INLEIDING SOCIALE PEDAGOGIEK
Kernelementen:
Het pedagogische: mensen socialiseren in de bestaande samenleving
Het sociale (sociaal verwijst naar welk soort samenleving): mogelijke spanning tussen
individuele en maatschappelijke noden en vragen
Sociale Pedagogiek: specifieke aandacht voor de verhouding en spanning tussen individu en
samenleving (niet hetzelfde als Ortho die ook met de ‘context’ werken)
- bv armoede: aanpassen van individu en/ of beleid?
- bv criminaliteit: volgen regelgeving en/ of rechtvaardige regelgeving
- bv spijbelen: probleem van slecht gedrag en/ of bevreemdend onderwijs?
- etc…
Sociale pedagogiek:
In Vlaanderen:
- sociale pedagogiek als de theoretische onderbouw van het sociaal werk
Sociaal werk:
- gaat om zeer diverse praktijken op zeer veel ‘terreinen’→ bv. Jeugdhulp – vluchtelingenwerk –
ouderenzorg – jeugdwerk – buurtsport – hulp aan daders en slachtoffers – zorg voor personen
met een handicap – buurtwerk – de vakbond – daklozenwerk – vrijetijdsorganisaties – culturele
organisaties,…
Zowel om goede situaties te optimaliseren, als
problemen aan te pakken
,Sociaal werk:
‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen
bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale
verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale-en menswetenschappen en inheemse of
lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om problemen aan te
pakken en welzijn te bevorderen.’ (Globale definitie IASSW, 2014)
Sociaal werk als zeer diverse praktijk
Aanbod voor:
- Verschillende leeftijdsgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen)
- Specifieke doelgroepen (mensen met vrijetijdsvragen, mensen in armoede, dak- en
thuislozen, vluchtelingen, mensen met een beperking, mensen met een
drugproblematiek,…)
- Verschillende levensdomeinen van mensen (emotioneel, materieel,…)
Complexe beleidscontext:
- Europese regelgeving
- Federaal
- Gemeenschappen/ gewesten
- Vlaams
- Lokaal
Verschillende juridische organisatievormen:
- Publieke dienstverlening (georganiseerd door een overheid die initiatieven steunt, bv
OCMW, bv de gemeenschapsinstellingen worden georganiseerd door de Vlaamse
overheid)
- Privaat initiatief: vooral geprivatiseerd (vooral Verenigingen zonder Winstoogmerk
(VZW’s), mogelijk met subsidies vanuit een overheid) VZW’s→ wel georganiseerd door de
overheid maar een minder directe greep over wat je doet
- Commerciële initiatieven: vermarkte initiatieven met een winstoogmerk (bv G4S,
Sodexo,…)
(actuele discussie over vermarkting)
Formele en informele praktijken (of combinaties):
- Formele praktijken: zorg verleend door professionals
- Informele praktijken: zorg verleend door individuele burgers (familie, vrijwilligers…) bv
mantelzorg
,Individueel/ collectief:
- Individueel aanbod (vb individuele hulpvragers of gezinnen helpen,…)
- Collectief aanbod (vb buurtwerk, groepswerk, sociaal artistieke praktijken,…)
➔ Continuüm (onderscheid niet strikt per praktijk te maken)
Een opdeling in lijnen:
- Nulde lijn: bv mantelzorg, zelfhulpgroep, jeugdclubs,…
- Eerste lijn: bv Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW), OCMW,…
- Tweede lijn: bv Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGGZ)
- Derde lijn: bv residentiële voorziening jeugdhulp
- Vierde lijn: bv Psychiatrisch ziekenhuis
Sociaal werk als pedagogische praktijk
Pedagogisch handelen:
- Sociaal werk is pedagogisch handelen = intentioneel en systematisch tussenkomen in
het socialisatieproces van kinderen, jongeren en volwassenen met als doel dit proces te
veranderen in de richting van meer welzijn
-> socialisatie: (on)bewust aanleren van gewoonten, waarden, normen en kennis van een
bepaalde groep of maatschappij
-> intentioneel en systematisch: doordacht beïnvloeden van dit socialisatieproces
gericht op welzijnsverhoging
-> gericht op kinderen, jongeren en volwassenen
- pedagogisch tussenkomen = vertaling van sociale situaties naar pedagogische
vraagstukken waar we als professionals mee aan de slag gaan
- die ‘vertaling’ brengt echter veel vragen met zich mee voor professionals: Is onze
‘vertaling’ rechtvaardig? Bv. Armoedeprobleem vertalen in probleem van tekort aan
werkbereidheid: Is dit rechtvaardig? Bv. Delinquentieprobleem vertalen in probleem
van slechte waarden en normen: Is dit rechtvaardig?
- roept dus vragen op voor professionals
-> waarom komen we tussen?
-> ten aanzien van wie komen we tussen?
-> met welk doel komen we tussen?
-> hoe moeten deze interventies eruit zien?
-> wat betekenen onze tussenkomsten voor de handelingsmogelijkheden van
mensen?
=> voorwerp van debat, omdat dit niet neutraal is
Pedagogisch handelen is nooit neutraal:
, - Vertrekt vanuit specifieke opvattingen over de samenleving en opvoeding. Bv. Wat is een
‘goede’ opvoeding? Een goede burger? …
- Krijgt vorm binnen en geeft vorm aan de relatie tussen het ‘private’ en het ‘publieke’
➔ “Dat is het gebied tussen wat mensen doen, en wat maatschappelijk opgelegd of
verwacht wordt. In dat tussengebied tussen het ‘private’ en het ‘publieke’ kan je
meerdere posities innemen. Je kan ervan uitgaan dat mensen zich moeten aanpassen
aan wat maatschappelijk verwacht wordt. Of je gaat ervan uit dat de samenleving niet
altijd goed in elkaar zit en moet veranderen.”
Pedagogisch handelen vraagt verantwoording:
- Pedagogisch handelen is niet neutraal
➔ Geeft mee vorm aan sociale problemen
➔ Bestaande orde bevestigen of veranderen
->vraagt naar verantwoording: waar zetten we als sociaal werk op in?
-> globale definitie van sociaal werk als internationaal ankerpunt
-> politiserend sociaal werk in Vlaanderen (en internationaal) als belangrijke actuele
discussie
Sociaal werk doet er toe, maar…
Kernelementen:
Het pedagogische: mensen socialiseren in de bestaande samenleving
Het sociale (sociaal verwijst naar welk soort samenleving): mogelijke spanning tussen
individuele en maatschappelijke noden en vragen
Sociale Pedagogiek: specifieke aandacht voor de verhouding en spanning tussen individu en
samenleving (niet hetzelfde als Ortho die ook met de ‘context’ werken)
- bv armoede: aanpassen van individu en/ of beleid?
- bv criminaliteit: volgen regelgeving en/ of rechtvaardige regelgeving
- bv spijbelen: probleem van slecht gedrag en/ of bevreemdend onderwijs?
- etc…
Sociale pedagogiek:
In Vlaanderen:
- sociale pedagogiek als de theoretische onderbouw van het sociaal werk
Sociaal werk:
- gaat om zeer diverse praktijken op zeer veel ‘terreinen’→ bv. Jeugdhulp – vluchtelingenwerk –
ouderenzorg – jeugdwerk – buurtsport – hulp aan daders en slachtoffers – zorg voor personen
met een handicap – buurtwerk – de vakbond – daklozenwerk – vrijetijdsorganisaties – culturele
organisaties,…
Zowel om goede situaties te optimaliseren, als
problemen aan te pakken
,Sociaal werk:
‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen
bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale
verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale-en menswetenschappen en inheemse of
lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om problemen aan te
pakken en welzijn te bevorderen.’ (Globale definitie IASSW, 2014)
Sociaal werk als zeer diverse praktijk
Aanbod voor:
- Verschillende leeftijdsgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen)
- Specifieke doelgroepen (mensen met vrijetijdsvragen, mensen in armoede, dak- en
thuislozen, vluchtelingen, mensen met een beperking, mensen met een
drugproblematiek,…)
- Verschillende levensdomeinen van mensen (emotioneel, materieel,…)
Complexe beleidscontext:
- Europese regelgeving
- Federaal
- Gemeenschappen/ gewesten
- Vlaams
- Lokaal
Verschillende juridische organisatievormen:
- Publieke dienstverlening (georganiseerd door een overheid die initiatieven steunt, bv
OCMW, bv de gemeenschapsinstellingen worden georganiseerd door de Vlaamse
overheid)
- Privaat initiatief: vooral geprivatiseerd (vooral Verenigingen zonder Winstoogmerk
(VZW’s), mogelijk met subsidies vanuit een overheid) VZW’s→ wel georganiseerd door de
overheid maar een minder directe greep over wat je doet
- Commerciële initiatieven: vermarkte initiatieven met een winstoogmerk (bv G4S,
Sodexo,…)
(actuele discussie over vermarkting)
Formele en informele praktijken (of combinaties):
- Formele praktijken: zorg verleend door professionals
- Informele praktijken: zorg verleend door individuele burgers (familie, vrijwilligers…) bv
mantelzorg
,Individueel/ collectief:
- Individueel aanbod (vb individuele hulpvragers of gezinnen helpen,…)
- Collectief aanbod (vb buurtwerk, groepswerk, sociaal artistieke praktijken,…)
➔ Continuüm (onderscheid niet strikt per praktijk te maken)
Een opdeling in lijnen:
- Nulde lijn: bv mantelzorg, zelfhulpgroep, jeugdclubs,…
- Eerste lijn: bv Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW), OCMW,…
- Tweede lijn: bv Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGGZ)
- Derde lijn: bv residentiële voorziening jeugdhulp
- Vierde lijn: bv Psychiatrisch ziekenhuis
Sociaal werk als pedagogische praktijk
Pedagogisch handelen:
- Sociaal werk is pedagogisch handelen = intentioneel en systematisch tussenkomen in
het socialisatieproces van kinderen, jongeren en volwassenen met als doel dit proces te
veranderen in de richting van meer welzijn
-> socialisatie: (on)bewust aanleren van gewoonten, waarden, normen en kennis van een
bepaalde groep of maatschappij
-> intentioneel en systematisch: doordacht beïnvloeden van dit socialisatieproces
gericht op welzijnsverhoging
-> gericht op kinderen, jongeren en volwassenen
- pedagogisch tussenkomen = vertaling van sociale situaties naar pedagogische
vraagstukken waar we als professionals mee aan de slag gaan
- die ‘vertaling’ brengt echter veel vragen met zich mee voor professionals: Is onze
‘vertaling’ rechtvaardig? Bv. Armoedeprobleem vertalen in probleem van tekort aan
werkbereidheid: Is dit rechtvaardig? Bv. Delinquentieprobleem vertalen in probleem
van slechte waarden en normen: Is dit rechtvaardig?
- roept dus vragen op voor professionals
-> waarom komen we tussen?
-> ten aanzien van wie komen we tussen?
-> met welk doel komen we tussen?
-> hoe moeten deze interventies eruit zien?
-> wat betekenen onze tussenkomsten voor de handelingsmogelijkheden van
mensen?
=> voorwerp van debat, omdat dit niet neutraal is
Pedagogisch handelen is nooit neutraal:
, - Vertrekt vanuit specifieke opvattingen over de samenleving en opvoeding. Bv. Wat is een
‘goede’ opvoeding? Een goede burger? …
- Krijgt vorm binnen en geeft vorm aan de relatie tussen het ‘private’ en het ‘publieke’
➔ “Dat is het gebied tussen wat mensen doen, en wat maatschappelijk opgelegd of
verwacht wordt. In dat tussengebied tussen het ‘private’ en het ‘publieke’ kan je
meerdere posities innemen. Je kan ervan uitgaan dat mensen zich moeten aanpassen
aan wat maatschappelijk verwacht wordt. Of je gaat ervan uit dat de samenleving niet
altijd goed in elkaar zit en moet veranderen.”
Pedagogisch handelen vraagt verantwoording:
- Pedagogisch handelen is niet neutraal
➔ Geeft mee vorm aan sociale problemen
➔ Bestaande orde bevestigen of veranderen
->vraagt naar verantwoording: waar zetten we als sociaal werk op in?
-> globale definitie van sociaal werk als internationaal ankerpunt
-> politiserend sociaal werk in Vlaanderen (en internationaal) als belangrijke actuele
discussie
Sociaal werk doet er toe, maar…
