Samenvatting | Charlotte Baeken
FAMILIAAL
VERMOGENSRECHT
INLEIDING
Het familiaal vermogensrecht regelt de vermogensrechtelijke aspecten
van het familie-en gezinsrecht. We maken de brug tussen het familierecht,
gezinsrecht enerzijds en vermogensrecht anderzijds. Als de wetgever zou
beslissen dat voortaan huwelijk en wettelijke samenwoning identiek
hetzelfde zouden zijn, dan zou dat gevolgen hebben voor het familiaal
vermogensrecht, want dan moet men ineens gaan vaststellen dat
wettelijke samenwoners veel meer rechten zouden hebben. Dus een
wijziging in deze andere rechtstakken kunnen het familiaal
vermogensrecht beïnvloeden.
De aanknoping met het vermogensrecht, waar de wilsautonomie de basis
is voor het vermogensrecht. Mensen mogen doen wat ze willen, binnen de
dwingende richtlijnen maar in essentie doet men op het private vlak wat
men wenst. Binnen het familiaal vermogensrecht geldt in heel veel
domeinen dat mensen vermogensrechtelijke verhouding binnen gezin of
familie zelf mogen vormgeven. Er is een wettelijk kader voor het geval
mensen niets regelen, maar in veel domeinen geldt de regel dat wie vindt
dat het wettelijk kader niet adequaat is voor zijn/ haar situatie dat diegene
de mogelijkheid om zijn wilsautonomie uit te oefenen en om eigen
beschikkingen te treffen. Dit is echter niet overal, bv. in het erfrecht
bestaan er toch wat beperkingen, maar in de regel kan men zeggen dat de
private autonomie of de wilsautonomie toch wel belangrijk is in het
familiaal vermogensrecht.
Een tweede aanknopingspunt bestaat in het feit dat als men de
wilsautonomie gebruikt om zelf dingen te regelen, dan moet men
rechtshandelingen stellen. Als men als echtgenoot financiële
vermogensrechtelijke afspraken wil maken met mede-echtgenote dan
moet men daarvoor een huwelijksovk maken. Als men als individu een
regeling wilt over de nalatenschap, dan kan men bv. een testament
maken. Dit zijn rechtshandelingen.
Voor het stellen van deze rechtshandelingen is men deels afhankelijk van
de regels die men kent uit het verbintenissenrecht, en voor een stuk uit de
bijzondere overeenkomsten. Het familiaal vermogensrecht voegt hier een
aantal specifieke regels toe, maar in de basis valt men terug op het
gemene recht.
1
,Samenvatting | Charlotte Baeken
Het familiaal vermogensrecht is een nationale rechstak, waar dus elk land
zijn eigen familiaal vermogensrecht regelt. Dit recht moet men nationaal
houden, omdat dit afhankelijk is van de cultuur, en tradities van het land
in kwestie.
Nu in de nabij liggende landen kan men wel een tendens vinden die
gemeen is aan elkaar, bv. de promotie van de erfrechtelijke positie van
langstlevende echtgenoot. Vroeger was het erfrecht puur bloed, dus
langstlevende echtgenoot kon niet erven.
Het familiaal vermogensrecht in België bestaat uit drie delen
1) Relatievermogensrecht (= huwelijksvermogensrecht +
samenwoningsrecht)
Welke regels van toepassing zijn tijdens een relatie (bv.
samenwoningsrelatie of huwelijksrelatie), regels voor de relatie
onderling, en welke regels spelen tussen het koppel en derde bv.
schuldeiser en wat gebeurt er op het einde van de relatie.
2) Erfrecht
Het geheel van regels dat zal bepalen hoe en aan wie het vermogen
van een overleden persoon zal toekomen.
3) Giften
Alle kosteloze beschikkingen, bv. schenkingen en testamenten
DEEL I: RELATIEVERMOGENSRECHT
Definitie
Het geheel van rechtsregels dat zowel tijdens de relatie als op het
ogenblik van de ontbinding de vermogensrechtelijke verhoudingen
regelt tussen het koppel onderling enerzijds en tussen het koppel en
derde, bv. schuldeisers anderzijds. Dit kan een huwelijk, wettelijke
samenwoning, feitelijke samenwoning of zelfs geen feitenlijke
samenwoning. In het laatste geval kunnen ze met elkaar
vermogensrechtelijke vehoudingen hebben. Dus alle
vermogensrechtelijke verhoudingen tussen de partners.
Deze regels zijn niet hetzelfde voor alle relaties, bv. de regeling voor
het huwelijk is anders dan die voor de feitelijke samenwoning. Er
geldt een grote bescherming voor het huwelijk, en naarmate men
lager gaat wat het statuut betreft hoe minder bescherming, dus de
kleinste bescherming is voor het feitelijk samenwonen. De reden
waarom de wet niets regelt bij de feitelijke samenwoning is door de
verscheidenheid van feitelijke samenwoning.
2
,Samenvatting | Charlotte Baeken
De rechtspraak van GwH: GwH trekt nog vaak de kaart van de
formele aanknoping, dus dat het GwH vaak zegt dat mensen hebben
gekozen voor een bepaald statuut en dat deze mensen hebben
gekozen voor een bepaalde samenwoningsvorm. Er zijn echter heel
veel feitelijke samenwoners waarvan de ene wilt trouwen en de
andere niet, waar het feitelijk samenwonen dus een keuze is voor de
ene maar niet voor de andere.
Kan men dan zo’n vermogensrechtelijke zwaarwichtige gevolgen
vastknopen aan een keuze dat geen keuze is? Hier bestaat veel
discussie over.
Het samenwoningsrecht regelt alles, maar is zeer verschillend
afhankelijk van de relatievorm.
Elk relatievermogensrecht kan men samenvatten volgens drie
krachtlijnen;
Niets? Wat regelt de wet voor mensen met een relatie, zonder
regeling van het koppel? Het antwoord op deze vraag is verschillend
voor mensen die huwen (die vallen onder een wettelijke
huwelijkvermogensrecht dat heel omstandig is en veel soldariteit
tussen echtgenoten voorziet), ten opzichte van feitelijke
samenwoners (wet: trek u plan, als er niks is geregeld door het
koppel)
Bob? Wat kan het koppel zelf regelen, of instandbrengen? Welke
mogelijkheden heeft het koppel om zelf in stand te brengen?
Muur? Zijn er regels van OO, of dwingend recht waar we niet van
mogen afwijken?
HET HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Definitie:
Het geheel van rechtsregels dat, tijdens het huwelijk en bij de
ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van
de echtgenoten, zowel tegenover elkaar als tegenover derden, bv.
schuldeisers.
3
, Samenvatting | Charlotte Baeken
Waarom is het huwelijksvermogensrecht nodig? Waarom is het
gemene verbintenissenrecht niet genoeg?
Lex specialis versus lex generalis
= het gemene verbintenissenrecht, of goederenrecht is niet
aangepast om de vermogensrechtelijke verhoudingen te regelen van
mensen die in een affectieve relatie met elkaar verbonden zijn, waar
het emotioneel component ervoor zorgt men mogelijke toegevingen
die men normaal niet zou doen; er zijn dus bijzondere regels nodig
en een veilig klimaat waarin de vermogensrechtelijke verhoudingen
worden geregeld, dat het gemene recht overrulet; het affectieve
component maakt dat het gemeen recht er niet voor gemaakt is
Er is dus een speciaal vermogensrechtelijke regime voor
echtgenoten die op vele punten de lex generalis overrulet.
Belangrijk is, dat het huwelijksvermogensrecht in huidige vorm
intern werkt door de aard van de zaak maar dat het precieze
huwelijksvermogensstelsel waaronder echtgenoten gehuwd de
rechten van derde, met wie de gehuwde handelen kunnen
beïnvloeden.
Moet men dit doortrekken naar wettelijke samenwoners en feitelijke
samenwoners in een affectieve relatie?
Wetgever doet dit niet, men is niet consequent.
Intern versus externe werking van huwelijksvermogensrecht
= beïnvloedt zowel de rechten van de echtgenoten onderling, als
van derde bv. de rechten van de schuldeiser zijn anders wanneer de
schuldenaar gehuwd is, feitelijk samenwonend is, of wettelijk
samenwonend is (het varieert naar wettelijk stelsel), bv. rechten van
schuldeiser zijn verschillend naargelang de schuldenaar gehuwd is
onder een wettelijk stelsel, stelsel van algehele gemeenschap,
scheiding van goederen,…
Klassiek onderverdeeld in:
->Primair huwelijksvermogensrecht of primair recht
->Secundair huwelijksvermogensrecht: verdere verdeling wettelijk,
en conventioneel
Bronnen?
(O)BW
4
FAMILIAAL
VERMOGENSRECHT
INLEIDING
Het familiaal vermogensrecht regelt de vermogensrechtelijke aspecten
van het familie-en gezinsrecht. We maken de brug tussen het familierecht,
gezinsrecht enerzijds en vermogensrecht anderzijds. Als de wetgever zou
beslissen dat voortaan huwelijk en wettelijke samenwoning identiek
hetzelfde zouden zijn, dan zou dat gevolgen hebben voor het familiaal
vermogensrecht, want dan moet men ineens gaan vaststellen dat
wettelijke samenwoners veel meer rechten zouden hebben. Dus een
wijziging in deze andere rechtstakken kunnen het familiaal
vermogensrecht beïnvloeden.
De aanknoping met het vermogensrecht, waar de wilsautonomie de basis
is voor het vermogensrecht. Mensen mogen doen wat ze willen, binnen de
dwingende richtlijnen maar in essentie doet men op het private vlak wat
men wenst. Binnen het familiaal vermogensrecht geldt in heel veel
domeinen dat mensen vermogensrechtelijke verhouding binnen gezin of
familie zelf mogen vormgeven. Er is een wettelijk kader voor het geval
mensen niets regelen, maar in veel domeinen geldt de regel dat wie vindt
dat het wettelijk kader niet adequaat is voor zijn/ haar situatie dat diegene
de mogelijkheid om zijn wilsautonomie uit te oefenen en om eigen
beschikkingen te treffen. Dit is echter niet overal, bv. in het erfrecht
bestaan er toch wat beperkingen, maar in de regel kan men zeggen dat de
private autonomie of de wilsautonomie toch wel belangrijk is in het
familiaal vermogensrecht.
Een tweede aanknopingspunt bestaat in het feit dat als men de
wilsautonomie gebruikt om zelf dingen te regelen, dan moet men
rechtshandelingen stellen. Als men als echtgenoot financiële
vermogensrechtelijke afspraken wil maken met mede-echtgenote dan
moet men daarvoor een huwelijksovk maken. Als men als individu een
regeling wilt over de nalatenschap, dan kan men bv. een testament
maken. Dit zijn rechtshandelingen.
Voor het stellen van deze rechtshandelingen is men deels afhankelijk van
de regels die men kent uit het verbintenissenrecht, en voor een stuk uit de
bijzondere overeenkomsten. Het familiaal vermogensrecht voegt hier een
aantal specifieke regels toe, maar in de basis valt men terug op het
gemene recht.
1
,Samenvatting | Charlotte Baeken
Het familiaal vermogensrecht is een nationale rechstak, waar dus elk land
zijn eigen familiaal vermogensrecht regelt. Dit recht moet men nationaal
houden, omdat dit afhankelijk is van de cultuur, en tradities van het land
in kwestie.
Nu in de nabij liggende landen kan men wel een tendens vinden die
gemeen is aan elkaar, bv. de promotie van de erfrechtelijke positie van
langstlevende echtgenoot. Vroeger was het erfrecht puur bloed, dus
langstlevende echtgenoot kon niet erven.
Het familiaal vermogensrecht in België bestaat uit drie delen
1) Relatievermogensrecht (= huwelijksvermogensrecht +
samenwoningsrecht)
Welke regels van toepassing zijn tijdens een relatie (bv.
samenwoningsrelatie of huwelijksrelatie), regels voor de relatie
onderling, en welke regels spelen tussen het koppel en derde bv.
schuldeiser en wat gebeurt er op het einde van de relatie.
2) Erfrecht
Het geheel van regels dat zal bepalen hoe en aan wie het vermogen
van een overleden persoon zal toekomen.
3) Giften
Alle kosteloze beschikkingen, bv. schenkingen en testamenten
DEEL I: RELATIEVERMOGENSRECHT
Definitie
Het geheel van rechtsregels dat zowel tijdens de relatie als op het
ogenblik van de ontbinding de vermogensrechtelijke verhoudingen
regelt tussen het koppel onderling enerzijds en tussen het koppel en
derde, bv. schuldeisers anderzijds. Dit kan een huwelijk, wettelijke
samenwoning, feitelijke samenwoning of zelfs geen feitenlijke
samenwoning. In het laatste geval kunnen ze met elkaar
vermogensrechtelijke vehoudingen hebben. Dus alle
vermogensrechtelijke verhoudingen tussen de partners.
Deze regels zijn niet hetzelfde voor alle relaties, bv. de regeling voor
het huwelijk is anders dan die voor de feitelijke samenwoning. Er
geldt een grote bescherming voor het huwelijk, en naarmate men
lager gaat wat het statuut betreft hoe minder bescherming, dus de
kleinste bescherming is voor het feitelijk samenwonen. De reden
waarom de wet niets regelt bij de feitelijke samenwoning is door de
verscheidenheid van feitelijke samenwoning.
2
,Samenvatting | Charlotte Baeken
De rechtspraak van GwH: GwH trekt nog vaak de kaart van de
formele aanknoping, dus dat het GwH vaak zegt dat mensen hebben
gekozen voor een bepaald statuut en dat deze mensen hebben
gekozen voor een bepaalde samenwoningsvorm. Er zijn echter heel
veel feitelijke samenwoners waarvan de ene wilt trouwen en de
andere niet, waar het feitelijk samenwonen dus een keuze is voor de
ene maar niet voor de andere.
Kan men dan zo’n vermogensrechtelijke zwaarwichtige gevolgen
vastknopen aan een keuze dat geen keuze is? Hier bestaat veel
discussie over.
Het samenwoningsrecht regelt alles, maar is zeer verschillend
afhankelijk van de relatievorm.
Elk relatievermogensrecht kan men samenvatten volgens drie
krachtlijnen;
Niets? Wat regelt de wet voor mensen met een relatie, zonder
regeling van het koppel? Het antwoord op deze vraag is verschillend
voor mensen die huwen (die vallen onder een wettelijke
huwelijkvermogensrecht dat heel omstandig is en veel soldariteit
tussen echtgenoten voorziet), ten opzichte van feitelijke
samenwoners (wet: trek u plan, als er niks is geregeld door het
koppel)
Bob? Wat kan het koppel zelf regelen, of instandbrengen? Welke
mogelijkheden heeft het koppel om zelf in stand te brengen?
Muur? Zijn er regels van OO, of dwingend recht waar we niet van
mogen afwijken?
HET HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Definitie:
Het geheel van rechtsregels dat, tijdens het huwelijk en bij de
ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van
de echtgenoten, zowel tegenover elkaar als tegenover derden, bv.
schuldeisers.
3
, Samenvatting | Charlotte Baeken
Waarom is het huwelijksvermogensrecht nodig? Waarom is het
gemene verbintenissenrecht niet genoeg?
Lex specialis versus lex generalis
= het gemene verbintenissenrecht, of goederenrecht is niet
aangepast om de vermogensrechtelijke verhoudingen te regelen van
mensen die in een affectieve relatie met elkaar verbonden zijn, waar
het emotioneel component ervoor zorgt men mogelijke toegevingen
die men normaal niet zou doen; er zijn dus bijzondere regels nodig
en een veilig klimaat waarin de vermogensrechtelijke verhoudingen
worden geregeld, dat het gemene recht overrulet; het affectieve
component maakt dat het gemeen recht er niet voor gemaakt is
Er is dus een speciaal vermogensrechtelijke regime voor
echtgenoten die op vele punten de lex generalis overrulet.
Belangrijk is, dat het huwelijksvermogensrecht in huidige vorm
intern werkt door de aard van de zaak maar dat het precieze
huwelijksvermogensstelsel waaronder echtgenoten gehuwd de
rechten van derde, met wie de gehuwde handelen kunnen
beïnvloeden.
Moet men dit doortrekken naar wettelijke samenwoners en feitelijke
samenwoners in een affectieve relatie?
Wetgever doet dit niet, men is niet consequent.
Intern versus externe werking van huwelijksvermogensrecht
= beïnvloedt zowel de rechten van de echtgenoten onderling, als
van derde bv. de rechten van de schuldeiser zijn anders wanneer de
schuldenaar gehuwd is, feitelijk samenwonend is, of wettelijk
samenwonend is (het varieert naar wettelijk stelsel), bv. rechten van
schuldeiser zijn verschillend naargelang de schuldenaar gehuwd is
onder een wettelijk stelsel, stelsel van algehele gemeenschap,
scheiding van goederen,…
Klassiek onderverdeeld in:
->Primair huwelijksvermogensrecht of primair recht
->Secundair huwelijksvermogensrecht: verdere verdeling wettelijk,
en conventioneel
Bronnen?
(O)BW
4
