Methodiek integrale veiligheid
DEEL 1: DEFINIËRING EN BEGRIPSAFBAKENING
INTEGRALE VEILIGHEID EN PROJECTMATIG WERKEN
Situering OPO
Actualiteit – maatschappelijke evoluties: preventie onder druk
Conflicten escaleren snel: pers, politiek en emotie
Welke domeinen zijn er voor veiligheid fundamenteel belangrijk?
- Justitie (wie vndg verantwoordelijk: Annelies Verlinden)
- Minister van defensie (Theo Franken)
- Minister van veiligheid en Binnenlandse Zaken (Bernard Quintin)
- Minister van gezondheid (Frank Van den Broecke)
- Buitenlandse zaken (Maxime)
Een greep uit het regeerakkoord De Wever I (2025)
We bekijken wat er precies in het regeerakkoord staat, want het is te linken aan onze cursus
- Versterken van preventie
o In grootstedelijke gebieden obv de noden op het terrein
o GAS-boetes nr minderjarigen toe vanaf 14 jaar
o PZ’s moeten inzetten op focus v jongeren, politie en jongeren moeten meer met elkaar verbinden
- Nabijheidspolitie
o Politie dichter bij de burger brengen
o Chatbots (als je vragen hebt kan je deze raadplegen)
o Wachtdienst beter te bereiken
- Camera’s
o Duidelijk onderscheid tussen politioneel en niet-politioneel cameragebruik
o Verruiming vd camera-wetgeving om meer toepassingen mogelijk te maken v (slimme) camerabewaking
o Gebruik van ANPR-camera’s voor gsm-gebruik achter het stuur
Was origineel geïnstalleerd voor grenscriminaliteit, nu ook voor snelheidsovertredingen
o Bodycamera’s
- Bestuurlijke Handhaving
o Optreden tegen versch vormen van overlast (GAS-boetes)
o Optreden tegen ondermijnende criminaliteit (vb. drugscriminaliteit)
Wat te verwachten?
Inspiratiebox aanpak IV
- Methodiek van de wenselijke preventie
- CPTED & SVO
- Camera
- GAS
- Nudging
o Duwtje id goede richting geven op een subtiele manier
- Burgerparticipatie
o Op lokaal niveau
- Crime scripting
o Methodologie dat al in het onderzoeksdomein zat
o Onderzoekers schrijven scenario’s uit (bvb omgaan met cocaïnesmokkel politie en lokale overheden zijn er
mee bezig, om te kijken wie er allemaal in de keten zit, in kaart brengen obv alle date die men heeft)
Goede praktijken = puntje van de ijsberg
- Actualiteit – maatschappelijke evoluties
Heden: veiligheidssamenleving
Gevoelens v angst, onrust, onveiligheid en onvrede oa via sociale media, ondanks objectief veiliger
Grote druk op het beleid/politici
- Verharding v het optreden: nadruk op toezicht, controle, dwang, drang en straf
- Repressie lijkt aan belang te winnen
1
, - Maatregelen met gevolgen voor privacy en vrijheid
Reden foto v militairen zit er tussen (pp 1) Theo Franken en Bernard Quintin willen inzetten op militairen in straatbeeld
plaatsen. Zichtbaarheid zal helpen om aanslagen te voorkomen. Er is veel kritiek op gegaan, militairen mogen niet fouilleren,
pv’s uitschrijven.
Maar ook ‘positieve verhalen’:
- OH doet inspanningen om het welbevinden vd burger te verhogen
o Mondigere en hogere opgeleide burgers meedenken en meebeslissen over de behoeften die ze nodig
hebben
- Heel veel beleid ontwikkeld de laatste decennia op vlak v veiligheid
o Kadernota 2004
o Veel nieuwe instrumenten, projecten
o Nationaal, provinciaal, lokaal, wijkniveau, organisatieniveau...
- Veiligheidsproblemen wijzigen in tijd, kennen altijd een context, vragen om een mix aan inzichten en kennisgebieden
om ze te kunnen duiden én worden door samenwerkende actoren uit versch organisaties met verschachtergronden
aangepakt
Concept ‘veiligheid’
- Soorten
o Objectief, subjectief, fysiek, sociaal,
- Determinanten
o Individuele determinanten:
Persoonlijkheid, kwetsbaarheid (fear of victimization paradox)
Leefstijl
Directe of indirecte slachtofferervaringen
o Contextuele determinanten:
Sociale samenstelling, sociale cohesie
Gezin, buurt, werk
Verloedering, vervuiling broken windows theorie
Imago en voorkomen v overlast en criminaliteit (media)
Inrichting publieke ruimte
- Integrale en geïntegreerde aanpak v veiligheid
o Modellen
Veiligheidsketen: proactie, preventie, preparatie, repressie, nazorg
Proactie: aanpassingen aan (vaak) infrastructuur
Preventie: preventiecampagnes
o Situationele preventie
o Sociale preventie
Individu
Gemeenschapsgericht
Preparatie: voorbereiden
o Opleiden, oefenen, plannen (OOP)
Repressie: bestrijden/ bestraffen
o Vb. boete, arrestatie
Nazorg: terugkeren nr de normale situatie, herstel
Preventiepiramide:
Niveau 0 = maatschappelijke context
o De SL als dusdanig (bewoners v een SL)
Niveau 1 = fundamentele preventie welzijnsgericht, positief, indirecte preventie
Niveau 2 = algemene preventiemaatregelen welzijnsgericht, positief, directe preventie
Niveau 3 = specifieke preventiemaatregelen probleemgericht, negatief, directe preventie
o Vb. camera’s plaatsen: afschrikkend
Niveau 4 = curatieve maatregelen probleemgericht, negatief, indirecte preventie
o Vb. iemand in het gevang steken
o Vb. camera’s plaatsen: identificeren van mensen
Kijk sv integrale veiligheid
o Attitudevorming: betrokkenen
Sociale aspect
2
, o Structurele maatregelen: omgeving (infrastructuur)
Situationele aspect
Ontwikkelproject en/of methodiek
Projectmatig werken
= basisprincipes projectmanagement + toepassing
- Project integrale veiligheid
Ontwikkelproject en/of methodiek= aanpak
Ontwikkelproject en/of methodiek = aanpak sociaal veiligheidsprobleem via actie/maatregel
Kijk pp 1 les 1
Hoofdstuk 1: integrale veiligheid
1 Integrale veiligheid: wat?
Definitie veiligheid: ‘het effectief beschermd zijn of beschermd voelen tegen persoonlijk leed: tegen de aantasting van hun
lichamelijke en geestelijke integriteit’
1.1 Objectieve en subjectieve veiligheid
= de grond waarop uitspraken over veiligheid zijn gevormd: op feitelijkheden of op gevoel
Objectieve veiligheid:
- Uiterlijk waarneembare verschijnselen adhv een vooraf omschreven methode tellen & meten
- Registraties, cijfers, feiten
Subjectieve veiligheid:
- Mate waarin de mensen zich veilig voelen
- Persoonlijke zaak
- Veiligheidsbeleving
3
, 1.2 Sociale en fysieke veiligheid
= slaat op de oorsprong van het persoonlijk leed dat wordt ervaren: menselijke oorsprong of niet-menselijke oorsprong
Sociale veiligheid:
- Mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit),
overtredingen en overlast door anderen
- Centraal= menselijke oorsprong v het leed
o Leed veroorzaakt door menselijke oorsprong
- Mensen worden aangedaan v leed door andere mensen, los vd intentie achter die misdragingen en los vd ernst ervan
- Vb. woningbraak, autodiefstal, terrorisme, oorlog
- Subthema’s criminaliteit, leefbaarheid en overlast
Fysieke veiligheid:
- Mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil
van niet-menselijke oorsprong
o Leed veroorzaakt door niet-menselijke oorsprong
- Vb. leed dat mensen is aangedaan door natuurrampen, overstromingen, stormen, machines, ontploffingen..
- Subthema’s natuurrampen, ongevallen bedrijfscontext en ongevallen niet-bedrijfscontext
o Ongevallen binnen de bedrijfscontext:
Interne veiligheid: veiligheid v personen die gebruik maken v of zich bevinden in het systeem v het
bedrijf waar het ongeval zich voordoet
Veiligheid van bezoekers, klanten, gasten, werknemers, leveranciers
Externe veiligheid: veiligheid v personen die zich bevinden buiten het systeem v het bedrijf waar het
ongeval zich voordoet (vb buurtbewoners)
Bij zowel fysieke als sociale veiligheid moet je rekening houden met het feit of het leed ervaren werd tijdens de uitoefening vd
job indien ja, arbeidsveiligheid
Schema veiligheid
1.3 Integrale veiligheid als beleidsvisie
‘Integrale veiligheid’ kent als concept in België zijn oorsprong in de Kadernota Integrale Veiligheid (KIV) van 2004, sindsdien
uitgangspunt voor elk veiligheidsbeleid
Een integraal veiligheidsbeleid bevat 2 essentiële componenten
1. ‘Integraal en inclusief’
- Integraal: streven nr een allesomvattende aanpak die rekening houdt met alle mogelijke factoren die de veiligheid
kunnen bedreigen of bevorderen
- Gewenste aanpak: aanpak waarbij proactie, preventie, preparatie, repressie en nazorg nauw op elkaar aansluiten
2. ‘Gedeelde verantwoordelijkheid’
4
DEEL 1: DEFINIËRING EN BEGRIPSAFBAKENING
INTEGRALE VEILIGHEID EN PROJECTMATIG WERKEN
Situering OPO
Actualiteit – maatschappelijke evoluties: preventie onder druk
Conflicten escaleren snel: pers, politiek en emotie
Welke domeinen zijn er voor veiligheid fundamenteel belangrijk?
- Justitie (wie vndg verantwoordelijk: Annelies Verlinden)
- Minister van defensie (Theo Franken)
- Minister van veiligheid en Binnenlandse Zaken (Bernard Quintin)
- Minister van gezondheid (Frank Van den Broecke)
- Buitenlandse zaken (Maxime)
Een greep uit het regeerakkoord De Wever I (2025)
We bekijken wat er precies in het regeerakkoord staat, want het is te linken aan onze cursus
- Versterken van preventie
o In grootstedelijke gebieden obv de noden op het terrein
o GAS-boetes nr minderjarigen toe vanaf 14 jaar
o PZ’s moeten inzetten op focus v jongeren, politie en jongeren moeten meer met elkaar verbinden
- Nabijheidspolitie
o Politie dichter bij de burger brengen
o Chatbots (als je vragen hebt kan je deze raadplegen)
o Wachtdienst beter te bereiken
- Camera’s
o Duidelijk onderscheid tussen politioneel en niet-politioneel cameragebruik
o Verruiming vd camera-wetgeving om meer toepassingen mogelijk te maken v (slimme) camerabewaking
o Gebruik van ANPR-camera’s voor gsm-gebruik achter het stuur
Was origineel geïnstalleerd voor grenscriminaliteit, nu ook voor snelheidsovertredingen
o Bodycamera’s
- Bestuurlijke Handhaving
o Optreden tegen versch vormen van overlast (GAS-boetes)
o Optreden tegen ondermijnende criminaliteit (vb. drugscriminaliteit)
Wat te verwachten?
Inspiratiebox aanpak IV
- Methodiek van de wenselijke preventie
- CPTED & SVO
- Camera
- GAS
- Nudging
o Duwtje id goede richting geven op een subtiele manier
- Burgerparticipatie
o Op lokaal niveau
- Crime scripting
o Methodologie dat al in het onderzoeksdomein zat
o Onderzoekers schrijven scenario’s uit (bvb omgaan met cocaïnesmokkel politie en lokale overheden zijn er
mee bezig, om te kijken wie er allemaal in de keten zit, in kaart brengen obv alle date die men heeft)
Goede praktijken = puntje van de ijsberg
- Actualiteit – maatschappelijke evoluties
Heden: veiligheidssamenleving
Gevoelens v angst, onrust, onveiligheid en onvrede oa via sociale media, ondanks objectief veiliger
Grote druk op het beleid/politici
- Verharding v het optreden: nadruk op toezicht, controle, dwang, drang en straf
- Repressie lijkt aan belang te winnen
1
, - Maatregelen met gevolgen voor privacy en vrijheid
Reden foto v militairen zit er tussen (pp 1) Theo Franken en Bernard Quintin willen inzetten op militairen in straatbeeld
plaatsen. Zichtbaarheid zal helpen om aanslagen te voorkomen. Er is veel kritiek op gegaan, militairen mogen niet fouilleren,
pv’s uitschrijven.
Maar ook ‘positieve verhalen’:
- OH doet inspanningen om het welbevinden vd burger te verhogen
o Mondigere en hogere opgeleide burgers meedenken en meebeslissen over de behoeften die ze nodig
hebben
- Heel veel beleid ontwikkeld de laatste decennia op vlak v veiligheid
o Kadernota 2004
o Veel nieuwe instrumenten, projecten
o Nationaal, provinciaal, lokaal, wijkniveau, organisatieniveau...
- Veiligheidsproblemen wijzigen in tijd, kennen altijd een context, vragen om een mix aan inzichten en kennisgebieden
om ze te kunnen duiden én worden door samenwerkende actoren uit versch organisaties met verschachtergronden
aangepakt
Concept ‘veiligheid’
- Soorten
o Objectief, subjectief, fysiek, sociaal,
- Determinanten
o Individuele determinanten:
Persoonlijkheid, kwetsbaarheid (fear of victimization paradox)
Leefstijl
Directe of indirecte slachtofferervaringen
o Contextuele determinanten:
Sociale samenstelling, sociale cohesie
Gezin, buurt, werk
Verloedering, vervuiling broken windows theorie
Imago en voorkomen v overlast en criminaliteit (media)
Inrichting publieke ruimte
- Integrale en geïntegreerde aanpak v veiligheid
o Modellen
Veiligheidsketen: proactie, preventie, preparatie, repressie, nazorg
Proactie: aanpassingen aan (vaak) infrastructuur
Preventie: preventiecampagnes
o Situationele preventie
o Sociale preventie
Individu
Gemeenschapsgericht
Preparatie: voorbereiden
o Opleiden, oefenen, plannen (OOP)
Repressie: bestrijden/ bestraffen
o Vb. boete, arrestatie
Nazorg: terugkeren nr de normale situatie, herstel
Preventiepiramide:
Niveau 0 = maatschappelijke context
o De SL als dusdanig (bewoners v een SL)
Niveau 1 = fundamentele preventie welzijnsgericht, positief, indirecte preventie
Niveau 2 = algemene preventiemaatregelen welzijnsgericht, positief, directe preventie
Niveau 3 = specifieke preventiemaatregelen probleemgericht, negatief, directe preventie
o Vb. camera’s plaatsen: afschrikkend
Niveau 4 = curatieve maatregelen probleemgericht, negatief, indirecte preventie
o Vb. iemand in het gevang steken
o Vb. camera’s plaatsen: identificeren van mensen
Kijk sv integrale veiligheid
o Attitudevorming: betrokkenen
Sociale aspect
2
, o Structurele maatregelen: omgeving (infrastructuur)
Situationele aspect
Ontwikkelproject en/of methodiek
Projectmatig werken
= basisprincipes projectmanagement + toepassing
- Project integrale veiligheid
Ontwikkelproject en/of methodiek= aanpak
Ontwikkelproject en/of methodiek = aanpak sociaal veiligheidsprobleem via actie/maatregel
Kijk pp 1 les 1
Hoofdstuk 1: integrale veiligheid
1 Integrale veiligheid: wat?
Definitie veiligheid: ‘het effectief beschermd zijn of beschermd voelen tegen persoonlijk leed: tegen de aantasting van hun
lichamelijke en geestelijke integriteit’
1.1 Objectieve en subjectieve veiligheid
= de grond waarop uitspraken over veiligheid zijn gevormd: op feitelijkheden of op gevoel
Objectieve veiligheid:
- Uiterlijk waarneembare verschijnselen adhv een vooraf omschreven methode tellen & meten
- Registraties, cijfers, feiten
Subjectieve veiligheid:
- Mate waarin de mensen zich veilig voelen
- Persoonlijke zaak
- Veiligheidsbeleving
3
, 1.2 Sociale en fysieke veiligheid
= slaat op de oorsprong van het persoonlijk leed dat wordt ervaren: menselijke oorsprong of niet-menselijke oorsprong
Sociale veiligheid:
- Mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit),
overtredingen en overlast door anderen
- Centraal= menselijke oorsprong v het leed
o Leed veroorzaakt door menselijke oorsprong
- Mensen worden aangedaan v leed door andere mensen, los vd intentie achter die misdragingen en los vd ernst ervan
- Vb. woningbraak, autodiefstal, terrorisme, oorlog
- Subthema’s criminaliteit, leefbaarheid en overlast
Fysieke veiligheid:
- Mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil
van niet-menselijke oorsprong
o Leed veroorzaakt door niet-menselijke oorsprong
- Vb. leed dat mensen is aangedaan door natuurrampen, overstromingen, stormen, machines, ontploffingen..
- Subthema’s natuurrampen, ongevallen bedrijfscontext en ongevallen niet-bedrijfscontext
o Ongevallen binnen de bedrijfscontext:
Interne veiligheid: veiligheid v personen die gebruik maken v of zich bevinden in het systeem v het
bedrijf waar het ongeval zich voordoet
Veiligheid van bezoekers, klanten, gasten, werknemers, leveranciers
Externe veiligheid: veiligheid v personen die zich bevinden buiten het systeem v het bedrijf waar het
ongeval zich voordoet (vb buurtbewoners)
Bij zowel fysieke als sociale veiligheid moet je rekening houden met het feit of het leed ervaren werd tijdens de uitoefening vd
job indien ja, arbeidsveiligheid
Schema veiligheid
1.3 Integrale veiligheid als beleidsvisie
‘Integrale veiligheid’ kent als concept in België zijn oorsprong in de Kadernota Integrale Veiligheid (KIV) van 2004, sindsdien
uitgangspunt voor elk veiligheidsbeleid
Een integraal veiligheidsbeleid bevat 2 essentiële componenten
1. ‘Integraal en inclusief’
- Integraal: streven nr een allesomvattende aanpak die rekening houdt met alle mogelijke factoren die de veiligheid
kunnen bedreigen of bevorderen
- Gewenste aanpak: aanpak waarbij proactie, preventie, preparatie, repressie en nazorg nauw op elkaar aansluiten
2. ‘Gedeelde verantwoordelijkheid’
4
