DEEL 1: EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
H1: Een schets van de criminologische psychologie
1. Een schets van de criminologische psychologie
- Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te
bestuderen en te verklaren
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke Grondleggers
( data niet kennen, wel tijdsbesef )
1. William Stern (1871-1938)
- Psychologie toegepast op het recht is vooral van duitse afkomst
- Mensen denken dat al het onderzoek van de VS komt maar Stern deed onderzoek
naar het geheugen nadat hij gevlucht was ( hij was oorspronkelijk joods )
- Hij doet onderzoek of we wel echt ons geheugen kunnen vertrouwen, als je een
traumatische gebeurtenis meemaakt, kan het toch dat je dingen vergeet te zeggen bij
je getuigenverklaring?
- Hij deed allerlei experimenten bv. hij gaf les aan de universiteit en liet zijn leerlingen
vechten en vroeg ze dan wat ze zagen, zien jullie allemaal hetzelfde? vroeg hij ze
achteraf, er kwamen dan zeer uiteenlopende verklaringen uit
-> ons geheugen is niet zo foutloos en dit leidt een inbreng in de rechtbank, meestal als
getuigen diskundige in de rechtbank vanuit het geheugen
( redelijk uniek in die tijd om psychologie in te brengen in de rechtspraak )
2. Hugo Münsterberg (1863-1916) ( gelijktijdig met Stern )
- Hij claimde dat hij de grondlegger van de psychologie was
- Zeer kritisch, zag advocaten, rechters als domme mensen omdat ze niet naar de
psychologie keken, hij was zeer negatief erover
- Hij bouwde voort op de inzichten van Stern maar hun inzichten werden niet zo
serieus genomen in het recht, er was in deze periode dus een moeilijke verhouding
tussen het recht en de psychologie
3. Franz von Liszt (1851-1919)
Wat maakt hem uniek: geïntegreerde strafrechtswetenschap, elke discipline doet vanuit zijn
hoek onderzoek maar hij wilt het integreren en vanuit 1 hoek bekijken
- Empirisch onderzoek
4. Hans Gross (1847-1915)
- Boek over kriminalpsychologie
- Focuste op zeer veel dingen heel breed bv. hoe rechters beslissingen nemen
- Hij is de ‘vader’ in Europa
5. Gustav Aschaffenburg (1866-1944)
- Een duitse psychiater, wordt ook als een grondlegger van de criminologische
psychologie
- Niet enkel op verklaringen ( zoals de eerste 3 ), de laatste 2 gaan ook naar de
daders kijken
, - Kijkt naar de psychologie van de daders, wat gebeurd er in hun hoofd
6. Hilde Kaufman & Erich Wuffen
- Brede kijk, vooral op de oorzaken en op de daders
De Leuvense Traditie
1. Louis Braffort (1886-1944)
- Heeft ervoor gezorgd dat psychologie in deze opleiding terecht kwam
2. Etienne De Greeff (1898-1961)
- Opvolger Braffort nadat hij werd opgepakt door de duitsers
- Studeerde geneeskunde en bestudeerde de daad van begin tot einde zodat we een
goed inzicht hadden
3. René Dellaert (1906-1979)
- Arts en psychiater in een gevangenis
- Je moet kijken naar een globaal mensbeeld, een interdisciplinaire kijk maar wel
voorstander van medische behandeling van de dader
4. Steven De batselier (1932-2007)
- Wilde afstand nemen van de klinische benadering
- Hij wilt ook kijken naar de impact van de omgeving, niet enkel de individuele factoren
- Criminaliteit is het product van de samenleving, het is meer de schuld van de
maatschappij
5. Johan Goethals (1952-...)
- Hij wilde een geïntegreerde samenleving
- Onderzoek naar hoe mensen stoppen met crimineel gedrag, ook naar
onveiligheidsgevoelens
1.2.Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Rechtspsychologie ( breedst )
= elk gedrag dat behoort tot wetten kan hiertoe behoren
ze kijken naar getuigen, slachtoffers, …
- kijken naar hoe justitie, politie, advocaten zich gedragen ( deze punten overlappen
niet met de andere disciplines, ze zijn dus uniek aan de rechtspsychologie )
, - niet enkel de strafwet maar het kan ook andere disciplines bevatten bv.
asielprocedures, heeft deze persoon een reden om asiel aan te vragen? of
echtscheidingsprocedures
Een rechtspsycholoog is niet zo gekend in BE wel in NL, ze moeten bv. kijken of een
verklaring van een dader wel geloofwaardig is, het kan ook empirisch onderzoek zijn
Forensische psychologie
-> In sommige handboeken wordt de rechtspsychologie beschouwd als de forensische
Maar waar is het domein echt mee bezig? = het gaat vooral over individuele zaken
bv. iemand wordt veroordeeld, deze persoon wordt vrijgelaten, wat is dan de kans dat deze
persoon het nog eens zou doen? ( risicotaxatie )
- Forensisch psychologen kunnen ook ingezet worden bij de straf, bv. is de persoon
toerekeningsvatbaar? maar dit is altijd in individuele gevallen bij de
rechtspsychologie is het op algemeen niveau, hoe worden beslissingen doorgaans
genomen
- Vooral in een klinisch milieu, de rechtspsychologie is het meer een experimenteel
milieu
( het sterretje * staat voor een strikte definitie, zonder sterretje gaat het om een bredere
context en zou het een cirkel moeten zijn rond al de andere )
Police psychology
= training en selectie bij politiepersoneel om de juiste personen aan te nemen, hebben ze de
juiste mindset
bv. hoe leren reageren op agressie? communicatievaardigheden, …
Correctional psychology
= toepassing in het gevangeniswezen maar ook gesloten instellingen
- hoe kunnen we mensen in de gevangenis het best behandelen om ze klaar te maken
om terug in de samenleving te gaan
Investigative psychologie
= vooral over dader profiel analyse -> op basis van kenmerken op de plaats delict de dader
zoeken of een profiel opmaken, wie zit er voor ons, hoe kunnen we het best informatie uit
hen krijgen
- je focust op optreden van politie ( rechtspsychologie ) maar ook inzichten van de
criminologische psychologie
Criminologische psychologie
-> bekijkt enkel daders of verdachten en nooit slachtoffers
- wel kijken naar de strafrechtelijke context
1.3.Wat is criminologische psychologie?
- Geen haarscherp afgelijnde discipline
- Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines = ze zijn op dezelfde manier
vertrokken
- Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene daders
, -> focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
MAAR pleger/dader en verdachte is iets anders, je kan een verdachte zijn maar je bent
uiteindelijk toch de dader je niet, je bent pas een dader als je veroordeelt wordt
-> verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
-> hoe met plegers en verdachten moet omgegaan worden in de strafrechtspleging
Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
= kunnen we iets doen om mensen te pushen om te stoppen
Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.4.Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Geen eenduidigheid
- Dynamisch en evolutief
= het is iets wat hele tijd evolueert bv. homo zijn werd vroeger bestraft
- mala in se ( handelingen die als afwijkend worden zien ) vs. mala prohibita ( gedrag
dat verboden is )
= onze waarden en normen zijn anders, sommige dingen aanvaard je en sommige niet maar
wat officieel strafbaar is veranderd niet zo snel
-> het hangt dus er vanaf vanuit welke hoek je kijkt maar al deze onderzoeken vertrekken
meestal van het recht
Op verschillende manieren benaderen
-> niet statisch maar een sociaal construct afhankelijk van tijd en plaats
- Deviant gedrag = afwijkend gedrag dat niet oké is ( strafrechtelijk )
- Antisociaal gedrag = afwijkend gedrag bv. iemand uitlachen
- Crimineel gedrag ( hier wordt het meeste onderzoek naar gedaan ) = “Intentionele
handelingen die schade berokkenen en veroordeeld worden door de omgeving en/of
gestraft worden door de staat.”
-> strafbaar en intentioneel, opzettelijk iets verkeerd doen, het wordt niet aanvaard door de
omgeving + het wordt gestraft door de staat
1.5.Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Van eenzijdige verklaringsmodellen op basis van klassiek etiologisch onderzoek…
-> naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
H1: Een schets van de criminologische psychologie
1. Een schets van de criminologische psychologie
- Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te
bestuderen en te verklaren
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke Grondleggers
( data niet kennen, wel tijdsbesef )
1. William Stern (1871-1938)
- Psychologie toegepast op het recht is vooral van duitse afkomst
- Mensen denken dat al het onderzoek van de VS komt maar Stern deed onderzoek
naar het geheugen nadat hij gevlucht was ( hij was oorspronkelijk joods )
- Hij doet onderzoek of we wel echt ons geheugen kunnen vertrouwen, als je een
traumatische gebeurtenis meemaakt, kan het toch dat je dingen vergeet te zeggen bij
je getuigenverklaring?
- Hij deed allerlei experimenten bv. hij gaf les aan de universiteit en liet zijn leerlingen
vechten en vroeg ze dan wat ze zagen, zien jullie allemaal hetzelfde? vroeg hij ze
achteraf, er kwamen dan zeer uiteenlopende verklaringen uit
-> ons geheugen is niet zo foutloos en dit leidt een inbreng in de rechtbank, meestal als
getuigen diskundige in de rechtbank vanuit het geheugen
( redelijk uniek in die tijd om psychologie in te brengen in de rechtspraak )
2. Hugo Münsterberg (1863-1916) ( gelijktijdig met Stern )
- Hij claimde dat hij de grondlegger van de psychologie was
- Zeer kritisch, zag advocaten, rechters als domme mensen omdat ze niet naar de
psychologie keken, hij was zeer negatief erover
- Hij bouwde voort op de inzichten van Stern maar hun inzichten werden niet zo
serieus genomen in het recht, er was in deze periode dus een moeilijke verhouding
tussen het recht en de psychologie
3. Franz von Liszt (1851-1919)
Wat maakt hem uniek: geïntegreerde strafrechtswetenschap, elke discipline doet vanuit zijn
hoek onderzoek maar hij wilt het integreren en vanuit 1 hoek bekijken
- Empirisch onderzoek
4. Hans Gross (1847-1915)
- Boek over kriminalpsychologie
- Focuste op zeer veel dingen heel breed bv. hoe rechters beslissingen nemen
- Hij is de ‘vader’ in Europa
5. Gustav Aschaffenburg (1866-1944)
- Een duitse psychiater, wordt ook als een grondlegger van de criminologische
psychologie
- Niet enkel op verklaringen ( zoals de eerste 3 ), de laatste 2 gaan ook naar de
daders kijken
, - Kijkt naar de psychologie van de daders, wat gebeurd er in hun hoofd
6. Hilde Kaufman & Erich Wuffen
- Brede kijk, vooral op de oorzaken en op de daders
De Leuvense Traditie
1. Louis Braffort (1886-1944)
- Heeft ervoor gezorgd dat psychologie in deze opleiding terecht kwam
2. Etienne De Greeff (1898-1961)
- Opvolger Braffort nadat hij werd opgepakt door de duitsers
- Studeerde geneeskunde en bestudeerde de daad van begin tot einde zodat we een
goed inzicht hadden
3. René Dellaert (1906-1979)
- Arts en psychiater in een gevangenis
- Je moet kijken naar een globaal mensbeeld, een interdisciplinaire kijk maar wel
voorstander van medische behandeling van de dader
4. Steven De batselier (1932-2007)
- Wilde afstand nemen van de klinische benadering
- Hij wilt ook kijken naar de impact van de omgeving, niet enkel de individuele factoren
- Criminaliteit is het product van de samenleving, het is meer de schuld van de
maatschappij
5. Johan Goethals (1952-...)
- Hij wilde een geïntegreerde samenleving
- Onderzoek naar hoe mensen stoppen met crimineel gedrag, ook naar
onveiligheidsgevoelens
1.2.Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Rechtspsychologie ( breedst )
= elk gedrag dat behoort tot wetten kan hiertoe behoren
ze kijken naar getuigen, slachtoffers, …
- kijken naar hoe justitie, politie, advocaten zich gedragen ( deze punten overlappen
niet met de andere disciplines, ze zijn dus uniek aan de rechtspsychologie )
, - niet enkel de strafwet maar het kan ook andere disciplines bevatten bv.
asielprocedures, heeft deze persoon een reden om asiel aan te vragen? of
echtscheidingsprocedures
Een rechtspsycholoog is niet zo gekend in BE wel in NL, ze moeten bv. kijken of een
verklaring van een dader wel geloofwaardig is, het kan ook empirisch onderzoek zijn
Forensische psychologie
-> In sommige handboeken wordt de rechtspsychologie beschouwd als de forensische
Maar waar is het domein echt mee bezig? = het gaat vooral over individuele zaken
bv. iemand wordt veroordeeld, deze persoon wordt vrijgelaten, wat is dan de kans dat deze
persoon het nog eens zou doen? ( risicotaxatie )
- Forensisch psychologen kunnen ook ingezet worden bij de straf, bv. is de persoon
toerekeningsvatbaar? maar dit is altijd in individuele gevallen bij de
rechtspsychologie is het op algemeen niveau, hoe worden beslissingen doorgaans
genomen
- Vooral in een klinisch milieu, de rechtspsychologie is het meer een experimenteel
milieu
( het sterretje * staat voor een strikte definitie, zonder sterretje gaat het om een bredere
context en zou het een cirkel moeten zijn rond al de andere )
Police psychology
= training en selectie bij politiepersoneel om de juiste personen aan te nemen, hebben ze de
juiste mindset
bv. hoe leren reageren op agressie? communicatievaardigheden, …
Correctional psychology
= toepassing in het gevangeniswezen maar ook gesloten instellingen
- hoe kunnen we mensen in de gevangenis het best behandelen om ze klaar te maken
om terug in de samenleving te gaan
Investigative psychologie
= vooral over dader profiel analyse -> op basis van kenmerken op de plaats delict de dader
zoeken of een profiel opmaken, wie zit er voor ons, hoe kunnen we het best informatie uit
hen krijgen
- je focust op optreden van politie ( rechtspsychologie ) maar ook inzichten van de
criminologische psychologie
Criminologische psychologie
-> bekijkt enkel daders of verdachten en nooit slachtoffers
- wel kijken naar de strafrechtelijke context
1.3.Wat is criminologische psychologie?
- Geen haarscherp afgelijnde discipline
- Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines = ze zijn op dezelfde manier
vertrokken
- Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene daders
, -> focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
MAAR pleger/dader en verdachte is iets anders, je kan een verdachte zijn maar je bent
uiteindelijk toch de dader je niet, je bent pas een dader als je veroordeelt wordt
-> verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
-> hoe met plegers en verdachten moet omgegaan worden in de strafrechtspleging
Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
= kunnen we iets doen om mensen te pushen om te stoppen
Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.4.Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Geen eenduidigheid
- Dynamisch en evolutief
= het is iets wat hele tijd evolueert bv. homo zijn werd vroeger bestraft
- mala in se ( handelingen die als afwijkend worden zien ) vs. mala prohibita ( gedrag
dat verboden is )
= onze waarden en normen zijn anders, sommige dingen aanvaard je en sommige niet maar
wat officieel strafbaar is veranderd niet zo snel
-> het hangt dus er vanaf vanuit welke hoek je kijkt maar al deze onderzoeken vertrekken
meestal van het recht
Op verschillende manieren benaderen
-> niet statisch maar een sociaal construct afhankelijk van tijd en plaats
- Deviant gedrag = afwijkend gedrag dat niet oké is ( strafrechtelijk )
- Antisociaal gedrag = afwijkend gedrag bv. iemand uitlachen
- Crimineel gedrag ( hier wordt het meeste onderzoek naar gedaan ) = “Intentionele
handelingen die schade berokkenen en veroordeeld worden door de omgeving en/of
gestraft worden door de staat.”
-> strafbaar en intentioneel, opzettelijk iets verkeerd doen, het wordt niet aanvaard door de
omgeving + het wordt gestraft door de staat
1.5.Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Van eenzijdige verklaringsmodellen op basis van klassiek etiologisch onderzoek…
-> naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
