Samenvatting geschiedenis tijdvak 7: Pruiken en Revoluties

Hoofdstuk 7 – Pruiken & Revoluties
1. De verlichting
Kenmerkend aspect:
 Rationeel optimisme en 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek en sociale verhoudingen

Rationalisme: vertrouwen op de rede/het verstand

🔽 vanaf 6e eeuw v. Chr.
Griekse filosofen proberen rationele verklaringen te vinden voor de wereld om hen heen
🔽 15e eeuw:
Humanisten uit de Renaissance zorgen voor een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
🔽 16e & 17 eeuw:
Door gebruik van het gezond verstand en een systematische manier van onderzoek ontstaat de
wetenschappelijke revolutie

Wetenschappelijke revolutie: kritische denkhouding en systematische manier van onderzoek zorgde
voor vele nieuwe ontdekkingen.
Systematisch: observatie, empirie, logica
~ ze hielden zich bezig met zaken zoals astronomie, biologie, natuurwetenschap enz.

🔽
Veel zaken blijken te voldoen aan natuurwetten (b.v. wet van zwaartekracht van Newton)

Verlichting:
Stroming van geleerden die meende dat alles met behulp van het verstand kon worden verklaard.
Dat zou bijdragen aan de vooruitgang van de samenleving.
 Groot vertrouwen in rationeel denken
 De wetenschappelijke manier van onderzoek kon gebruikt worden voor alle terreinen van de
samenleving
 Door de verlichting was grote maatschappelijke vooruitgang mogelijk


Voorbeelden van verlicht denken:
Religie ->
~ Voltaire:
 Voor tolerantie en godsdienstvrijheid
 Twijfelde aan belang van de geestelijkheid
 Deïsme: God heeft de wereld gemaakt, maar hij heeft er geen invloed meer op

Politiek ->
~ Voltaire:
 (Verlichte) absolute vorst is nodig om het domme volk te regeren
---------------------------------------------------------------------------------------------
~ Rousseau:
 Volkssoevereiniteit: alle macht ligt bij het volk
 Sociaal contract: afspraken die gelden voor de hele bevolking

~ Locke:
 Sociaal contract: afspraken die gelden voor de hele bevolking
 Overheid moet de natuurlijke rechten van de burgers beschermen

, ~ Montesquieu:
 Trias politica: scheiding van de machten voorkomt machtsmisbruik

Sociale verhoudingen ->
~ Rousseau:
 Tegen standensamenleving van het ancien régime: mensen zijn van nature gelijkwaardig aan
elkaar

Economie ->
~ Smith:
 Zoveel mogelijk vrijheid in de economie: vrijhandel en weinig bemoeienis van de overheid


Verlichte ideeën werden verspreid via:
 Brieven
 Boeken (m.n. de Encyclopédie)
 Salonbijeenkomsten (georganiseerd door rijke mensen in hun huis om te discussiëren over
bepaald idee/boek)


2. Verlicht absolutisme
Kenmerkend aspect:
 Voortbestaan van het Ancien Régime met pogingen het vorstelijk bestuur op eigentijdse
verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)


Verlicht absolutisme: regeringsvorm waarbij de vorst probeert om met verlichte ideeën zijn bestuur
te verbeteren, maar wel alle macht blijft houden.

🔽 Goed voorbeeld
Frederik de Grote: vorst van Pruisen (oostelijk Duitse rijk, een v.d. belangrijkste staten binnen Duitse
rijk)
-> ''Alles voor het volk, niets door het volk.''

Maatregelen Frederik de Grote:
 Godsdienstige verdraagzaamheid
 Introductie aardappel als volksvoedsel
 Droogleggen moerassen voor nieuwe landbouwgrond

~ Nog meer verlichte absolute vorsten (verlichte despoten):
 Catharina de Grote (Rusland)
 Josef II (Oostenrijk)


~ Standensamenleving bleef bestaan:
1. Geestelijkheid
2. Adel
3. Boeren & burgers
-> sociale mobiliteit niet mogelijk: van ene naar andere stand kan niet

Frankrijk: Ancien Régime -> oude orde vóór de Franse Revolutie (1789)