Samenvatting Materieel strafrecht

STRAFRECHT

H1 Juridische situering

Een begripsomschrijving

Wat is strafrecht?

Materieel Formeel
 Misdrijf – gedragsvoorschriften overtreden, dan heb je een misdrijf  Procedure
 Straf
 Dader
 Voorwaarden
Algemeen – algemene regels Bijzonder – specifieke gedragingen
 Constitutieve elementen,  Gedragsomschrijving van een
legaliteitsbeginsel… = misdrijf specifiek misdrijf = misdrijf
 Opsplijsting van de verschillende  Strafmaat voor specifiek misdrijf =
straftypes = straf straf
 Onderscheid natuurlijke en  Eventuele voorwaarden bij een
rechtspersonen = dader specifiek misdrijf = dader
 Mbt. het opleggen van een specifieke
straf = voorwaarden
 BOEK 1 – strafwetboek  BOEK 2 – strafwetboek
 Voorafgaande titel van het wetboek  Bijzondere wetten over specifieke
van strafvordering misdrijven
 Complementaire wetten  (decreten & ordonnanties)
 (decreten & ordonnanties)  (internationale bronnen)
 (internationale bronnen)

Misdrijf
 Algemeen strafrecht: algemene regels die niet over specifieke misdrijven gaan
o Wat is een misdrijf?
o Waaruit bestaat een misdrijf?
o Welke regels zijn van toepassing op dat misdrijf?
 Bijzonder strafrecht: omschrijving specifiek misdrijf (vb. diefstal)

Straf
 Algemeen strafrecht: regels over straffen
o Welke straffen zijn er?
o Hoe hoog zijn de straffen?
o Strafniveaus?
o Wanneer wordt welke straf opgelegd?
 Bijzonder strafrecht: toepassing welke straf er aan een bepaald misdrijf gekoppeld is

Dader
 Algemeen strafrecht: regens over wie welke straf kan plegen
 Bijzonder strafrecht: voorwaarden bij een specifiek misdrijf (= kwaliteitsmisdrijf, statusmisdrijf…)

Voorwaarden
 Algemeen strafrecht: regels mbt. voorwaarden bij het opleggen van een specifieke straf
1

,Strafrecht verandert in tijd en ruimte

 Vb. Strafrecht als subsidiair mechanisme  fout waarop het strafrecht niet wordt toegepast door de
context (vb. geen vernieling voor andermans goed zonder opzet)
 Vb. Twijfel bij laster en eerroof  strafrechtelijke of burgerrechtelijke gevolgen (fout + schade)
 Vb. Aardappelproces  genetisch gemodificeerd aardappelveld vernield
 Vb. Ethische kwesties  hoofddoekverbod, onverdoofd slachte, euthanasie, abortus
 Vb. Minnelijke schikking OM
 Vb. Regionale verschillen in straffen voor bepaalde misdrijftypes

Strafrecht als publiek recht

Publiek recht
 Verticale werking
o Rechtstak die gaat over de relatie tussen de burger en de overheid
 Openbare orde
o Burgers kunnen onderling NIET afspreken dat het strafrecht niet van toepassing zou zijn
o Uitzonderingen: denk aan tattoo zetten
 Slachtoffer  klachtmisdrijf
o Vroeger aantal misdrijven die enkel en alleen vervolgd konden worden als het slachtoffer dat
wilde en klacht indiende
o Nu afgeschaft; belang van de maatschappij, bescherming slachtoffers
o Slachtoffer eigenlijk niets te zoeken in het strafrecht
o Wel te maken met schade, maar niets met de relatie tussen burger en overheid
 Overtreding van de orde in de gemeenschap van de overheid
 Parket heeft het laatste woord, we vertrouwen het parket
 Privaat = burger met burger

Materieel en formeel strafrecht

Waar staat het materieel strafrecht?

Algemeen strafrecht
 Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
o Vorig dateert van 1867, met algemene regels
o Veranderingen/aanvullingen van de regels in complementaire wetten aangenomen
o Niet alle complementaire wetten zijn opgenomen bij het herschrijven van strafwetboek

Bijzonder strafrecht
 Aanpassing artikelen (bis, ter, quater, quinquies…)
 Aparte wetten behouden in bijzondere wetten (vb. Drugswet, milieuwetgeving, wapenwetgeving…)

Decreten en ordonnanties geregeld op deelstatelijk niveau
 Vb. Adoptie (Vlaams + federaal): straf wordt vastgesteld als men de Vlaamse overheidsdienst niet
binnen 3 maanden op de hoogte brengt

Internationale bronnen
 Omschrijving van misdadig gedrag moet overgenomen worden in nationale wetgeving



2

,Nationaal en internationaal strafrecht

Nationaal strafrecht

Nationale bronnen
 Grondwet
 Materieel strafrecht
 Formeel strafrecht

De Grondwet

Titel II – De Belgen en hun Rechten
 De Belgen en hun Rechten en Vrijheden – betere titel
 Art. 8 & 9  wie Belg is en hoe je Belg wordt
 Vanaf Art. 10  rechten van de Belgen
 Gelijkheidsbeginsel: geen onderscheid tussen bepalingen van toepassing op man/vrouw
o Art. 409  schendt die het grondwettelijk gelijkheidsbeginsel niet (Art. 10)?
o De feiten op mannen zijn evenzeer strafbaar, enkel op basis van een andere bepaling
o De gevolgen voor vrouwen zijn ernstiger dus een afzonderlijke bepaling is aangewezen
 Art. 14 en volgende – regels rond bepalen straffen komt toe aan de wetgever
o Bepaalde straffen verboden
 Herinvoering van afgeschafte straffen vereist eerst een grondwetswijziging = heel moeilijk!
 Expliciet inschrijven belangrijk signaal aan partners in het buitenland

Materieel strafrecht

 Misdrijf – gedragsvoorschriften overtreden, dan heb je een misdrijf
 Straf
 Dader
 Voorwaarden

Formeel strafrecht

 Procedure

Internationaal strafrecht

Internationale bronnen
 Volkenrecht
 Mensenrechten
 Internationaal strafrecht

Volkenrecht

Territoriale toepassingsgebied
 Zie ook: toepassing van de strafwet in de ruimte
 Onderscheid – territoriale en extraterritoriale toepassing van het strafrecht

Voorrechten en immuniteiten
 Toepassing van de strafwet naar de persoon




3

, Mensenrechten

Rem op de vrijheid die een wetgever heeft om misdrijven in het leven te roepen en procedureregels vorm
te geven
 EVRM – Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
o Raad van Europa
 IVBPR – Internationaal Verdrag inzake de Burgerlijke en Politieke Rechten
 EU Handvest Grondrechten
o Op EU niveau
o Via verdrag van Lissabon
 IVRK – Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind

Internationaal strafrecht

Oefent een invloed uit op de manier waarop ons materieel strafrecht vorm krijgt en de manier waarop we
dat toepassen
 Materieel internationaal strafrecht
o Internationale regels die gaan over de gedragingen die we strafbaar moeten stellen
o Manier waarop iemand vervolgt moet worden die zich schuldig maakt aan een internationaal
misdrijf
 Procedurele internationaal strafrecht
o Regelt de manier waarop dat er internationaal kan samengewerkt worden
o Dimensie van de procedure gaan regelen
o Vb. Huiszoeking in een ander land

Algemeen en bijzonder strafrecht

Algemeen en bijzonder

Wisselwerking tussen algemeen en bijzonder strafrecht

Strafwetboek
 Algmene regels (BOEK 1) van toepassing op specifieke misdrijven (BOEK 2)
 Bijzondere wetgeving waar een aantal misdrijven instaan (vb. Drugswet)
o Systeem om de algemene regels van BOEK 1 toe te passen op BOEK 2 in het scharnierartikelen
= artikel als scharniet tussen BOEK 1 en 2 + bijzondere wetgeving

Algemeen strafrecht

Algemeen – algemene regels
 Constitutieve elementen, legaliteitsbeginsel… = misdrijf
 Opsplijsting van de verschillende straftypes = straf
 Onderscheid natuurlijke en rechtspersonen = dader
 Mbt. het opleggen van een specifieke straf = voorwaarden
 BOEK 1 – strafwetboek
 Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
o Toepassing strafwet in de ruimte (extraterritoriaal, territoriaal…)
 Complementaire wetten
 (decreten & ordonnanties – niet gebruiken)
 (internationale bronnen – niet gebruiken)
4