BURGERLIJK PROCESRECHT I.V.M. HET NOTARIAAT
DEEL 1. RANGORDE TUSSEN SCHULDEISERS BIJ SAMENLOOP (PROF BAECK)
Zie ppt
DEEL 2. HET BESLAGRECHT EN DE MIDDELEN VAN TENUITVOERLEGGING (PROF
BROECKX)
H1. DE NOTARIËLE AKTE ALS UITVOERBARE TITEL & BESLAGBARE ONROERENDE
GOEDEREN
1. EXECUTIE VERSUS BESLAGRECHT
De notaris heeft een belangrijke taak en rol te spelen in het beslag-en executierecht op twee domeinen:
(1) De notaris is een belangrijke leverancier van uitvoerbare titels (bv. notariële regelingsakte
voorafgaand aan EOT, kredietopeningen, notariële huurovereenkomsten …)
o Notariële akten worden dagelijks verleden en zijn een zeer belangrijke bron van
uitvoerbare titels – naast vonnissen en arresten
o Wanneer men een notariële akte heeft waarin de verbintenissen vastgesteld zijn, heeft
dat voor gevolg dat de partijen bij die akte geen belang meer hebben een vordering in te
stellen voor de rechtbank m.b.t. de rechten en plichten die in de akte werden
vastgesteld, noch om een uitvoerbare titel te bekomen, want men heeft er al een
namelijk de notariële akte
(2) De beslagbare goederen
o Voor notaris belangrijk te weten welke goederen in beslag genomen kunnen worden
voor de invordering van openstaande schuldvorderingen
Kunnen alle goederen in beslag genomen worden? Hoe gebeurt dat? Is er
opsplitsing mogelijk? Wat met goederen die onroerend zijn door bestemming,
onder welke vorm van beslag komen die te liggen?
o Derdenbeslag: beslag onder derden in zijn handen op tegoeden die hij onder zich heeft
en die toekomen aan een van zijn cliënten
o We zien vandaag welke taak de notaris heeft als een gerechtsdeurwaarder zijn kantoor
binnenkomt voor beslag op de goederen die de notaris onder zich heeft voor een
bepaalde cliënt
Executierecht
Het geheel van de rechtsregels dat betrekking heeft op het realiseren van de aanspraken van een
schuldeiser door middel van door de overheid ter beschikking gestelde machtsmiddelen
o Die aanspraken kunnen verschillende vormen aannemen (bv. geldsomverbintenissen).
Geldsomverbintenissen kunnen in notariële akten vastgesteld worden en als die
niet vrijwillig worden uitgevoerd, kunnen die gedwongen gerealiseerd worden
door beslag te leggen
1
,Beslagrecht
Het onderdeel van het executierecht dat betrekking heeft op het bewarend beslag en de
middelen voor de gedwongen tenuitvoerlegging van geldsomverbintenissen op het vermogen van
de debiteur. De regels inzake het beslagrecht zijn vervat in Deel V van het Gerechtelijk Wetboek
(artikelen 1386-1675/19 Ger.W.).
o Beslagrecht is een onderdeel van het executierecht. Het executierecht is veel ruimer.
De regels inzake bewarend beslag op onroerend goed zijn terug te vinden in de artikelen 1429-
1444 Ger.W. De regels inzake het uitvoerend onroerend beslag zijn vervat in de artikelen 1560-
1654 Ger.W.
2. DE UITVOERBARE TITEL
2.1. REËLE EXECUTIE VAN VERBINTENISSEN
Geen uitvoerend beslag op roerend of onroerend goed mag worden gelegd dan krachtens een
uitvoerbare titel en wegens vaststaande en zekere zaken (art.1494, 1ste lid Ger.W.)
o De notariële akte is een uitvoerbare titel met uitvoerbare kracht voor het volledige
grondgebied, m.b.t. alle soorten verbintenissen, niet alleen geldsomverbintenissen
(art.19, 1ste lid Ventôsewet)
De uitvoerbare kracht strekt zich uit tot alle verbintenissen die zijn aangegaan in
de akte
Lange tijd ging HvC ervan uit dat alleen geldsomverbintenissen in
notariële akten aanleiding konden geven tot gedwongen
tenuitvoerlegging
Ondertussen is men teruggekomen op dat standpunt: Art. 19 NotW
bevat geen enkele beperking van de uitvoerbare kracht van notariële
akten tot geldsomverbintenissen
o Notariële akten leveren een uitvoerbare titel voor allerlei
soorten verbintenissen (prestatie verrichten, handeling
doen/laten, goederen af te geven, gelden te betalen)
Soorten verbintenissen: ALLE soorten verbintenissen:
o Verrichten prestatie (doen)
o Nalaten handeling (niet doen)
o Afgifte goed (die geen geldsommen zijn)
o Betaling (geldsomverbintenissen)
Dat zijn allemaal verbintenissen die gedwongen moeten kunnen worden uitgevoerd als ze
niet vrijwillig worden nagekomen door de SA
Recht van de SE (van een verbintenis anders dan die tot betaling van een geldsom) op reële
executie of rechtstreekse uitvoering: deze vorm van tenuitvoerlegging (executie) waarbij de SA
daadwerkelijk wordt gedwongen de prestatie te verrichten waartoe hij zich verbonden heeft of
waartoe hij veroordeeld werd
o Men wil als SE de afgesproken prestatie zelf bekomen, liever dan een vervangende
schadevergoeding
Wat kan een SE doen als een SA in gebreke blijft om vrijwillig zijn verbintenissen na te komen?
2
, o Als SE niet beschikt over een notariële akte, kan hij zich tot de rechter wenden om via
een rechterlijke uitspraak:
(1) De uitvoering in natura te eisen van de verbintenis om iets (niet) te doen of
iets te geven (art.5.234 en 5.235 BW) = wat SE het liefst heeft
(2) Aanspraak te maken op vervangende schadevergoeding indien de SA de
verbintenis niet nakomt (art.5.224 BW), tenzij de niet-uitvoering het gevolg is
van een vreemde oorzaak die hem niet kan worden toegerekend en er geen
kwade trouw is, dan wel overmacht of toeval (art.5.226 BW) (vooral bij
verbintenissen intuitu personae) = als uitvoering in natura niet mogelijk is
Bv. verbintenissen intuitu personae – kunstenaar heeft zich ertoe
verbonden om een bepaald kunstwerk te maken, maar hij doet dat niet.
Je kan vragen hem te veroordelen tot uitvoering in natura, maar als hij
het dan nog altijd niet wil doen, kan je een vervangende
schadevergoeding vragen. Je kan namelijk moeilijk vragen dat een derde
het doet in zijn plaats, net omdat het intuitu personae is.
De rechtstreekse uitvoering van verbintenissen andere dan die tot
betaling van een geldsom, zal gelet op de aard van de prestatie, soms
onmogelijk zijn, omdat zij zou leiden tot dwang op de persoon van de
debiteur. Dit zal in de regel het geval zijn bij verbintenissen tot het
verrichten van een bepaalde handeling. Nemo potest praecise cogi ad
factum. De strekking van dit principe is iedere geweldpleging op de
persoon van de debiteur uit te sluiten. De dwanguitvoering mag niet de
menselijke waardigheid van de debiteur in het gedrang brengen. Het
verrichten van bepaalde prestaties kan moeilijk manu militari worden
afgedwongen. Aangezien de reële executie in dat geval niet mogelijk is,
dient de schuldeiser vaak genoegen te nemen met een uitvoering in
equivalent, nl. de veroordeling tot een vervangende schadevergoeding,
die – bij niet-betaling- aanleiding kan geven tot beslagmaatregelen op
het vermogen van de schuldenaar
(3) Machtiging te vragen om de verbintenis zelf of door een derde te laten
uitvoeren, op kosten van de schuldenaar
Kan niet als het intuitu personae is
Bv. bouwgeschillen: een partij laat na om een bepaald onderdeel van de
werken uit te voeren men kan dan een aannemer doen veroordelen
om in natura uit te voeren tot wat men zich verbonden heeft OF
machtiging vragen om de verbintenis door een andere aannemer te
laten uitvoeren, op kosten van de SA (op eenvoudig vertoon van de
factuur).
o Probleem: er kan discussie ontstaan over het bedrag van de
vervangingskosten door een derde, bv. als SE een dure
aannemer aanstelt die de SA dan moet betalen. Je hebt dan
geen titel voor die kosten omdat die kosten nog niet in de titel
waren begroot.
Oplossing: voorschot vragen of vooraf een raming van
de kosten vragen en die raming opnemen als een
3
, provisioneel begroot bedrag voor de kosten die door
de derde zullen gemaakt worden
In vele gevallen blijft reële of directe executie van verbintenissen
om iets te doen toch mogelijk, omdat het niet gepaard gaat met een
aantasting van de menselijke waardigheid of de fysieke integriteit of
andere grondrechten van de schuldenaar in het gedrang brengt. Dit is
het geval wanneer de rechter aan de schuldeiser de bevoegdheid
verleent om buiten de debiteur om de prestatie te verrichten of te
laten verrichten op diens kosten. Dit kan zich enkel voordoen
wanneer de prestatie niet noodzakelijk door de debiteur zelf moet
worden verricht. Is dit wel het geval, dan moet de schuldeiser
genoegen nemen met een vervangende schadevergoeding. Bij wijze
van voorbeeld kan verwezen worden naar het geval dat de
schuldeiser gemachtigd wordt om zich te bevoorraden bij een derde
op kosten van de debiteur, de toelating om een bouwwerk af te
breken als de tegenpartij dit niet zelf vrijwillig doet.
(4) De vernietiging te vragen van hetgeen in strijd met de verbintenis is verricht
(5) Te vorderen dat de schuldenaar wordt veroordeeld tot nakoming van de
verbintenis, onder verbeurte van een dwangsom
Een belangrijk dwangmiddel is de dwangsom, ten minste in een
rechterlijke beslissing je kan vorderen dat uw tegenpartij (NIET bij
een geldsomverbintenis) wordt veroordeeld in een verbintenis om iets
(niet) te doen/af te geven onder verbeurte van een dwangsom
Het moet gevorderd worden door de SE, maar van zodra het wordt
gevraagd, mag de rechter zelf kiezen welk bedrag hij oplegt rechter
kan het dus niet ambtshalve opleggen
= accessoire veroordeling gekoppeld aan de hoofdveroordeling
Wanneer? Wanneer de hoofdveroordeling niet voldaan wordt
Kan in een notariële akte een dwangsom worden voorzien?
o NEE men kan niet conventioneel een dwangsom vastleggen
o Men kan in een notariële akte niet voorzien dat een partij zich
verbindt een dwangsom te betalen als hij iets niet doet/niet
teruggeeft de wet voorziet het niet notariële dwangsom
is NIET mogelijk
MAAR in een notariële akte kan je wel een
schadebeding opnemen
Onderscheid tussen een schadebeding en een
schadevergoedingsplicht
Schadevergoedingsplicht: partijen kunnen in
een notariële akte voorzien dat aan de SA
(degene die iets moet doen) een
schadevergoedingsplicht wordt opgelegd
wanneer hij de hoofdverbintenis in de akte
vastgesteld niet naleeft. MAAR die notariële
akte levert geen titel op voor de invordering
4
DEEL 1. RANGORDE TUSSEN SCHULDEISERS BIJ SAMENLOOP (PROF BAECK)
Zie ppt
DEEL 2. HET BESLAGRECHT EN DE MIDDELEN VAN TENUITVOERLEGGING (PROF
BROECKX)
H1. DE NOTARIËLE AKTE ALS UITVOERBARE TITEL & BESLAGBARE ONROERENDE
GOEDEREN
1. EXECUTIE VERSUS BESLAGRECHT
De notaris heeft een belangrijke taak en rol te spelen in het beslag-en executierecht op twee domeinen:
(1) De notaris is een belangrijke leverancier van uitvoerbare titels (bv. notariële regelingsakte
voorafgaand aan EOT, kredietopeningen, notariële huurovereenkomsten …)
o Notariële akten worden dagelijks verleden en zijn een zeer belangrijke bron van
uitvoerbare titels – naast vonnissen en arresten
o Wanneer men een notariële akte heeft waarin de verbintenissen vastgesteld zijn, heeft
dat voor gevolg dat de partijen bij die akte geen belang meer hebben een vordering in te
stellen voor de rechtbank m.b.t. de rechten en plichten die in de akte werden
vastgesteld, noch om een uitvoerbare titel te bekomen, want men heeft er al een
namelijk de notariële akte
(2) De beslagbare goederen
o Voor notaris belangrijk te weten welke goederen in beslag genomen kunnen worden
voor de invordering van openstaande schuldvorderingen
Kunnen alle goederen in beslag genomen worden? Hoe gebeurt dat? Is er
opsplitsing mogelijk? Wat met goederen die onroerend zijn door bestemming,
onder welke vorm van beslag komen die te liggen?
o Derdenbeslag: beslag onder derden in zijn handen op tegoeden die hij onder zich heeft
en die toekomen aan een van zijn cliënten
o We zien vandaag welke taak de notaris heeft als een gerechtsdeurwaarder zijn kantoor
binnenkomt voor beslag op de goederen die de notaris onder zich heeft voor een
bepaalde cliënt
Executierecht
Het geheel van de rechtsregels dat betrekking heeft op het realiseren van de aanspraken van een
schuldeiser door middel van door de overheid ter beschikking gestelde machtsmiddelen
o Die aanspraken kunnen verschillende vormen aannemen (bv. geldsomverbintenissen).
Geldsomverbintenissen kunnen in notariële akten vastgesteld worden en als die
niet vrijwillig worden uitgevoerd, kunnen die gedwongen gerealiseerd worden
door beslag te leggen
1
,Beslagrecht
Het onderdeel van het executierecht dat betrekking heeft op het bewarend beslag en de
middelen voor de gedwongen tenuitvoerlegging van geldsomverbintenissen op het vermogen van
de debiteur. De regels inzake het beslagrecht zijn vervat in Deel V van het Gerechtelijk Wetboek
(artikelen 1386-1675/19 Ger.W.).
o Beslagrecht is een onderdeel van het executierecht. Het executierecht is veel ruimer.
De regels inzake bewarend beslag op onroerend goed zijn terug te vinden in de artikelen 1429-
1444 Ger.W. De regels inzake het uitvoerend onroerend beslag zijn vervat in de artikelen 1560-
1654 Ger.W.
2. DE UITVOERBARE TITEL
2.1. REËLE EXECUTIE VAN VERBINTENISSEN
Geen uitvoerend beslag op roerend of onroerend goed mag worden gelegd dan krachtens een
uitvoerbare titel en wegens vaststaande en zekere zaken (art.1494, 1ste lid Ger.W.)
o De notariële akte is een uitvoerbare titel met uitvoerbare kracht voor het volledige
grondgebied, m.b.t. alle soorten verbintenissen, niet alleen geldsomverbintenissen
(art.19, 1ste lid Ventôsewet)
De uitvoerbare kracht strekt zich uit tot alle verbintenissen die zijn aangegaan in
de akte
Lange tijd ging HvC ervan uit dat alleen geldsomverbintenissen in
notariële akten aanleiding konden geven tot gedwongen
tenuitvoerlegging
Ondertussen is men teruggekomen op dat standpunt: Art. 19 NotW
bevat geen enkele beperking van de uitvoerbare kracht van notariële
akten tot geldsomverbintenissen
o Notariële akten leveren een uitvoerbare titel voor allerlei
soorten verbintenissen (prestatie verrichten, handeling
doen/laten, goederen af te geven, gelden te betalen)
Soorten verbintenissen: ALLE soorten verbintenissen:
o Verrichten prestatie (doen)
o Nalaten handeling (niet doen)
o Afgifte goed (die geen geldsommen zijn)
o Betaling (geldsomverbintenissen)
Dat zijn allemaal verbintenissen die gedwongen moeten kunnen worden uitgevoerd als ze
niet vrijwillig worden nagekomen door de SA
Recht van de SE (van een verbintenis anders dan die tot betaling van een geldsom) op reële
executie of rechtstreekse uitvoering: deze vorm van tenuitvoerlegging (executie) waarbij de SA
daadwerkelijk wordt gedwongen de prestatie te verrichten waartoe hij zich verbonden heeft of
waartoe hij veroordeeld werd
o Men wil als SE de afgesproken prestatie zelf bekomen, liever dan een vervangende
schadevergoeding
Wat kan een SE doen als een SA in gebreke blijft om vrijwillig zijn verbintenissen na te komen?
2
, o Als SE niet beschikt over een notariële akte, kan hij zich tot de rechter wenden om via
een rechterlijke uitspraak:
(1) De uitvoering in natura te eisen van de verbintenis om iets (niet) te doen of
iets te geven (art.5.234 en 5.235 BW) = wat SE het liefst heeft
(2) Aanspraak te maken op vervangende schadevergoeding indien de SA de
verbintenis niet nakomt (art.5.224 BW), tenzij de niet-uitvoering het gevolg is
van een vreemde oorzaak die hem niet kan worden toegerekend en er geen
kwade trouw is, dan wel overmacht of toeval (art.5.226 BW) (vooral bij
verbintenissen intuitu personae) = als uitvoering in natura niet mogelijk is
Bv. verbintenissen intuitu personae – kunstenaar heeft zich ertoe
verbonden om een bepaald kunstwerk te maken, maar hij doet dat niet.
Je kan vragen hem te veroordelen tot uitvoering in natura, maar als hij
het dan nog altijd niet wil doen, kan je een vervangende
schadevergoeding vragen. Je kan namelijk moeilijk vragen dat een derde
het doet in zijn plaats, net omdat het intuitu personae is.
De rechtstreekse uitvoering van verbintenissen andere dan die tot
betaling van een geldsom, zal gelet op de aard van de prestatie, soms
onmogelijk zijn, omdat zij zou leiden tot dwang op de persoon van de
debiteur. Dit zal in de regel het geval zijn bij verbintenissen tot het
verrichten van een bepaalde handeling. Nemo potest praecise cogi ad
factum. De strekking van dit principe is iedere geweldpleging op de
persoon van de debiteur uit te sluiten. De dwanguitvoering mag niet de
menselijke waardigheid van de debiteur in het gedrang brengen. Het
verrichten van bepaalde prestaties kan moeilijk manu militari worden
afgedwongen. Aangezien de reële executie in dat geval niet mogelijk is,
dient de schuldeiser vaak genoegen te nemen met een uitvoering in
equivalent, nl. de veroordeling tot een vervangende schadevergoeding,
die – bij niet-betaling- aanleiding kan geven tot beslagmaatregelen op
het vermogen van de schuldenaar
(3) Machtiging te vragen om de verbintenis zelf of door een derde te laten
uitvoeren, op kosten van de schuldenaar
Kan niet als het intuitu personae is
Bv. bouwgeschillen: een partij laat na om een bepaald onderdeel van de
werken uit te voeren men kan dan een aannemer doen veroordelen
om in natura uit te voeren tot wat men zich verbonden heeft OF
machtiging vragen om de verbintenis door een andere aannemer te
laten uitvoeren, op kosten van de SA (op eenvoudig vertoon van de
factuur).
o Probleem: er kan discussie ontstaan over het bedrag van de
vervangingskosten door een derde, bv. als SE een dure
aannemer aanstelt die de SA dan moet betalen. Je hebt dan
geen titel voor die kosten omdat die kosten nog niet in de titel
waren begroot.
Oplossing: voorschot vragen of vooraf een raming van
de kosten vragen en die raming opnemen als een
3
, provisioneel begroot bedrag voor de kosten die door
de derde zullen gemaakt worden
In vele gevallen blijft reële of directe executie van verbintenissen
om iets te doen toch mogelijk, omdat het niet gepaard gaat met een
aantasting van de menselijke waardigheid of de fysieke integriteit of
andere grondrechten van de schuldenaar in het gedrang brengt. Dit is
het geval wanneer de rechter aan de schuldeiser de bevoegdheid
verleent om buiten de debiteur om de prestatie te verrichten of te
laten verrichten op diens kosten. Dit kan zich enkel voordoen
wanneer de prestatie niet noodzakelijk door de debiteur zelf moet
worden verricht. Is dit wel het geval, dan moet de schuldeiser
genoegen nemen met een vervangende schadevergoeding. Bij wijze
van voorbeeld kan verwezen worden naar het geval dat de
schuldeiser gemachtigd wordt om zich te bevoorraden bij een derde
op kosten van de debiteur, de toelating om een bouwwerk af te
breken als de tegenpartij dit niet zelf vrijwillig doet.
(4) De vernietiging te vragen van hetgeen in strijd met de verbintenis is verricht
(5) Te vorderen dat de schuldenaar wordt veroordeeld tot nakoming van de
verbintenis, onder verbeurte van een dwangsom
Een belangrijk dwangmiddel is de dwangsom, ten minste in een
rechterlijke beslissing je kan vorderen dat uw tegenpartij (NIET bij
een geldsomverbintenis) wordt veroordeeld in een verbintenis om iets
(niet) te doen/af te geven onder verbeurte van een dwangsom
Het moet gevorderd worden door de SE, maar van zodra het wordt
gevraagd, mag de rechter zelf kiezen welk bedrag hij oplegt rechter
kan het dus niet ambtshalve opleggen
= accessoire veroordeling gekoppeld aan de hoofdveroordeling
Wanneer? Wanneer de hoofdveroordeling niet voldaan wordt
Kan in een notariële akte een dwangsom worden voorzien?
o NEE men kan niet conventioneel een dwangsom vastleggen
o Men kan in een notariële akte niet voorzien dat een partij zich
verbindt een dwangsom te betalen als hij iets niet doet/niet
teruggeeft de wet voorziet het niet notariële dwangsom
is NIET mogelijk
MAAR in een notariële akte kan je wel een
schadebeding opnemen
Onderscheid tussen een schadebeding en een
schadevergoedingsplicht
Schadevergoedingsplicht: partijen kunnen in
een notariële akte voorzien dat aan de SA
(degene die iets moet doen) een
schadevergoedingsplicht wordt opgelegd
wanneer hij de hoofdverbintenis in de akte
vastgesteld niet naleeft. MAAR die notariële
akte levert geen titel op voor de invordering
4
