CARIOLOGIE – LES 1 INLEIDING
Gezondheid: een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken (WHO, 1948)
➔ Patiënt altijd zo breed mogelijk bekijken, niet enkel naar de mond.
Mondgezondheid: essentieel voor uw algemene gezondheid en de kwaliteit van uw leven. Het is een staat van
vrij zijn van mond- en aangezichtspijn, mond- en keelkanker, orale infecties en zweren, parodontale (tandvlees)
ziekte, tandbederf, tandverlies en andere ziekten en aandoeningen die de capaciteit van een persoon beperken
in bijten, kauwen, glimlachen, spreken en psychosociaal welzijn.
Wat doet een tandarts?
- Vullingen
- Verzegelingen
- Cosmetisch tandheelkunde
- Pulpotomieën
- Wortelkanaalbehandelingen
- Kroon- en brugwerk
- Protheses
- Implantaten
- Kleine chirurgie
- Behandeling gingivitis
- TMJ therapie
- Rookstop
- Voedingsadvies
Grootste boosdoener: cariës → to control it, we must understand it.
Andere aandoeningen van de harde tandweefsels:
- Erosie
- Attritie (tandslijtage door contact van tand op tand)
- Abrasie (tandslijtage door contact andere voorwerpen)
- Abfractie (afbreken van de stukjes van de tanden)
- Ontwikkelingsdefecten: hypoplasie, hypomineralisatie
- Hypoplasie: te kort aan tandweefsel → kan aangeboren zijn, niets te maken met cariës of erosie
- Hypomineralisatie: niet genoeg mineralen → kaasmolaren
1. Ecologie van de orale caviteit
Dynamiek van de wisselwerking tussen organismen met hun levensgemeenschappen en populaties, de
abiotische omgeving en de wisselwerking daartussen binnen een afgebakende eenheid.
Abiotische omgeving: voeding, dranken, enz.
Cariës= gevolg van interactie (dynamiek) tussen:
- Tanden
- Speeksel
- Micro-organismen
➔ Belangrijk om compositie/structuur/functie van de verschillende onderdelen te kennen.
Cariës ontwikkelt zich door bacteriën die in de mondholte koolhydraten/suikers fermenteren tot organische
zuren (melkzuur) wat het harde weefsel van het gebitselement laat oplossen.
1
,1. Tand bestaat uit:
- Glazuur
- Dentine
- Pulpa
- Wortelcement
1. Tanden (ontwikkeling)
Normale doorbraaktijden:
- 1e melktand: 6-8 maandag
- Volledig melkgebit: 2,5j
- Eerste definitieve tand: 5-6j
- Laatste definitieve tand: 18j
Advies tussen 2 – 3 jaar eerste tandartsbezoek
1.1 Macromorfologie
- voorkeursplaatsen om cariës te ontwikkelen = cariësgevoelige plaatsen
Bij primaire dentine/melkgebit:
- Approximaal
- Occlusale oppervlakken
- Anatomie van het melkgebit blijft interdentaal gemakkelijk plaque hangen.
Bij permanente dentine/definitief gebit:
- Occlusale oppervlakken
- Foramen caecum
- Later op approximale vlakken
Bij ouderen
- Ook op de worteloppervlakken
Occlusale vlakken
Pitten en fissuren
- Fossae (zwarte pijl) (putten)
- Intersegmentale fissuren (fissuren tussen lobben)
- Marginosegmentale fissuren (rode pijl) (oppassen bij patiënten waarbij dit zeer uitgesproken is: best
sealen of afsluiten)
- Foramen caecum (buccale fossae)
2
,Cariës ontwikkelt zich vnl. thv brede fissuren en centrale fossae
➔ Putten waar er plaque kan ontstaan en niet gemakkelijk weg te poetsen, kans op cariës is groter.
Approximale vlakken
Belangrijke macromorfologische karakteristieken
- Breedte en locatie approximaal contact (molaar > premolaar) → approx vlakken met kleine
contactpunten (front elementen: minder kans) → minder cariës dan approx vlakken met grote
contactpunten (molaren: meer kans).
- Curvatuur (concaviteit approx): de kromming van approx vlakken → sommige molaren hebben
duidelijk vorm van concaviteit op de approximale vlakken.
- Marginosegmentale groeve → een groeve tussen de twee tanden: kan je niet goed poetsen.
Cervicale glazuurdentinegrens
Cervicale glazuur-lijn = glazuur-cement grens = grenslijn tussen anatomische kroon en wortel-complex
Patiënten met gezonde gingiva:
- CEJ op zelfde hoogte als marginale gingiva
- Onregematig en ruw → micro-organismen makkelijk blijven plakken.
Wortels (ouderen):
- Geen macromorfologische structuren (makkelijkere plaqueretentie)
- Gingivale recessies → meer wortelopp bloot → meer plaque-accumulatie → sneller
cariësontwikkeling.
Samenvatting
Cariës ontwikkelt zich thv specifieke locaties op tanden:
- Occlusaal
- Approximaal
- Thv marginale gingiva.
- !! cariësgevoelige plaatsen, verschillen def en melkgebit.
1.2 Glazuur
Amelogenesis (glazuurvorming)
- Gevormd door ameloblasten
- Secretoire fase: secretie van proteïne + partiële vervanging door mineraal (geleidelijk aan vervanging
door mineraal)
- Maturatie fase: grootste deel proteïne wordt vervangen door mineraal (meerjarige fase) duurt heel
lang. Hypomineralisatie gebeurd tijdens de maturatie fase (kaasmolaren)
- Einde= net voor doorbraak
3
, 1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur bestaat uit
- Gewicht: 96-97% anorganisch, 3-4% organisch en water
- Volume: 86% anorganisch, 2% organisch, 12% water
- Kristallijne structuur (samengesteld uit calciumfosfaat)
Kristal = solide substantie waarin atomen/moleculen/ionen in een zich herhalend patroon zijn gerangschikt en
dit in de 3 dimensies
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Calciumfosfaat:
- Kleinste entiteit: Ca5 (PO4 )3 (OH) of hydroxyapatiet (HAP)
- Hexagonale kristallen:40 nm diameter, 100-1000nm lengte
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
≠ varianten mogelijk door substitutie van ionen in HAP (OH- )
- FHAP (Fluor, zeldzaam bij mens)
- CHAP (Carbonaatgemodificeerd)
- MHAP (Magnesium-gemodificeerd)
- Oplosbaarheid: FHAP < HAP < CHAP/MHAP (belangrijk in cariësproces)
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
A. De kristallen vormen staafjes of prisma’s (diameter 4-5 μm)
B. Prima’s lopen van dentine naar tandoppervlak
C. Kristallen lopen grotendeels // met de prisma’s
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuurprima’s:
A. Relatie en oriëntering in het glazuur
B. Dwarsdoorsnede
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Interkristallijne ruimtes:
- De alignatie van de kristallen is overal identiek behalve aan de periferie: andere richting dan centraal
- Interkristallijne ruimten zijn dus perifeer groter (interprismatische ruimtes)
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur: Uniforme structuur
- Glazuur is doorzichtig
- Goed gemineraliseerd glazuur is translucent. Het onderliggend dentine bepaalt de kleur
- Wanneer het volume van interkristallijne ruimtes vergroot, wordt het licht gescattered en
gereflecteerd waardoor een wittere kleur ontstaat.
- Melktanden zijn poreuzer dan defintieve → Wittere kleur
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur (macroscopisch):
- Ziet er glad uit Glazuur (microscopisch):
- Vertoont ontwikkelingsdefecten (putjes/barstjes)
4
Gezondheid: een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken (WHO, 1948)
➔ Patiënt altijd zo breed mogelijk bekijken, niet enkel naar de mond.
Mondgezondheid: essentieel voor uw algemene gezondheid en de kwaliteit van uw leven. Het is een staat van
vrij zijn van mond- en aangezichtspijn, mond- en keelkanker, orale infecties en zweren, parodontale (tandvlees)
ziekte, tandbederf, tandverlies en andere ziekten en aandoeningen die de capaciteit van een persoon beperken
in bijten, kauwen, glimlachen, spreken en psychosociaal welzijn.
Wat doet een tandarts?
- Vullingen
- Verzegelingen
- Cosmetisch tandheelkunde
- Pulpotomieën
- Wortelkanaalbehandelingen
- Kroon- en brugwerk
- Protheses
- Implantaten
- Kleine chirurgie
- Behandeling gingivitis
- TMJ therapie
- Rookstop
- Voedingsadvies
Grootste boosdoener: cariës → to control it, we must understand it.
Andere aandoeningen van de harde tandweefsels:
- Erosie
- Attritie (tandslijtage door contact van tand op tand)
- Abrasie (tandslijtage door contact andere voorwerpen)
- Abfractie (afbreken van de stukjes van de tanden)
- Ontwikkelingsdefecten: hypoplasie, hypomineralisatie
- Hypoplasie: te kort aan tandweefsel → kan aangeboren zijn, niets te maken met cariës of erosie
- Hypomineralisatie: niet genoeg mineralen → kaasmolaren
1. Ecologie van de orale caviteit
Dynamiek van de wisselwerking tussen organismen met hun levensgemeenschappen en populaties, de
abiotische omgeving en de wisselwerking daartussen binnen een afgebakende eenheid.
Abiotische omgeving: voeding, dranken, enz.
Cariës= gevolg van interactie (dynamiek) tussen:
- Tanden
- Speeksel
- Micro-organismen
➔ Belangrijk om compositie/structuur/functie van de verschillende onderdelen te kennen.
Cariës ontwikkelt zich door bacteriën die in de mondholte koolhydraten/suikers fermenteren tot organische
zuren (melkzuur) wat het harde weefsel van het gebitselement laat oplossen.
1
,1. Tand bestaat uit:
- Glazuur
- Dentine
- Pulpa
- Wortelcement
1. Tanden (ontwikkeling)
Normale doorbraaktijden:
- 1e melktand: 6-8 maandag
- Volledig melkgebit: 2,5j
- Eerste definitieve tand: 5-6j
- Laatste definitieve tand: 18j
Advies tussen 2 – 3 jaar eerste tandartsbezoek
1.1 Macromorfologie
- voorkeursplaatsen om cariës te ontwikkelen = cariësgevoelige plaatsen
Bij primaire dentine/melkgebit:
- Approximaal
- Occlusale oppervlakken
- Anatomie van het melkgebit blijft interdentaal gemakkelijk plaque hangen.
Bij permanente dentine/definitief gebit:
- Occlusale oppervlakken
- Foramen caecum
- Later op approximale vlakken
Bij ouderen
- Ook op de worteloppervlakken
Occlusale vlakken
Pitten en fissuren
- Fossae (zwarte pijl) (putten)
- Intersegmentale fissuren (fissuren tussen lobben)
- Marginosegmentale fissuren (rode pijl) (oppassen bij patiënten waarbij dit zeer uitgesproken is: best
sealen of afsluiten)
- Foramen caecum (buccale fossae)
2
,Cariës ontwikkelt zich vnl. thv brede fissuren en centrale fossae
➔ Putten waar er plaque kan ontstaan en niet gemakkelijk weg te poetsen, kans op cariës is groter.
Approximale vlakken
Belangrijke macromorfologische karakteristieken
- Breedte en locatie approximaal contact (molaar > premolaar) → approx vlakken met kleine
contactpunten (front elementen: minder kans) → minder cariës dan approx vlakken met grote
contactpunten (molaren: meer kans).
- Curvatuur (concaviteit approx): de kromming van approx vlakken → sommige molaren hebben
duidelijk vorm van concaviteit op de approximale vlakken.
- Marginosegmentale groeve → een groeve tussen de twee tanden: kan je niet goed poetsen.
Cervicale glazuurdentinegrens
Cervicale glazuur-lijn = glazuur-cement grens = grenslijn tussen anatomische kroon en wortel-complex
Patiënten met gezonde gingiva:
- CEJ op zelfde hoogte als marginale gingiva
- Onregematig en ruw → micro-organismen makkelijk blijven plakken.
Wortels (ouderen):
- Geen macromorfologische structuren (makkelijkere plaqueretentie)
- Gingivale recessies → meer wortelopp bloot → meer plaque-accumulatie → sneller
cariësontwikkeling.
Samenvatting
Cariës ontwikkelt zich thv specifieke locaties op tanden:
- Occlusaal
- Approximaal
- Thv marginale gingiva.
- !! cariësgevoelige plaatsen, verschillen def en melkgebit.
1.2 Glazuur
Amelogenesis (glazuurvorming)
- Gevormd door ameloblasten
- Secretoire fase: secretie van proteïne + partiële vervanging door mineraal (geleidelijk aan vervanging
door mineraal)
- Maturatie fase: grootste deel proteïne wordt vervangen door mineraal (meerjarige fase) duurt heel
lang. Hypomineralisatie gebeurd tijdens de maturatie fase (kaasmolaren)
- Einde= net voor doorbraak
3
, 1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur bestaat uit
- Gewicht: 96-97% anorganisch, 3-4% organisch en water
- Volume: 86% anorganisch, 2% organisch, 12% water
- Kristallijne structuur (samengesteld uit calciumfosfaat)
Kristal = solide substantie waarin atomen/moleculen/ionen in een zich herhalend patroon zijn gerangschikt en
dit in de 3 dimensies
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Calciumfosfaat:
- Kleinste entiteit: Ca5 (PO4 )3 (OH) of hydroxyapatiet (HAP)
- Hexagonale kristallen:40 nm diameter, 100-1000nm lengte
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
≠ varianten mogelijk door substitutie van ionen in HAP (OH- )
- FHAP (Fluor, zeldzaam bij mens)
- CHAP (Carbonaatgemodificeerd)
- MHAP (Magnesium-gemodificeerd)
- Oplosbaarheid: FHAP < HAP < CHAP/MHAP (belangrijk in cariësproces)
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
A. De kristallen vormen staafjes of prisma’s (diameter 4-5 μm)
B. Prima’s lopen van dentine naar tandoppervlak
C. Kristallen lopen grotendeels // met de prisma’s
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuurprima’s:
A. Relatie en oriëntering in het glazuur
B. Dwarsdoorsnede
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Interkristallijne ruimtes:
- De alignatie van de kristallen is overal identiek behalve aan de periferie: andere richting dan centraal
- Interkristallijne ruimten zijn dus perifeer groter (interprismatische ruimtes)
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur: Uniforme structuur
- Glazuur is doorzichtig
- Goed gemineraliseerd glazuur is translucent. Het onderliggend dentine bepaalt de kleur
- Wanneer het volume van interkristallijne ruimtes vergroot, wordt het licht gescattered en
gereflecteerd waardoor een wittere kleur ontstaat.
- Melktanden zijn poreuzer dan defintieve → Wittere kleur
1.2.1 Chemische compositie en structuur van apatiet kristallen
Glazuur (macroscopisch):
- Ziet er glad uit Glazuur (microscopisch):
- Vertoont ontwikkelingsdefecten (putjes/barstjes)
4
