LES 1: INTRODUCTIE
ARCHITECTUURGESCHIEDENIS
• Midden 15e eeuw (renaissance) tot 20e eeuw
• Wat is er veranderd? → Wat is de rol van een architect, toen en nu?
ZUILEN → AAN BASIS VAN DE STRUCTUUR
• Niet alleen symbolisch
• Ook in tektonische kwaliteit van de constructie
o Overbrengen van massa naar fundering
• Mensen → interactie tussen wat een architect vormgegeven heeft en de
gebruiker
• Piazza San Pietro = Sint-Pietersplein
o Architect: Bernini
• Gaat ook over stedenbouw
• Heel ambigu (= meerduidig) stuk architectuur
• Zuilengalerij → geen functie
o Enkel symbolische
o Architectuur voorziet aan noden, ook symbolische functie
GESCHIEDENIS EN ARCHITECTUUR
OVER WAARMEE ARCHITECTUURGESCHIEDENIS TE MAKEN HEEFT
• Architectuurgeschiedenis = getuigenis van de constructie van een gebouw (fase waarin tot stand gekomen)
• Architectuurgeschiedenis = geschiedenis van een omhulsel
• Het reconstrueert het leven van alle niet materiële elementen die het gebouw doordringt
o Financieringswijze gebouw tot stand gekomen
o Alle gebruiken die zich in gebouw ontplooiden
o Taal van symbolen
➔ Gebouw vormt complex document over grote delen van maatschappelijke geschiedenis
➔ Architectuurgeschiedenis = interdisciplinair
o Architecten nemen ideeën van andere mensen over + aanpassen / verbeteren / …
,OVER WAAROM WE ARCHITECTUURGESCHIEDENIS ONDERWIJZEN
CITAAT SIGFRIED GIEDION
• Zwitserse architectuur theoreticus, historicus
• Boek: “mechanization takes command”
• Eerste idee van het vak?
• Architect: gebouwen van vorige architecten bestuderen →
interessante lessen
• Kunstwetenschapper: indelen in stijlen en subcategorieën
o Eigenlijk allebei niet juist
ABY WARBURG
• Duitse kunsthistoricus
• Mnemosyne Atlas, 1929
• Project over kunstgeschiedenis
• Historiografische project
• Verleden naar heden (ogen geconditioneerd door het heden)
• Geschiedenis is analytisch
LEONIDOV
• Avant-garde Russische architect
• Palace proletarian culture district
• Moscow, 1930
• Architectonisch project
• Start bij heden en kijkt naar de toekomst (ontwerp gebouw voor
toekomst)
• De architectuur is bijna utopisch
JACOB BURCKHARDT
• Zwitserse kunsthistoricus
• Geschiedenis zit dichter bij een kunstenaar, project… dan bij de wetenschap die streeft naar finale waarheid
• Historici vertellen de verhalen → construeren + verbanden meegeven
,OVER DE MOGELIJKHEDEN VAN DE HISTORISCHE CONSTRUCTIE
• Vroeger: idee dat geschiedenis een verhaal is over lijden van mens
• Moderne geschiedenis: geschiedenis is gemaakt door de mens
• Onderzoek naar het ‘wat?’ is verschoven naar het ‘hoe?’
• Klemtoon is verschoven van kennen van dingen naar kennen van processen
Geschiedenis = vooruitgang, progressief in de tijd?
TWEE IDEEËN → BESCHOUWEN VAN ONZE RELATIE MET HET VERLEDEN
1. Geschiedenis volgt eigen regels
a. Individu heeft geen impact
b. Samenleving kennen cyclus van opkomst, bloei en ondergang
c. Oswald Spengler → rollercoaster met weinig inspraak
2. Omdat de geschiedenis continu is moeten we ze projecteren op de toekomst
a. Utopisch idee
b. Thomas More
c. We kunnen een plan hebben voor de toekomst, de toekomst wordt gedomineerd
• We kunnen tussen deze twee polen bewegen
• Geschiedenis is het allebei niet
OVER DE POGINGEN VAN HET ONTWERPEN VAN DE TOEKOMST – OF OVER EEN ‘NUTTIGE’ TOEKOMST
• Als geschiedenis ‘gemaakt’ kan worden, dan moet het ook ooit eens af zijn
o Eerste die dit begrijpt is Karl Marx
▪ Idee: ideale proletarische samenleving
▪ Leidt tot ‘the end of history’= boek van Francis Fukuyama (= Amerikaanse filosoof)
▪ Dacht dat liberale democratie en val van Berlijnse Muur het einde van de wereld betekende
• Als je denkt over geschiedenis als iets dat maakbaar is, dat geschiedenis een doel heeft → opletten
• Als geschiedenis ergens toe zou dienen → creëert mythe die ze laat verschijnen als geschiedenis
• 1991: Bloch → welk doel heeft de geschiedenis?
o Antwoord: geen
o De geschiedenis die een doel dient, wordt een dienaar van de geschiedenis
OVER DE ‘NEGATIEVE’ ROL VAN GESCHIEDENIS
• Het brengen van verontrusting, een te eenduidig geformuleerde gedachte
• Zichtbahr machen = de opdracht van de architectuur (Mies Van Der Rohe)
o Geldt ook voor architectuurgeschiedenis
o Complexiteit, dubbelzinnigheid, ironie, kwelling, eenzaamheid… ontdekken van de mens
, VERPLICHTE LECTUUR: HOOFDSTUK 0, P.49-53
WAT IS ARCHITECTUUR?
• Citaten van John Ruskin, Le Corbusier en Nikolaus Pevsner
• Tien boeken over architectuur – Vitruvius
o Architectuur is eenheid van stevigheid (=structureel), bruikbaarheid (= praktisch) en schoonheid (=
visueel)
• Veranderende tijden en omstandigheden → gebouwen ontwikkelen
• “Spatiovisual art” = ruimtelijk visuele kunst
o Boek draait rond monumentale architectuur als meest gevoelige en ruimtelijk visuele kunst
o Geschiedenis van monumentale gebouwen
o Westerse architectuur in kaart brengen
• Architectuur weerspiegelt een tijdsgeest en verwerkt veel elementen
• Bespreken que stijl, type gebouw, geschiedenis, geografie
ARCHITECTURAL WRITING AND ILLUSTRATIONS
• Architectuur moeilijker te vatten dan schilderij of sculptuur
o Komt veel bij kijken
o Plaats, licht, bekleden, menselijke activiteiten die impact hebben (moeilijk te vatten in enkele
afbeeldingen)
o Luchtfoto’s, detailfoto’s…
o Grondplan, perspectieftekening
o Isometrische (en axonometrische) projectie
ARCHITECTUURGESCHIEDENIS
• Midden 15e eeuw (renaissance) tot 20e eeuw
• Wat is er veranderd? → Wat is de rol van een architect, toen en nu?
ZUILEN → AAN BASIS VAN DE STRUCTUUR
• Niet alleen symbolisch
• Ook in tektonische kwaliteit van de constructie
o Overbrengen van massa naar fundering
• Mensen → interactie tussen wat een architect vormgegeven heeft en de
gebruiker
• Piazza San Pietro = Sint-Pietersplein
o Architect: Bernini
• Gaat ook over stedenbouw
• Heel ambigu (= meerduidig) stuk architectuur
• Zuilengalerij → geen functie
o Enkel symbolische
o Architectuur voorziet aan noden, ook symbolische functie
GESCHIEDENIS EN ARCHITECTUUR
OVER WAARMEE ARCHITECTUURGESCHIEDENIS TE MAKEN HEEFT
• Architectuurgeschiedenis = getuigenis van de constructie van een gebouw (fase waarin tot stand gekomen)
• Architectuurgeschiedenis = geschiedenis van een omhulsel
• Het reconstrueert het leven van alle niet materiële elementen die het gebouw doordringt
o Financieringswijze gebouw tot stand gekomen
o Alle gebruiken die zich in gebouw ontplooiden
o Taal van symbolen
➔ Gebouw vormt complex document over grote delen van maatschappelijke geschiedenis
➔ Architectuurgeschiedenis = interdisciplinair
o Architecten nemen ideeën van andere mensen over + aanpassen / verbeteren / …
,OVER WAAROM WE ARCHITECTUURGESCHIEDENIS ONDERWIJZEN
CITAAT SIGFRIED GIEDION
• Zwitserse architectuur theoreticus, historicus
• Boek: “mechanization takes command”
• Eerste idee van het vak?
• Architect: gebouwen van vorige architecten bestuderen →
interessante lessen
• Kunstwetenschapper: indelen in stijlen en subcategorieën
o Eigenlijk allebei niet juist
ABY WARBURG
• Duitse kunsthistoricus
• Mnemosyne Atlas, 1929
• Project over kunstgeschiedenis
• Historiografische project
• Verleden naar heden (ogen geconditioneerd door het heden)
• Geschiedenis is analytisch
LEONIDOV
• Avant-garde Russische architect
• Palace proletarian culture district
• Moscow, 1930
• Architectonisch project
• Start bij heden en kijkt naar de toekomst (ontwerp gebouw voor
toekomst)
• De architectuur is bijna utopisch
JACOB BURCKHARDT
• Zwitserse kunsthistoricus
• Geschiedenis zit dichter bij een kunstenaar, project… dan bij de wetenschap die streeft naar finale waarheid
• Historici vertellen de verhalen → construeren + verbanden meegeven
,OVER DE MOGELIJKHEDEN VAN DE HISTORISCHE CONSTRUCTIE
• Vroeger: idee dat geschiedenis een verhaal is over lijden van mens
• Moderne geschiedenis: geschiedenis is gemaakt door de mens
• Onderzoek naar het ‘wat?’ is verschoven naar het ‘hoe?’
• Klemtoon is verschoven van kennen van dingen naar kennen van processen
Geschiedenis = vooruitgang, progressief in de tijd?
TWEE IDEEËN → BESCHOUWEN VAN ONZE RELATIE MET HET VERLEDEN
1. Geschiedenis volgt eigen regels
a. Individu heeft geen impact
b. Samenleving kennen cyclus van opkomst, bloei en ondergang
c. Oswald Spengler → rollercoaster met weinig inspraak
2. Omdat de geschiedenis continu is moeten we ze projecteren op de toekomst
a. Utopisch idee
b. Thomas More
c. We kunnen een plan hebben voor de toekomst, de toekomst wordt gedomineerd
• We kunnen tussen deze twee polen bewegen
• Geschiedenis is het allebei niet
OVER DE POGINGEN VAN HET ONTWERPEN VAN DE TOEKOMST – OF OVER EEN ‘NUTTIGE’ TOEKOMST
• Als geschiedenis ‘gemaakt’ kan worden, dan moet het ook ooit eens af zijn
o Eerste die dit begrijpt is Karl Marx
▪ Idee: ideale proletarische samenleving
▪ Leidt tot ‘the end of history’= boek van Francis Fukuyama (= Amerikaanse filosoof)
▪ Dacht dat liberale democratie en val van Berlijnse Muur het einde van de wereld betekende
• Als je denkt over geschiedenis als iets dat maakbaar is, dat geschiedenis een doel heeft → opletten
• Als geschiedenis ergens toe zou dienen → creëert mythe die ze laat verschijnen als geschiedenis
• 1991: Bloch → welk doel heeft de geschiedenis?
o Antwoord: geen
o De geschiedenis die een doel dient, wordt een dienaar van de geschiedenis
OVER DE ‘NEGATIEVE’ ROL VAN GESCHIEDENIS
• Het brengen van verontrusting, een te eenduidig geformuleerde gedachte
• Zichtbahr machen = de opdracht van de architectuur (Mies Van Der Rohe)
o Geldt ook voor architectuurgeschiedenis
o Complexiteit, dubbelzinnigheid, ironie, kwelling, eenzaamheid… ontdekken van de mens
, VERPLICHTE LECTUUR: HOOFDSTUK 0, P.49-53
WAT IS ARCHITECTUUR?
• Citaten van John Ruskin, Le Corbusier en Nikolaus Pevsner
• Tien boeken over architectuur – Vitruvius
o Architectuur is eenheid van stevigheid (=structureel), bruikbaarheid (= praktisch) en schoonheid (=
visueel)
• Veranderende tijden en omstandigheden → gebouwen ontwikkelen
• “Spatiovisual art” = ruimtelijk visuele kunst
o Boek draait rond monumentale architectuur als meest gevoelige en ruimtelijk visuele kunst
o Geschiedenis van monumentale gebouwen
o Westerse architectuur in kaart brengen
• Architectuur weerspiegelt een tijdsgeest en verwerkt veel elementen
• Bespreken que stijl, type gebouw, geschiedenis, geografie
ARCHITECTURAL WRITING AND ILLUSTRATIONS
• Architectuur moeilijker te vatten dan schilderij of sculptuur
o Komt veel bij kijken
o Plaats, licht, bekleden, menselijke activiteiten die impact hebben (moeilijk te vatten in enkele
afbeeldingen)
o Luchtfoto’s, detailfoto’s…
o Grondplan, perspectieftekening
o Isometrische (en axonometrische) projectie
