Basis otologie en neuro-otologie
H1: Inleiding en onderzoek van het oor
1.1 Inleiding
● Anatomie gehoor:
VOORAANZICHT:
○ Eerste deel gehoorgang niet zo gevoelig (kraakbenig), maar tweede deel wel (benig) want periost (=
vlies op bot) zit direct onder huidbescherming zodat mensen niet te diep in oor gaan
■ Takjes van craniale zenuwen verbonden met hoestcentrum liggen in die buurt
■ Als je oren te diep kuist krijg je prikkelhoest
■ Op gehoorgang verhoornd squameus epitheel
■ Migratoire eigenschap: zelfreinigend
○ Boven en achter uitwendige gehoorgang zitten luchtgevulde cellen = mastoïd
■ Hierboven hersenen
○ Boven cochlea evenwichtssysteem + nervus vestibularis (superieure en inferieure tak) en nervus
cochlearis
■ Daarboven nervus facialis (loopt door middenoor naar hals)
○ Bloedvaten:
■ Blauwe buis = vena jugularis -> bloed van hersenen naar hals
■ Rode buis = arteria carotis -> bloed naar hersenen
○ Trommelvlies bestaat aan buitenkant uit huid = epitheellaag
■ Vernieuwt zich in soort cirkelbeweging in tegenwijzerzin
■ Schilfert af en er komt nieuwe huid op
○ Kaakgewricht bevindt zich voor meatus acusticus externus
○ Zenuwen:
■ n. vestibulocochlearis (VIII) -> chorda tympani (smaak)
■ n. facialis (VII)
■ n. vagus (X) -> hoestreflex
ZIJAANZICHT
○ In gehoorgang kijken:
■ Processus lenticularis
■ Soms het ronde venster
■ Klein stukje van stapes
○ Trommelvlies:
■ Pars tensa: lagen
● Buitenkant: epitheellaag
● Tussenin: bindweefsellaag (=connective tissue)
● Binnenkant: mucosalaag
■ Pars flaccida: 2 lagen, want geen bindweefsellaag
1
, ● Kan makkelijker naar binnen trekken
● Boven processus lateralis van hamer
■ 4 kwadranten:
● VB = kwadrant 1
● VO = kwadrant 2 -> lichtreflex van Politzer
● AO = kwadrant 3
● AB = kwadrant 4 -> ovaal venster, incus en stapes
● Terminologie
○ -itis: verwijst naar inflammatie/infectie, niet zozeer bacterieel
○ Acuut < 4 weken; chronisch > 12 weken; subacuut ertussenin
○ Afkortingen in medische verslagen
■ A = anamnese
■ D = diagnose
■ R = behandeling/therapie
● Het gehoor:
○ Gevoelig: 16 – 20 kHz
○ We kunnen goed verschillen in frequenties over de tijd goed onderscheiden/herkennen
○ Ook in slechte SNR
1.2 Onderzoek van het oor: otoscopie
● Otoscopie:
○ Vroeger: oorspeculum van Siegle -> druk op trommelvlies aanbrengen
○ Nu: gebruikte materialen
■ Oorspecula, lusje (wegnemen cerumen), haakje (voorwerp in oor wegnemen, bijvoorbeeld
oorbel), wattenstaafje (vb. irritatie op trommelvlies aanstippen)
■ Meestal handotoscoop: bevat speculum, lichtbron en microscoop (vergroting)
● Otomicroscopie:
2
, ○ Wordt steeds meer gedaan
○ Met beide ogen door camera kijken -> binoculair zicht
○ Rechtdoor kijken in gehoorgang naar het TV
■ Gehoorgang, TV en MO kunnen beoordelen
○ Hiermee ook ergologisch opereren: beter voor nek van chirurg om op scherm te kijken
● Oto-endoscopie:
○ Rechtdoor en in een hoek/achter een bestaande bocht van de gehoorgang kijken
○ Kijken op plaatsen die voorheen niet toegankelijk waren voor de microscoop
H2: Aandoeningen van het buitenoor
2.1 Aandoeningen van de oorschelp en de gehoorgang
2.1.1 Otitis externa
● Twee vormen:
○ Droge vorm
■ Schilfers, soort van eczeem
■ Kan omdat er huid aanwezig is in gehoorgang
○ Vochtige vorm: gezwollen, rood, pijnlijk, schilfers, jeuk
■ Behandeling
● Reinigen: microscopisch of endoscopisch met zuigertje
○ Uitspuiten (huisarts), zuigertje (NKO-arts)
○ Steeds minder uitspuiten want pijnlijk en mag niet bij perforatie
● Lokale ontsmetting (antibiotica oordruppels of zure oordruppeltjes)
● Wanneer zeer ernstig ook algemene antibiotica via mond en pijnstilling
■ Preventie
● Oren laten verluchten door gehoorapparaat uit te doen in de avond
● Gehoorgang chirurgisch breder maken = meatoplastie
● Uitlokkende factoren
○ Nauwe gehoorgang
○ Frequent zwemmen en hoge vochtigheid omgeving (tropisch klimaat, zomer)
○ Te veel reinigen en peuteren in oor -> beschadiging beschermlaag
■ Oorsmeer wordt enkel geproduceerd aan buitenste deel gehoorgang waar er nog haartjes
zijn, met oorstokje kunnen we oorsmeer achter bocht duwen
3
, ● In ernstige gevallen: plug van keratine (=huidschilfers) -> bot kan ontsteken = osteitis
● Necrotiserende otitis externa:
○ Algemeen slechte toestand (bv diabetes, lymfoom, ouderen) waardoor bot
verzwakt is
○ N. facialis -> verlamming + doofheid
○ Moeilijk om te keren en te genezen, zelfs enkelen al eraan gestorven
○ Blijft zich uitbreiden in schedel waardoor -> meningitis
○ OPL: 3m antibiotica geven
○ Afsluiting gehoorgang met hoorapparaat, geluidsdrager, lawaaibescherming
○ Aanwezige huidaandoeningen bv. eczeem of psoriasis
2.1.2 Herpes zoster oticus
= Syndroom van Ramsay Hunt ter hoogte van het oor
● Opflakkering van varicella virus
● Symptomen
○ Vesikels/blaasjes: drogen nadien uit
○ Kan sensorineuraal gehoorverlies geven (plotse doofheid)
○ Kan facialis lijden geven, soms onomkeerbaar
● Behandeling:
○ Antivirale therapie -> corticoïden, aciclovir
○ Dringend behandelen (binnen 72 uur na plotse doofheid)
● Aantasting van:
○ Nervus facialis: 3/4 aangetast
■ Ongunstige prognose
■ 20% herstelt volledig, 40% herstelt redelijk goed, 40% blijvend letsel
■ Perifere facialisparese: geen beweging meer ter hoogte van voorhoofd
■ Bij centrale facialisparese wel nog, maar komt niet voor bij herpes zoster oticus
○ Nervus vestibulocochlearis: 1/3 aangetast -> plotse doofheid en duizeligheid (= vertigo)
2.1.3 Myringitis bullosa
● Na virale verkoudheid, bovenste luchtweginfectie ->
trommelvliesontsteking
● Gevolg: blaasje gevuld met sereus vocht op epitheel trommelvlies
○ Zeer pijnlijk!
○ Lijkt fel op acute otitis media -> enkel te onderscheiden met de
microscoop
● Behandeling: zo laten en pijnstilling geven
4
H1: Inleiding en onderzoek van het oor
1.1 Inleiding
● Anatomie gehoor:
VOORAANZICHT:
○ Eerste deel gehoorgang niet zo gevoelig (kraakbenig), maar tweede deel wel (benig) want periost (=
vlies op bot) zit direct onder huidbescherming zodat mensen niet te diep in oor gaan
■ Takjes van craniale zenuwen verbonden met hoestcentrum liggen in die buurt
■ Als je oren te diep kuist krijg je prikkelhoest
■ Op gehoorgang verhoornd squameus epitheel
■ Migratoire eigenschap: zelfreinigend
○ Boven en achter uitwendige gehoorgang zitten luchtgevulde cellen = mastoïd
■ Hierboven hersenen
○ Boven cochlea evenwichtssysteem + nervus vestibularis (superieure en inferieure tak) en nervus
cochlearis
■ Daarboven nervus facialis (loopt door middenoor naar hals)
○ Bloedvaten:
■ Blauwe buis = vena jugularis -> bloed van hersenen naar hals
■ Rode buis = arteria carotis -> bloed naar hersenen
○ Trommelvlies bestaat aan buitenkant uit huid = epitheellaag
■ Vernieuwt zich in soort cirkelbeweging in tegenwijzerzin
■ Schilfert af en er komt nieuwe huid op
○ Kaakgewricht bevindt zich voor meatus acusticus externus
○ Zenuwen:
■ n. vestibulocochlearis (VIII) -> chorda tympani (smaak)
■ n. facialis (VII)
■ n. vagus (X) -> hoestreflex
ZIJAANZICHT
○ In gehoorgang kijken:
■ Processus lenticularis
■ Soms het ronde venster
■ Klein stukje van stapes
○ Trommelvlies:
■ Pars tensa: lagen
● Buitenkant: epitheellaag
● Tussenin: bindweefsellaag (=connective tissue)
● Binnenkant: mucosalaag
■ Pars flaccida: 2 lagen, want geen bindweefsellaag
1
, ● Kan makkelijker naar binnen trekken
● Boven processus lateralis van hamer
■ 4 kwadranten:
● VB = kwadrant 1
● VO = kwadrant 2 -> lichtreflex van Politzer
● AO = kwadrant 3
● AB = kwadrant 4 -> ovaal venster, incus en stapes
● Terminologie
○ -itis: verwijst naar inflammatie/infectie, niet zozeer bacterieel
○ Acuut < 4 weken; chronisch > 12 weken; subacuut ertussenin
○ Afkortingen in medische verslagen
■ A = anamnese
■ D = diagnose
■ R = behandeling/therapie
● Het gehoor:
○ Gevoelig: 16 – 20 kHz
○ We kunnen goed verschillen in frequenties over de tijd goed onderscheiden/herkennen
○ Ook in slechte SNR
1.2 Onderzoek van het oor: otoscopie
● Otoscopie:
○ Vroeger: oorspeculum van Siegle -> druk op trommelvlies aanbrengen
○ Nu: gebruikte materialen
■ Oorspecula, lusje (wegnemen cerumen), haakje (voorwerp in oor wegnemen, bijvoorbeeld
oorbel), wattenstaafje (vb. irritatie op trommelvlies aanstippen)
■ Meestal handotoscoop: bevat speculum, lichtbron en microscoop (vergroting)
● Otomicroscopie:
2
, ○ Wordt steeds meer gedaan
○ Met beide ogen door camera kijken -> binoculair zicht
○ Rechtdoor kijken in gehoorgang naar het TV
■ Gehoorgang, TV en MO kunnen beoordelen
○ Hiermee ook ergologisch opereren: beter voor nek van chirurg om op scherm te kijken
● Oto-endoscopie:
○ Rechtdoor en in een hoek/achter een bestaande bocht van de gehoorgang kijken
○ Kijken op plaatsen die voorheen niet toegankelijk waren voor de microscoop
H2: Aandoeningen van het buitenoor
2.1 Aandoeningen van de oorschelp en de gehoorgang
2.1.1 Otitis externa
● Twee vormen:
○ Droge vorm
■ Schilfers, soort van eczeem
■ Kan omdat er huid aanwezig is in gehoorgang
○ Vochtige vorm: gezwollen, rood, pijnlijk, schilfers, jeuk
■ Behandeling
● Reinigen: microscopisch of endoscopisch met zuigertje
○ Uitspuiten (huisarts), zuigertje (NKO-arts)
○ Steeds minder uitspuiten want pijnlijk en mag niet bij perforatie
● Lokale ontsmetting (antibiotica oordruppels of zure oordruppeltjes)
● Wanneer zeer ernstig ook algemene antibiotica via mond en pijnstilling
■ Preventie
● Oren laten verluchten door gehoorapparaat uit te doen in de avond
● Gehoorgang chirurgisch breder maken = meatoplastie
● Uitlokkende factoren
○ Nauwe gehoorgang
○ Frequent zwemmen en hoge vochtigheid omgeving (tropisch klimaat, zomer)
○ Te veel reinigen en peuteren in oor -> beschadiging beschermlaag
■ Oorsmeer wordt enkel geproduceerd aan buitenste deel gehoorgang waar er nog haartjes
zijn, met oorstokje kunnen we oorsmeer achter bocht duwen
3
, ● In ernstige gevallen: plug van keratine (=huidschilfers) -> bot kan ontsteken = osteitis
● Necrotiserende otitis externa:
○ Algemeen slechte toestand (bv diabetes, lymfoom, ouderen) waardoor bot
verzwakt is
○ N. facialis -> verlamming + doofheid
○ Moeilijk om te keren en te genezen, zelfs enkelen al eraan gestorven
○ Blijft zich uitbreiden in schedel waardoor -> meningitis
○ OPL: 3m antibiotica geven
○ Afsluiting gehoorgang met hoorapparaat, geluidsdrager, lawaaibescherming
○ Aanwezige huidaandoeningen bv. eczeem of psoriasis
2.1.2 Herpes zoster oticus
= Syndroom van Ramsay Hunt ter hoogte van het oor
● Opflakkering van varicella virus
● Symptomen
○ Vesikels/blaasjes: drogen nadien uit
○ Kan sensorineuraal gehoorverlies geven (plotse doofheid)
○ Kan facialis lijden geven, soms onomkeerbaar
● Behandeling:
○ Antivirale therapie -> corticoïden, aciclovir
○ Dringend behandelen (binnen 72 uur na plotse doofheid)
● Aantasting van:
○ Nervus facialis: 3/4 aangetast
■ Ongunstige prognose
■ 20% herstelt volledig, 40% herstelt redelijk goed, 40% blijvend letsel
■ Perifere facialisparese: geen beweging meer ter hoogte van voorhoofd
■ Bij centrale facialisparese wel nog, maar komt niet voor bij herpes zoster oticus
○ Nervus vestibulocochlearis: 1/3 aangetast -> plotse doofheid en duizeligheid (= vertigo)
2.1.3 Myringitis bullosa
● Na virale verkoudheid, bovenste luchtweginfectie ->
trommelvliesontsteking
● Gevolg: blaasje gevuld met sereus vocht op epitheel trommelvlies
○ Zeer pijnlijk!
○ Lijkt fel op acute otitis media -> enkel te onderscheiden met de
microscoop
● Behandeling: zo laten en pijnstilling geven
4
