat vwp van de verbintenis omschrijft als een prestatie die erin
bestaat iets te doen, niet te doen, te geven of iets te garanderen)
o In praktijk: aanvaard dat je contractueel een overmacht kan uitsluiten
, Examenvraag: bestaat waarborgverbintenis in het Belgische recht, ja of nee?
1.3 Indeling volgens aantal voorwerpen
• Cumulatieve verbintenis
• Alternatieve verbintenis
• Verbintenis met subsidiaire prestatie
• Cumulatieve verbintenis (art. 5.156 BW)
Art. 5.156 BW Cumulatieve verbintenis: Een verbintenis is cumulatief wanneer zij twee of
meer prestaties tot voorwerp heeft en enkel de nakoming van het geheel de schuldenaar
bevrijdt. Indien de nakoming van de ene prestatie onmogelijk wordt, blijven de andere
prestaties verschuldigd.
o Verbintenis die meerdere prestaties tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar
worden beschouwd.
o Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen
gedeeltelijke uitvoering.
o Vb. verkoop door bouwpromotor van een appartement en een garage
▪ Ondeelbaar: appartement én garage verkopen
▪ Maar als appartement niet kan verkocht worden, dan toch garage
o Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
▪ Geen aparte regels, regels voor contractuele aansprakelijkheid
• Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
Art. 5.157 BW Alternatieve verbintenis
§ 1. Een verbintenis is alternatief wanneer zij twee of meer prestaties tot voorwerp heeft en de
nakoming van één daarvan de schuldenaar bevrijdt.
Een verbintenis met slechts twee alternatieve prestaties is zuiver en eenvoudig indien een van de
twee beloofde prestaties niet geldig het voorwerp van een verbintenis kon zijn.
§ 2. Tenzij het contract anders bepaalt, komt de keuze tussen de prestaties toe aan de
schuldenaar.
Indien de keuze niet op het afgesproken tijdstip of binnen een redelijke termijn is gemaakt, kan
de andere partij, na voorafgaande ingebrekestelling, zelf de keuze maken.
De gemaakte keuze wordt ter kennis gebracht aan de wederpartij en is definitief waardoor de
verbintenis haar alternatief karakter verliest.
§ 3. Indien, vooraleer een keuze is gemaakt, een van de prestaties onmogelijk kan worden
nagekomen, betreft de keuze de overblijvende prestaties.
o In praktijk zeer weinig
o Verb. die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan er slechts één moet
worden uitgevoerd opdat SA bevrijd is.
o SA maakt keuze op moment van uitvoering en die keuze is definitief en
onherroepelijk
o Bv. verkoop van grond of gelijkwaardig
