SAMENVATTING - FISCALE PROCEDURE - KU
LEUVEN
ALGEMENE INLEIDING
Fiscale procedure afbakening
Materiële regels = wie is de BP (belastingplichtige); met welke inkomsten,
aftrekposten en vrijstellingen rekening houden voor berekening belastbare
grondslag; tarief;…
versus
Formele regels of procedureregels (vak fiscale procedure) = hoe wordt de
belastingschuld vastgelegd, hoe verloopt fiscale controle, wat bij onenigheid, hoe
belastingschuld invorderen, wat bij overtreding wet,…
Verschillende fases bij procedureregels
1. Taxatiefase = aangifteverplichting gebaseerd op
medewerkingsverplichting door BP + controlerecht van de overheid
vestiging verschuldigde belasting.
2. Geschillenfase = bij blijvend (deels) niet-akkoord, eerst administratief
daarna voor rechtbank.
3. Invorderingsfase = hoe verschuldigde belasting invorderen, eerst via
minnelijke invordering, daarna desnoods onder dwang.
Fiscaal sanctierecht = de fiscus kan ook administratieve sancties opleggen
deze zijn ook onderworpen aan procedureregels.
De federale staat, gemeenschappen en gewesten (= regionaal) en lokale
overheden hebben fiscale autonomie en mogen eigen belastingen heffen. De
overheid die de belasting heft, is ook bevoegd om de procedureregels vast te
leggen. Hierdoor zijn de procedureregels verspreid over verschillende
wetboeken.
Federaal bv.
- Inkomstenbelasting WIB92
- Btw Wbtw
Naar de toekomst toe wil men op federaal niveau alle procedureregels
harmoniseren (cfr. invorderingswetboek).
Regionaal: bv. verkeersbelasting, erfbelasting, registratiebelasting,
onroerende voorheffing (OV), leegstand en verwaarlozing
bedrijfsgebouwen, schenkingsrechten, verkooprecht,…
Bevoegdheid om de procedureregels vast te leggen wanneer ook de dienst
van de belasting wordt overgenomen bv. Vlabel heeft de diensten
overgenomen van de federale overheid.
Lokaal: Ondanks de fiscale autonomie om zelf belastingen te kunnen
heffen, is het de regionale overheid die voor alle gemeenten/provincies de
procedureregels bepaald.
1
, Alle essentiële elementen van de belasting, waaronder ook de
procedureregels, moeten worden bepaald door de wetgevende macht.
De uitvoerende macht zorgt voor de dienst van de belasting (bv.
onderzoek en controle, vestiging van de aanslag, geschillenfase,…).
Bevoegdheden belastingen:
Federaal:
- Wetgevende macht = Parlement bepaalt de federale proceduregels
- Uitvoerende macht = FOD Financiën bevoegd om federale belastingen
te heffen
Regionaal (bv. Vlaanderen):
- Wetgevende macht = (Vlaams) Parlement bepaalde de Vlaamse
procedureregels
- Uitvoerende macht = Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) bevoegd om
Vlaamse belastingen te heffen
Alle regionale belastingen waren oorspronkelijk federale belastingen.
Lokaal:
- Wetgevende macht = Provincieraad/Gemeenteraad regionale
overheid bepaald de procedureregels voor alle provincies/gemeenten!!!
- Uitvoerende macht = Bestendige Deputatie/College van Burgemeester
en Schepenen bevoegd om lokale belastingen te heffen.
Bv. ABPB (Aanvullende Belasting op de Personenbelasting) wordt geheven
door gemeenten, maar de federale overheid blijft bevoegd om
procedureregels m.b.t. personenbelasting (PB) vast te leggen.
Belastbaar feit (BF)
= belastingschuld ontstaat pas wanneer het BF heeft plaatsgevonden
- bij indirecte belastingen = BF éénmalig
bv. successierechten/erfbelasting BF = overlijden
bv. btw BF = levering van goederen/diensten
Belastbaar tijdperk (BT)
= BF voltrekt zich op het einde van een bepaalde periode
- bij directe belastingen
bv. PB BT = inkomstenjaar = kalenderjaar
bv. vennootschapsbelasting (venb) BT = boekjaar (BJ)
Aanslagjaar (AJ)
= jaar waarin de belastingen worden vastgesteld
Belangrijk om na te gaan welke wetgeving van toepassing is bij
inkomstenbelastingen, aangezien het AJ = het jaar dat volgt op het jaar waarin
het BT wordt afgesloten.
Bv. inkomsten natuurlijke persoon (NP) 01/01/2024 – 31/12/2024 AJ 2025
tenzij bij overlijden op 31/08/2024 inkomsten 01/01/2024 – 31/08/2024
AJ 2024
Bv. inkomsten rechtspersoon (RP) 01/01/2023 – 31/12/2023 AJ 2024
2
, tenzij vennootschap (VN) met gebroken BJ inkomsten 01/03/2023 –
28/04/2024 AJ 2024
ALGEMENE BEGINSELEN
Rechtssysteem in BE
De wetgevende macht heeft aan de fiscale administratie fiscale autonomie
toegekend om belastingen te kunnen heffen en innen, de fiscale administratie
moet hierbij rekening houden/respect hebben voor bepaalde algemene
beginselen en beperkingen.
1. Hogere rechtsnormen:
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
- Handvest van de Grondrechten van de EU (Handvest)
2. Grondwettelijke principes (GW = hoogste wet van een land)
3. Algemene rechtsbeginselen
4. Territorialiteit van de belasting
5. ‘Fiscaal recht is van openbare orde’
Sommige principes zijn verankerd in de (grond)wet, andere zijn verankerd in ‘soft
law’ (niet geschreven wet waarvan de rechtspraak erkent dat ze moet worden
nageleefd).
3
, 1. Hogere rechtsnormen
Art. 8 EVRM = recht op privéleven en op bescherming van
persoonsgegevens
(cfr. art. 22 GW en art. 7-8 Handvest)
Ook m.b.t. woning en correspondentie (art. 8 EVRM, punt 1).
Algemene regel = overheid mag zich niet inmengen in privéleven van een BP
(art. 8 EVRM, punt 2).
Uitzondering:
- wanneer bij wet voorzien
- legitieme doeleinden = correcte belastingheffing
- doel evenredig met middelen = evenredigheidstoets.
Art. EVRM zijn altijd op dezelfde manier opgebouwd, eerst principe, dan
uitzonderingen.
Handelingen van de fiscale administratie die kunnen kwalificeren als inmenging
in het privéleven:
Fiscale visitatie: betreding private woning of beroepslokalen van een BP
(ook RP genieten recht op bescherming). Bv. onaangekondigde controle en
kopie maken van de server van BP art. 8 EVRM hogere waarde dan
medewerkingsverplichting BP en controlerecht fiscus WIB92. Fiscus kan via
rechtbank bevel tot maken kopie vragen om geen inbreuk te maken tegen
dit artikel. Computers op werkvloer en e-mails via professioneel e-
mailadres worden geacht beroepsmatig te zijn, maar op iedere PC staan
privégegevens. Vertrouwelijke gegevens zoals privégegevens en
communicatie (ook correspondentie namens RP aangezien communicatie
door NP verloopt) met advocaten/accountants beschermd door
beroepsgeheim moeten er uitgefilterd worden voor de fiscus. Er bestaat
geen wetgeving rond inbreuken op artikels uit EVRM, dit zou de
controlebevoegdheden van de fiscus beperken.
Datacaptatie en dataretentie:
Datacaptatie = verzamelen en opslaan van gegevens.
Dataretentie = bewaren van die gegevens gedurende een bepaalde
periode.
Verzamelen van informatie over een NP wordt ook als een inmenging in het
privéleven beschouwd, bv. informatie verzamelen over het inkomsten en
vermogen van een BP.
Bankonderzoek: Ook inwinnen van informatie bij een financiële instelling
over een NP vormt een inmenging in het privéleven van een BP.
Observaties vanop de openbare weg: wordt niet verboden, maar wordt
wel beschouwd als een inmenging in privéleven. Bv. fiscale administratie
observeert de verplaatsingen met de wagen door BP of ambtenaar kijkt
4
LEUVEN
ALGEMENE INLEIDING
Fiscale procedure afbakening
Materiële regels = wie is de BP (belastingplichtige); met welke inkomsten,
aftrekposten en vrijstellingen rekening houden voor berekening belastbare
grondslag; tarief;…
versus
Formele regels of procedureregels (vak fiscale procedure) = hoe wordt de
belastingschuld vastgelegd, hoe verloopt fiscale controle, wat bij onenigheid, hoe
belastingschuld invorderen, wat bij overtreding wet,…
Verschillende fases bij procedureregels
1. Taxatiefase = aangifteverplichting gebaseerd op
medewerkingsverplichting door BP + controlerecht van de overheid
vestiging verschuldigde belasting.
2. Geschillenfase = bij blijvend (deels) niet-akkoord, eerst administratief
daarna voor rechtbank.
3. Invorderingsfase = hoe verschuldigde belasting invorderen, eerst via
minnelijke invordering, daarna desnoods onder dwang.
Fiscaal sanctierecht = de fiscus kan ook administratieve sancties opleggen
deze zijn ook onderworpen aan procedureregels.
De federale staat, gemeenschappen en gewesten (= regionaal) en lokale
overheden hebben fiscale autonomie en mogen eigen belastingen heffen. De
overheid die de belasting heft, is ook bevoegd om de procedureregels vast te
leggen. Hierdoor zijn de procedureregels verspreid over verschillende
wetboeken.
Federaal bv.
- Inkomstenbelasting WIB92
- Btw Wbtw
Naar de toekomst toe wil men op federaal niveau alle procedureregels
harmoniseren (cfr. invorderingswetboek).
Regionaal: bv. verkeersbelasting, erfbelasting, registratiebelasting,
onroerende voorheffing (OV), leegstand en verwaarlozing
bedrijfsgebouwen, schenkingsrechten, verkooprecht,…
Bevoegdheid om de procedureregels vast te leggen wanneer ook de dienst
van de belasting wordt overgenomen bv. Vlabel heeft de diensten
overgenomen van de federale overheid.
Lokaal: Ondanks de fiscale autonomie om zelf belastingen te kunnen
heffen, is het de regionale overheid die voor alle gemeenten/provincies de
procedureregels bepaald.
1
, Alle essentiële elementen van de belasting, waaronder ook de
procedureregels, moeten worden bepaald door de wetgevende macht.
De uitvoerende macht zorgt voor de dienst van de belasting (bv.
onderzoek en controle, vestiging van de aanslag, geschillenfase,…).
Bevoegdheden belastingen:
Federaal:
- Wetgevende macht = Parlement bepaalt de federale proceduregels
- Uitvoerende macht = FOD Financiën bevoegd om federale belastingen
te heffen
Regionaal (bv. Vlaanderen):
- Wetgevende macht = (Vlaams) Parlement bepaalde de Vlaamse
procedureregels
- Uitvoerende macht = Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) bevoegd om
Vlaamse belastingen te heffen
Alle regionale belastingen waren oorspronkelijk federale belastingen.
Lokaal:
- Wetgevende macht = Provincieraad/Gemeenteraad regionale
overheid bepaald de procedureregels voor alle provincies/gemeenten!!!
- Uitvoerende macht = Bestendige Deputatie/College van Burgemeester
en Schepenen bevoegd om lokale belastingen te heffen.
Bv. ABPB (Aanvullende Belasting op de Personenbelasting) wordt geheven
door gemeenten, maar de federale overheid blijft bevoegd om
procedureregels m.b.t. personenbelasting (PB) vast te leggen.
Belastbaar feit (BF)
= belastingschuld ontstaat pas wanneer het BF heeft plaatsgevonden
- bij indirecte belastingen = BF éénmalig
bv. successierechten/erfbelasting BF = overlijden
bv. btw BF = levering van goederen/diensten
Belastbaar tijdperk (BT)
= BF voltrekt zich op het einde van een bepaalde periode
- bij directe belastingen
bv. PB BT = inkomstenjaar = kalenderjaar
bv. vennootschapsbelasting (venb) BT = boekjaar (BJ)
Aanslagjaar (AJ)
= jaar waarin de belastingen worden vastgesteld
Belangrijk om na te gaan welke wetgeving van toepassing is bij
inkomstenbelastingen, aangezien het AJ = het jaar dat volgt op het jaar waarin
het BT wordt afgesloten.
Bv. inkomsten natuurlijke persoon (NP) 01/01/2024 – 31/12/2024 AJ 2025
tenzij bij overlijden op 31/08/2024 inkomsten 01/01/2024 – 31/08/2024
AJ 2024
Bv. inkomsten rechtspersoon (RP) 01/01/2023 – 31/12/2023 AJ 2024
2
, tenzij vennootschap (VN) met gebroken BJ inkomsten 01/03/2023 –
28/04/2024 AJ 2024
ALGEMENE BEGINSELEN
Rechtssysteem in BE
De wetgevende macht heeft aan de fiscale administratie fiscale autonomie
toegekend om belastingen te kunnen heffen en innen, de fiscale administratie
moet hierbij rekening houden/respect hebben voor bepaalde algemene
beginselen en beperkingen.
1. Hogere rechtsnormen:
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
- Handvest van de Grondrechten van de EU (Handvest)
2. Grondwettelijke principes (GW = hoogste wet van een land)
3. Algemene rechtsbeginselen
4. Territorialiteit van de belasting
5. ‘Fiscaal recht is van openbare orde’
Sommige principes zijn verankerd in de (grond)wet, andere zijn verankerd in ‘soft
law’ (niet geschreven wet waarvan de rechtspraak erkent dat ze moet worden
nageleefd).
3
, 1. Hogere rechtsnormen
Art. 8 EVRM = recht op privéleven en op bescherming van
persoonsgegevens
(cfr. art. 22 GW en art. 7-8 Handvest)
Ook m.b.t. woning en correspondentie (art. 8 EVRM, punt 1).
Algemene regel = overheid mag zich niet inmengen in privéleven van een BP
(art. 8 EVRM, punt 2).
Uitzondering:
- wanneer bij wet voorzien
- legitieme doeleinden = correcte belastingheffing
- doel evenredig met middelen = evenredigheidstoets.
Art. EVRM zijn altijd op dezelfde manier opgebouwd, eerst principe, dan
uitzonderingen.
Handelingen van de fiscale administratie die kunnen kwalificeren als inmenging
in het privéleven:
Fiscale visitatie: betreding private woning of beroepslokalen van een BP
(ook RP genieten recht op bescherming). Bv. onaangekondigde controle en
kopie maken van de server van BP art. 8 EVRM hogere waarde dan
medewerkingsverplichting BP en controlerecht fiscus WIB92. Fiscus kan via
rechtbank bevel tot maken kopie vragen om geen inbreuk te maken tegen
dit artikel. Computers op werkvloer en e-mails via professioneel e-
mailadres worden geacht beroepsmatig te zijn, maar op iedere PC staan
privégegevens. Vertrouwelijke gegevens zoals privégegevens en
communicatie (ook correspondentie namens RP aangezien communicatie
door NP verloopt) met advocaten/accountants beschermd door
beroepsgeheim moeten er uitgefilterd worden voor de fiscus. Er bestaat
geen wetgeving rond inbreuken op artikels uit EVRM, dit zou de
controlebevoegdheden van de fiscus beperken.
Datacaptatie en dataretentie:
Datacaptatie = verzamelen en opslaan van gegevens.
Dataretentie = bewaren van die gegevens gedurende een bepaalde
periode.
Verzamelen van informatie over een NP wordt ook als een inmenging in het
privéleven beschouwd, bv. informatie verzamelen over het inkomsten en
vermogen van een BP.
Bankonderzoek: Ook inwinnen van informatie bij een financiële instelling
over een NP vormt een inmenging in het privéleven van een BP.
Observaties vanop de openbare weg: wordt niet verboden, maar wordt
wel beschouwd als een inmenging in privéleven. Bv. fiscale administratie
observeert de verplaatsingen met de wagen door BP of ambtenaar kijkt
4
