NEUROPSYCHOLOGIE
THEMA 2: Omschrijving en beknopte historiek van de neuropsychologie
OMSCHRIJVING VAN DE ‘NEUROPSYCHOLOGIE’
- Bestudeert de relatie tussen de hersenfunctie en het gedrag, emotie en cognities.
Het doel is om zoveel mogelijk wetenschappelijke kennis te ontwikkelen over menselijk gedrag.
Het is een onderdeel van de neurowetenschappen. We hebben 2 soorten neuropsychologie.
Experimentele/cognitieve neuropsychologie Klinische neuropsychologie
Hoe worden cognitieve functies of mentale processen Richt zich op diagnostiek of rehabilitatie van de
(aandacht, taal, geheugen, …) aangestuurd door de gevolgen van hersenbeschadiging.
hersenen
Mentale processen en hun deelcomponenten/modules Er zijn drie stoornisgroepen na
worden op twee manieren bestudeert. hersenbeschadiging:
1. Structureel niveau: uit welke deelcomponenten 1. Primaire neurologische stoornissen
zijn complexe mentale processen (stoornissen die opvallen)
samengesteld? (Vb: taal bestaat uit lezen, 2. Neuropsychologische stoornissen
schrijven, spreken, ..) (stoornissen die niet opvallen)
2. Dynamische/temporele aspecten: hoe verlopen 3. Psychologische stoornissen
mentale processen in tijd? (gelijktijdig of na
elkaar)
BEKNOPTE HISTORIEK VAN DE NEUROPSYCHOLOGIE
1
, 1. Oudheid: harthypothese VS hersenhypothese
Empedocles/Aristoteles hart is warm en stuurt gedrag
Hippocrates/Plato hersenen zijn zetel van ons denken, voelen en handelen (lichaamsdeel
bevindt zich dichtste bij de Goden)
2. Lokalisationisme VS holisme
a. Lokalisatie
Specifieke cognitieve functies op één specifieke plaats in de hersenen gelokaliseerd
Vb: één gebied staat in voor impulscontrole
Hersengebied dat samenhangt met die specifieke functie beschadigd is, zal de functie
uitvallen (andere hersengebieden hebben die functie niet)
Frenologie (= leer van de schedel)
- 1 gebied van de hersenen heeft een specifieke cognitieve functie.
- Wanneer dat gebied uitvalt kan er GEEN ander gebied die functie overnemen.
- Hoe groter een bepaald gebied, hoe beter ontwikkeld die functie ook was.
(Via cranioscopie werden persoonlijkheidsonderzoeken gedaan.)
b. Holisme (=eeheid)
Hersenen functioneren globaal en functies liggen verspreid over de
hersenen (hele cortex)
Wanneer een deel beschadigd is, nemen andere delen die functie over
EQUIPOTENTALITEIT BEVESTIGD HET HOLISME.
3. Bewijskracht voor beide visies
Penfield (geheugen)
- Elektronen op schedel
- Gebied stimuleren zorgt voor specifieke herinneringen
2 wetten (geheugen)
1) The law of mass action
- Brein als 1 geheel
- Alle hersengebieden samen in tot stand brengen van cognitieve functies
2) The law of equipotentiality
- Verschillende gebieden in hersenen hebben identieke functies
DUS opgeslagen kennis vespreid over onze hele cortex, oproepen van geheugen niet één gebied actief,
maar de hele cortex en elk gebied in de hersenen is in staat om geheugenfunctie uit te oefenen
2
, THEMA 3: Basisprincipes van de werking van het brein
HET PROCES VAN BEDRADEN…BREINARCHITECTUUR
Wanneer een baby geboren word zijn er al meer dan 100 miljard neuronen aangemaakt. De meeste
neuronale verbindingen ontwikkelen zich vooral na de geboorte in de eerste levensjaren door ervaringen.
Het aanmaken van die neuronale verbindingen verloopt heel snel.
Synaptogenese: het aanmaken van nieuwe verbindingen tussen hersencellen (facilitatie = versterking
inhibitie = verzwakking)
Myelinisatie: veel gebruikte verbindingen tussen hersencellen ontwikkelen meer witte stof snellere
informatieoverdracht (hoe vaker je iets doet, hoe beter iets lukt)
Synaptic pruning: het snoeien van ongebruikte en overtollige verbindingen tussen hersencellen.
Waarom? Zorgt ervoor dat we ons beter kunnen focussen.
Neuronale netwerken: een netwerk van verbindingen die verschillende hersenregio’s met elkaar
verbindt. Metafoor: wegennetwerk
Eerst gevormde circuits fundament voor complexere circuits.
Dat verklaart ook waarom het zo moeilijk is om een gewoonte af te leren!
Die verbinding van de slechte gewoonte is zodanig dik / stevig.
Grotere en al aanwezige structuren kunnen sneller gebruikt worden dan het aanmaken van een
nieuwe structuur.
… EN HERBEDRADEN. NEUROPLASTICITEIT
Ons brein is plastisch (je kan blijven nieuwe dingen leren, door de gewoontes te wijzigen)
Neuroplasticiteit: netwerken in de hersenen veranderen door organisatie en reorganisatie als reactie op
ervaring en sensorische stimulering (functies die wegvallen, worden overgenomen door brein)
Dat wil niet zeggen dat er meer corticale cellen groeien (ons brein wordt niet groter) ze veranderen
simpelweg via myelinisatie, synaptic pruning, synaptogenese
Voorbeeld: Het meisje met het halve brein
De rechterhemisfeer van het meisje werd weggehaald. CSV kwam in de plaats. De neuroplasticiteit zorgde
ervoor dat het brein veranderde van vorm. En de hersenen begonnen onmiddellijk die functies die er niet
meer waren over te nemen.
3
, Soorten neuroplasticiteit
1. Ervaringsonafhankelijke plasticiteit
- Geen invloeden of
inspanningen van buitenaf (
genetisch)
- Menselijke hersenen groeien
min of meer hetzelfde
2. Ervaringsverwachte plasticiteit
- Genetisch + externe stimulatie
- De ontwikkeling van
basisveiligheid en vertrouwen!
(gevoelige periode van kindertijd)
- Daarvoor hebben we belang van sensitief responsieve verzorgers voor een gezonde
hersenontwikkeling.
- Aanhoudende stress belemmert hersenontwikkeling of leidt tot beschadiging.
3. Ervaringsafhankelijke plasticiteit opent veel mogelijkheden
- Hersenen door leefomstandigheden/keuzes structureel veranderen.
- We hebben ervaringen nodig om tot deze vaardigheden te komen.
Vb: muziek, sport, tv kijken,… zorgt voor verschillende bedradingen
HET BREIN IS EEN SOCIAAL ORGAAN: SPIEGELNEURONEN
Spiegelneuronen zijn hersencellen die reageren op een intentionele handeling van zichzelf EN van
een andere persoon.
Vb: geeuwen doet je ook geeuwen
“Ze dokteren als het ware uit wat de bedoeling is van de ander.”
Zijn mogelijke verklaring waarom jongere kinderen van een gezin motorisch sneller ontwikkelen
(zien meer beweging van oudere broertjes/zusjes)
Helpen bij het begrijpen van een cultuur
Ondersteunen het ervaren van verbinding met anderen
Reageren ook op emotionele toestanden van anderen gevoelsresonantie
Wordt in verband gebracht met empathie (ons beroep)
4
THEMA 2: Omschrijving en beknopte historiek van de neuropsychologie
OMSCHRIJVING VAN DE ‘NEUROPSYCHOLOGIE’
- Bestudeert de relatie tussen de hersenfunctie en het gedrag, emotie en cognities.
Het doel is om zoveel mogelijk wetenschappelijke kennis te ontwikkelen over menselijk gedrag.
Het is een onderdeel van de neurowetenschappen. We hebben 2 soorten neuropsychologie.
Experimentele/cognitieve neuropsychologie Klinische neuropsychologie
Hoe worden cognitieve functies of mentale processen Richt zich op diagnostiek of rehabilitatie van de
(aandacht, taal, geheugen, …) aangestuurd door de gevolgen van hersenbeschadiging.
hersenen
Mentale processen en hun deelcomponenten/modules Er zijn drie stoornisgroepen na
worden op twee manieren bestudeert. hersenbeschadiging:
1. Structureel niveau: uit welke deelcomponenten 1. Primaire neurologische stoornissen
zijn complexe mentale processen (stoornissen die opvallen)
samengesteld? (Vb: taal bestaat uit lezen, 2. Neuropsychologische stoornissen
schrijven, spreken, ..) (stoornissen die niet opvallen)
2. Dynamische/temporele aspecten: hoe verlopen 3. Psychologische stoornissen
mentale processen in tijd? (gelijktijdig of na
elkaar)
BEKNOPTE HISTORIEK VAN DE NEUROPSYCHOLOGIE
1
, 1. Oudheid: harthypothese VS hersenhypothese
Empedocles/Aristoteles hart is warm en stuurt gedrag
Hippocrates/Plato hersenen zijn zetel van ons denken, voelen en handelen (lichaamsdeel
bevindt zich dichtste bij de Goden)
2. Lokalisationisme VS holisme
a. Lokalisatie
Specifieke cognitieve functies op één specifieke plaats in de hersenen gelokaliseerd
Vb: één gebied staat in voor impulscontrole
Hersengebied dat samenhangt met die specifieke functie beschadigd is, zal de functie
uitvallen (andere hersengebieden hebben die functie niet)
Frenologie (= leer van de schedel)
- 1 gebied van de hersenen heeft een specifieke cognitieve functie.
- Wanneer dat gebied uitvalt kan er GEEN ander gebied die functie overnemen.
- Hoe groter een bepaald gebied, hoe beter ontwikkeld die functie ook was.
(Via cranioscopie werden persoonlijkheidsonderzoeken gedaan.)
b. Holisme (=eeheid)
Hersenen functioneren globaal en functies liggen verspreid over de
hersenen (hele cortex)
Wanneer een deel beschadigd is, nemen andere delen die functie over
EQUIPOTENTALITEIT BEVESTIGD HET HOLISME.
3. Bewijskracht voor beide visies
Penfield (geheugen)
- Elektronen op schedel
- Gebied stimuleren zorgt voor specifieke herinneringen
2 wetten (geheugen)
1) The law of mass action
- Brein als 1 geheel
- Alle hersengebieden samen in tot stand brengen van cognitieve functies
2) The law of equipotentiality
- Verschillende gebieden in hersenen hebben identieke functies
DUS opgeslagen kennis vespreid over onze hele cortex, oproepen van geheugen niet één gebied actief,
maar de hele cortex en elk gebied in de hersenen is in staat om geheugenfunctie uit te oefenen
2
, THEMA 3: Basisprincipes van de werking van het brein
HET PROCES VAN BEDRADEN…BREINARCHITECTUUR
Wanneer een baby geboren word zijn er al meer dan 100 miljard neuronen aangemaakt. De meeste
neuronale verbindingen ontwikkelen zich vooral na de geboorte in de eerste levensjaren door ervaringen.
Het aanmaken van die neuronale verbindingen verloopt heel snel.
Synaptogenese: het aanmaken van nieuwe verbindingen tussen hersencellen (facilitatie = versterking
inhibitie = verzwakking)
Myelinisatie: veel gebruikte verbindingen tussen hersencellen ontwikkelen meer witte stof snellere
informatieoverdracht (hoe vaker je iets doet, hoe beter iets lukt)
Synaptic pruning: het snoeien van ongebruikte en overtollige verbindingen tussen hersencellen.
Waarom? Zorgt ervoor dat we ons beter kunnen focussen.
Neuronale netwerken: een netwerk van verbindingen die verschillende hersenregio’s met elkaar
verbindt. Metafoor: wegennetwerk
Eerst gevormde circuits fundament voor complexere circuits.
Dat verklaart ook waarom het zo moeilijk is om een gewoonte af te leren!
Die verbinding van de slechte gewoonte is zodanig dik / stevig.
Grotere en al aanwezige structuren kunnen sneller gebruikt worden dan het aanmaken van een
nieuwe structuur.
… EN HERBEDRADEN. NEUROPLASTICITEIT
Ons brein is plastisch (je kan blijven nieuwe dingen leren, door de gewoontes te wijzigen)
Neuroplasticiteit: netwerken in de hersenen veranderen door organisatie en reorganisatie als reactie op
ervaring en sensorische stimulering (functies die wegvallen, worden overgenomen door brein)
Dat wil niet zeggen dat er meer corticale cellen groeien (ons brein wordt niet groter) ze veranderen
simpelweg via myelinisatie, synaptic pruning, synaptogenese
Voorbeeld: Het meisje met het halve brein
De rechterhemisfeer van het meisje werd weggehaald. CSV kwam in de plaats. De neuroplasticiteit zorgde
ervoor dat het brein veranderde van vorm. En de hersenen begonnen onmiddellijk die functies die er niet
meer waren over te nemen.
3
, Soorten neuroplasticiteit
1. Ervaringsonafhankelijke plasticiteit
- Geen invloeden of
inspanningen van buitenaf (
genetisch)
- Menselijke hersenen groeien
min of meer hetzelfde
2. Ervaringsverwachte plasticiteit
- Genetisch + externe stimulatie
- De ontwikkeling van
basisveiligheid en vertrouwen!
(gevoelige periode van kindertijd)
- Daarvoor hebben we belang van sensitief responsieve verzorgers voor een gezonde
hersenontwikkeling.
- Aanhoudende stress belemmert hersenontwikkeling of leidt tot beschadiging.
3. Ervaringsafhankelijke plasticiteit opent veel mogelijkheden
- Hersenen door leefomstandigheden/keuzes structureel veranderen.
- We hebben ervaringen nodig om tot deze vaardigheden te komen.
Vb: muziek, sport, tv kijken,… zorgt voor verschillende bedradingen
HET BREIN IS EEN SOCIAAL ORGAAN: SPIEGELNEURONEN
Spiegelneuronen zijn hersencellen die reageren op een intentionele handeling van zichzelf EN van
een andere persoon.
Vb: geeuwen doet je ook geeuwen
“Ze dokteren als het ware uit wat de bedoeling is van de ander.”
Zijn mogelijke verklaring waarom jongere kinderen van een gezin motorisch sneller ontwikkelen
(zien meer beweging van oudere broertjes/zusjes)
Helpen bij het begrijpen van een cultuur
Ondersteunen het ervaren van verbinding met anderen
Reageren ook op emotionele toestanden van anderen gevoelsresonantie
Wordt in verband gebracht met empathie (ons beroep)
4
