RATIONELE-KEUZEBENADERING
= gedrag verklaren op basis van eigenbelang
1
Denkkader van de economie, met eengemaakte rationele actoren
Behavioralisten: denkkader van de sociologie en psychologie
Rationele-keuzetheorie: denkkader van de economie
An Economic Theory of Democracy – Downs:
- partijen voorgesteld als één actor met één wil, enkel geïnteresseerd in machtstoename
- kiezers geïnteresseerd in beleid dat hun preferenties realiseert
- in vraag: welk beleid moeten partijen voeren om hun stemmen te maximaliseren?
Eigenbelang, rationeel handelen
Individuele acties als elementaire eenheid van al het sociale leven
2
Mensen kiezen voor gedragsoptie die volgens hen het meeste nut zal opleveren → hun gedrag is dus
doelrationeel en mensen worden gedreven door eigenbelang
Methodologisch individualisme – Schumpeter:
- de elementaire eenheid van al het sociale leven is de individuele menselijke actie
- alle sociale instellingen of gedrag zijn het resultaat van acties van en interacties tussen
individuen
instellingen hebben geen eigen belang, wel de mensen die er in ageren
logisch-deductieve redeneerwijze: wil voorspellende en dus toetsende waarde hebben
3 Gedrag verklaren en deduceren vanuit eigenbelang van individuen
Behavioralisten: pol gedrag verklaren via statische veralgemeningen
Deduceren = het afleiden van een stelling die logisch besloten ligt in de porposities waar men van
uitgaat → dus zonder gebruik te maken van nieuwe, empirische kenmerken
Gebaseerd op ‘Een plattegrond van de macht – Carl Devos’
, Uitgangspunten
4 Gedrag van ‘homo economicus’ voorspellen zonder specifieke kennis over de actor zelf
- We moeten alleen het doel van mensen kennen en de alternatieven waarover ze beschikken
- Mens is al homo economicus: hecht enkel waarde aan wat hem het meeste nut oplevert
Bedoeling van deze benadering: essentials blootleggen van menselijke interactie
niet: overzicht van motieven voor gedrag of om mentale proces van besluitvorming te reconstrueren
5 Actoren kiezen voor de handelingsoptie met het meeste nut
Beste handelingsoptie kiezen door beschikken over de capaciteiten, tijd en de afstand
- Eenvoudigste besluitvormingsoptie: beperkt aantal opties + beperkt aantal zekere
uitkomsten + relatie van opties en effecten onafhankelijk van invloed van andere actoren
Basis: pay-offs afwegen tegen elkaar en kiezen voor degene met meeste nut
Toevoeging complicaties: effecten van opties niet kennen / externe factor kan effecten van
handelingsoptie verstoren / … => complexe wiskundige berekeningen
6 Kritiek
- Assumpties zijn verkeerd en wereldvreemd
- Negeren van het belang van ideeën
- Te veel oog voor structuren en te weinig voor de rol van het individu
- Een zwak empirical record
Speltheorie
7 De handelingsstrategie van ‘homo politicus’ als spelsituatie
Transformatie van homo economicus tot homo politicus
Cruciaal: als speler rekening houden met het gedrag van de andere spelers → spel wijst dus op
abstractie van een conflictsituatie
Speler: preferenties en doelstellingen => strategie => doel realiseren
Soorten spelen:
- Statische spelen: de spelers handelen tegelijk / weten niet wat de andere spelers doen
- Met volledige of onvolledige informatie: de preferenties van andere spelers
- Dynamische spelen: er is een volgorde waarin de spelers handelen
- Coöperatieve
en niet-coöperatieve spelen: geen onderlinge communicatie en dus geen afspraken
Gebaseerd op ‘Een plattegrond van de macht – Carl Devos’
= gedrag verklaren op basis van eigenbelang
1
Denkkader van de economie, met eengemaakte rationele actoren
Behavioralisten: denkkader van de sociologie en psychologie
Rationele-keuzetheorie: denkkader van de economie
An Economic Theory of Democracy – Downs:
- partijen voorgesteld als één actor met één wil, enkel geïnteresseerd in machtstoename
- kiezers geïnteresseerd in beleid dat hun preferenties realiseert
- in vraag: welk beleid moeten partijen voeren om hun stemmen te maximaliseren?
Eigenbelang, rationeel handelen
Individuele acties als elementaire eenheid van al het sociale leven
2
Mensen kiezen voor gedragsoptie die volgens hen het meeste nut zal opleveren → hun gedrag is dus
doelrationeel en mensen worden gedreven door eigenbelang
Methodologisch individualisme – Schumpeter:
- de elementaire eenheid van al het sociale leven is de individuele menselijke actie
- alle sociale instellingen of gedrag zijn het resultaat van acties van en interacties tussen
individuen
instellingen hebben geen eigen belang, wel de mensen die er in ageren
logisch-deductieve redeneerwijze: wil voorspellende en dus toetsende waarde hebben
3 Gedrag verklaren en deduceren vanuit eigenbelang van individuen
Behavioralisten: pol gedrag verklaren via statische veralgemeningen
Deduceren = het afleiden van een stelling die logisch besloten ligt in de porposities waar men van
uitgaat → dus zonder gebruik te maken van nieuwe, empirische kenmerken
Gebaseerd op ‘Een plattegrond van de macht – Carl Devos’
, Uitgangspunten
4 Gedrag van ‘homo economicus’ voorspellen zonder specifieke kennis over de actor zelf
- We moeten alleen het doel van mensen kennen en de alternatieven waarover ze beschikken
- Mens is al homo economicus: hecht enkel waarde aan wat hem het meeste nut oplevert
Bedoeling van deze benadering: essentials blootleggen van menselijke interactie
niet: overzicht van motieven voor gedrag of om mentale proces van besluitvorming te reconstrueren
5 Actoren kiezen voor de handelingsoptie met het meeste nut
Beste handelingsoptie kiezen door beschikken over de capaciteiten, tijd en de afstand
- Eenvoudigste besluitvormingsoptie: beperkt aantal opties + beperkt aantal zekere
uitkomsten + relatie van opties en effecten onafhankelijk van invloed van andere actoren
Basis: pay-offs afwegen tegen elkaar en kiezen voor degene met meeste nut
Toevoeging complicaties: effecten van opties niet kennen / externe factor kan effecten van
handelingsoptie verstoren / … => complexe wiskundige berekeningen
6 Kritiek
- Assumpties zijn verkeerd en wereldvreemd
- Negeren van het belang van ideeën
- Te veel oog voor structuren en te weinig voor de rol van het individu
- Een zwak empirical record
Speltheorie
7 De handelingsstrategie van ‘homo politicus’ als spelsituatie
Transformatie van homo economicus tot homo politicus
Cruciaal: als speler rekening houden met het gedrag van de andere spelers → spel wijst dus op
abstractie van een conflictsituatie
Speler: preferenties en doelstellingen => strategie => doel realiseren
Soorten spelen:
- Statische spelen: de spelers handelen tegelijk / weten niet wat de andere spelers doen
- Met volledige of onvolledige informatie: de preferenties van andere spelers
- Dynamische spelen: er is een volgorde waarin de spelers handelen
- Coöperatieve
en niet-coöperatieve spelen: geen onderlinge communicatie en dus geen afspraken
Gebaseerd op ‘Een plattegrond van de macht – Carl Devos’
