HOOFDSTUK 1: WAT IS FARMACOLOGIE?
1.DEFINITIES EN WERKING VAN GENEESMIDDELEN
FARMACOLOGIE (= GENEESMIDDELENLEER)
Algemeen geformuleerd => de leer van de geneesmiddelen.
Concreet geformuleerd => de wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen
levende organismen en scheikundige stoffen. Houdt zich bezig met de therapeutische en
potentieel toxische effecten van chemische verbindingen op levende systemen.
Afkomstig:
Pharmacon = geneesmiddel
Logos = leer
GENEESMIDDEL (= FARMACON) = GM
= elke eenvoudige of samengestelde substantie met therapeutische of profylactische
eigenschappen met betrekking tot ziekten bij mens of dier, om medische diagnose te
stellen of om organische functies te herstellen, verbeteren of wijzigen.
Is elk product dat:
In contact gebracht wordt met het organisme.
Ingebracht wordt in het organisme om: …
o Oorzaak (bv. bacteriën – bloeding)
o Symptomen (bv. hoest – diarree – pijn)
o Gevolgen (bv. heesheid – uitslag)
… van een ziekte te behandelen (= curatief) / voorkomen (=
preventief).
GM moet voldoen door
aan voorschrift uit farmacopee
= officieel, wettelijk handboek met voorschriften voor de
bereiding van GM voor menselijk en dierlijk gebruik + de
vereisten waaraan ze moeten voldoen.
= > BCFI = Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische
Informatie
= vereniging zonder winstoogmerk.
EXTRA INFO
Klinische farmacologie = wetenschappelijke studie van geneesmiddelen bij de mens:
Ontwikkeling van nieuwe GM bij
gezonde vrijwilligers en zieken.
Studie van het gebruik van
bestaande GM.
Farmacotherapie => oordeelkundig gebruik van GM in de dagelijkse praktijk voor
preventie, behandeling of diagnosestelling:
1
, GM vaak oorzaak van bijwerkingen.
Werking van GM en optreden van bijwerkingen is afhankelijk van veel
2. WERKING VAN GENEESMIDDELEN
factoren.
Inzicht op bijwerkingen is belangrijk voor het voorschrijven en
Causale therapie
toedienen van GM.
= behandeling die rekening houdt met de oorzaak + curatieve intentie
heeft.
Bv. bestrijding van een pathogene bacterie met een juist aangepast
AB.
Profylactische therapie = preventieve therapie
= preventieve behandeling en voorkomen van aandoeningen of ziekte.
Bv. vaccin tegen griep, …
Substitutietherapie
= vervangen of aanvullen van ontbrekende stoffen.
Bv. toediening van insuline, bijnemen van ijzer, …
symptomatische therapie
= wegnemen van de symptomen van de aandoening of ziekte, zonder
oorzaak aan te pakken.
Bv. hoofdpijn met paracetamol doen afnemen zonder verder te
zoeken naar de oorzaak van de pijn.
palliatieve behandeling
= om het leven zo draaglijk mogelijk te maken bij ernstig lijden.
Doel: verlichting van de klachten
Opgelet: enkel gebruikt bij ernstig lijden
diagnostische behandeling
= geneesmiddelen gebruiken om een diagnose te stellen.
Bv. coloscopie; darmen vooraf reinigen met laxativum
Doel: oorzaak of aard van de aandoening vaststellen
3. GRONDSTOFFEN VAN GENEESMIDDELEN
Biologische oorsprong:
Mens: bloed – plasma
Planten: vitaminen uit fruit – lijnzaad
Dierlijk: hormonen – antitoxinen – vaccins
Minerale oorsprong: (bv. ijzer – zink – magnesium - …)
Als actieve stof
Als bestanddeel voor de bereiding van GM
Chemisch gesynthetiseerd: aangemaakt of bewerkt door de farmaceutische industrie
(Pharma, Sanofi, Janssen, Baxter)
Biotechnologie: genetisch gemanipuleerde MO
2
,4. NAAMGEVING VAN GENEESMIDDELEN
BEREIDINGEN IN DE APOTHEEK
Magistrale bereidingen = in apotheek bereid volgens doktersvoorschrift voor een
welbepaalde patiënt. (bv. huidzalf, mondspoeling)
Aangepaste dosering voor kinderen (die een geneesmiddel niet lusten).
Aangepast toedieningsvorm bij slikproblemen, bij allergieën of intolerantie voor
bestanddelen in GM.
Terugbetaling: soms volledig of gedeeltelijk (remgeld door patiënt) => RIZIV.
Officinale bereiding = in apotheek bereid volgens formules uit een farmacopee /
standaardwerk:
(bv. hoestsiroop, inhalatie producten, anti-luizenshampoo)
Bestemd voor rechtstreekse aflevering aan patiënten.
In grotere loten vervaardigd en in apotheek bewaard in afwachting van het
afleveren.
Nooit terugbetaald => prijs door apotheek vrij te bepalen.
FARMACEUTISCHE SPECIALITEITEN
= GM worden geproduceerd door een farmaceutisch bedrijf, volgens een vaste
geregistreerde formule.
MERKGENEESMIDDELEN OF REFERENTIEGENEESMIDDELEN
= bereide GM die onder een speciale benaming en in bijzondere verpakking in handel
worden gebracht.
Teken: ® => achter geneesmiddelennaam beschermde merknaam; mag enkel door
producent gehanteerd worden.
Beschermd door octrooi (7 jaar) of
patent (10 – 20 jaar)=> gedeponeerde
merknaam.
= > al die tijd mag er niemand
anders het GM kopiëren (tenzij labo
toestemming geeft).
Teken
Merknaam
Stofnaam
3
, GENERIEKE GENEESMIDDELEN
= duplicaat van een merkGM en wordt geproduceerd door een ander farmaceutisch
bedrijf.
Naamgeving: stofnaam + naam farmaceutisch bedrijf
Even werkzaam als de originele => bevatten hetzelfde werkzame bestanddeel
Terugbetaald: pas als ze aanzienlijk goedkoper zijn dan het originele.
3 voorwaarden om van generiek te spreken:
Octrooi (patent) van originele GM moet vervallen zijn.
Kwaliteit van generiek vergelijkbaar zijn met origineel => bio-equivalent.
Prijs lager dan van het origineel merkgeneesmiddel.
= goedkoper, omdat onderzoekskosten veel lager of weggevallen zijn.
Voorschrift plichtige geneesmiddelen:
Medisch voorschrift van arts is verplicht.
Enkel verkrijgbaar in apotheek.
Nodig voor evaluatie van effect en bijwerkingen door de arts of apotheek.
Zelfzorggeneesmiddelen = over-the-counter-producten (= OTC-producten):
Geen medisch voorschrift voor nodig + geen extra info bij het krijgen in apotheek.
In geval van goedaardige of van voorbijgaande aandoeningen of symptomen.
Soms vermelding ‘pharmasmile’ logo ter herinnering van weldoordacht gebruik:
Dit is een geneesmiddel
Vraag raad aan apotheek
Lees aandachtig bijsluiter
Geen langdurig gebruik zonder medisch
advies
VOORSCHRIFT OP STOFNAAM (= VOS-VOORSCHRIFT)
= een voorschrift, waarbij op stofnaam wordt voorgeschreven.
VOS-groep = alle GM met zelfde stofnaam, sterkte en toedieningsvorm.
Apotheker levert uit de groep de goedkoopste specialiteit af => patiënt zal een
lager remgeld betalen
Geldig voorschrift bevat volgende GM-gegevens:
Stofnaam: budesonide 300ug/dosis – poeder voor inhalatie – 1 tot 2 inhalaties per
dag gedurende 4 weken
Toedieningsvorm: pulmicort 200 ug/dosis poeder voor inhalatie
Sterkte
Dagdosering
Therapieduur in weken of dagen
Bv. bumetadine 1mg, tabletten, 1 per dag gedurende 3 maanden
4
1.DEFINITIES EN WERKING VAN GENEESMIDDELEN
FARMACOLOGIE (= GENEESMIDDELENLEER)
Algemeen geformuleerd => de leer van de geneesmiddelen.
Concreet geformuleerd => de wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen
levende organismen en scheikundige stoffen. Houdt zich bezig met de therapeutische en
potentieel toxische effecten van chemische verbindingen op levende systemen.
Afkomstig:
Pharmacon = geneesmiddel
Logos = leer
GENEESMIDDEL (= FARMACON) = GM
= elke eenvoudige of samengestelde substantie met therapeutische of profylactische
eigenschappen met betrekking tot ziekten bij mens of dier, om medische diagnose te
stellen of om organische functies te herstellen, verbeteren of wijzigen.
Is elk product dat:
In contact gebracht wordt met het organisme.
Ingebracht wordt in het organisme om: …
o Oorzaak (bv. bacteriën – bloeding)
o Symptomen (bv. hoest – diarree – pijn)
o Gevolgen (bv. heesheid – uitslag)
… van een ziekte te behandelen (= curatief) / voorkomen (=
preventief).
GM moet voldoen door
aan voorschrift uit farmacopee
= officieel, wettelijk handboek met voorschriften voor de
bereiding van GM voor menselijk en dierlijk gebruik + de
vereisten waaraan ze moeten voldoen.
= > BCFI = Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische
Informatie
= vereniging zonder winstoogmerk.
EXTRA INFO
Klinische farmacologie = wetenschappelijke studie van geneesmiddelen bij de mens:
Ontwikkeling van nieuwe GM bij
gezonde vrijwilligers en zieken.
Studie van het gebruik van
bestaande GM.
Farmacotherapie => oordeelkundig gebruik van GM in de dagelijkse praktijk voor
preventie, behandeling of diagnosestelling:
1
, GM vaak oorzaak van bijwerkingen.
Werking van GM en optreden van bijwerkingen is afhankelijk van veel
2. WERKING VAN GENEESMIDDELEN
factoren.
Inzicht op bijwerkingen is belangrijk voor het voorschrijven en
Causale therapie
toedienen van GM.
= behandeling die rekening houdt met de oorzaak + curatieve intentie
heeft.
Bv. bestrijding van een pathogene bacterie met een juist aangepast
AB.
Profylactische therapie = preventieve therapie
= preventieve behandeling en voorkomen van aandoeningen of ziekte.
Bv. vaccin tegen griep, …
Substitutietherapie
= vervangen of aanvullen van ontbrekende stoffen.
Bv. toediening van insuline, bijnemen van ijzer, …
symptomatische therapie
= wegnemen van de symptomen van de aandoening of ziekte, zonder
oorzaak aan te pakken.
Bv. hoofdpijn met paracetamol doen afnemen zonder verder te
zoeken naar de oorzaak van de pijn.
palliatieve behandeling
= om het leven zo draaglijk mogelijk te maken bij ernstig lijden.
Doel: verlichting van de klachten
Opgelet: enkel gebruikt bij ernstig lijden
diagnostische behandeling
= geneesmiddelen gebruiken om een diagnose te stellen.
Bv. coloscopie; darmen vooraf reinigen met laxativum
Doel: oorzaak of aard van de aandoening vaststellen
3. GRONDSTOFFEN VAN GENEESMIDDELEN
Biologische oorsprong:
Mens: bloed – plasma
Planten: vitaminen uit fruit – lijnzaad
Dierlijk: hormonen – antitoxinen – vaccins
Minerale oorsprong: (bv. ijzer – zink – magnesium - …)
Als actieve stof
Als bestanddeel voor de bereiding van GM
Chemisch gesynthetiseerd: aangemaakt of bewerkt door de farmaceutische industrie
(Pharma, Sanofi, Janssen, Baxter)
Biotechnologie: genetisch gemanipuleerde MO
2
,4. NAAMGEVING VAN GENEESMIDDELEN
BEREIDINGEN IN DE APOTHEEK
Magistrale bereidingen = in apotheek bereid volgens doktersvoorschrift voor een
welbepaalde patiënt. (bv. huidzalf, mondspoeling)
Aangepaste dosering voor kinderen (die een geneesmiddel niet lusten).
Aangepast toedieningsvorm bij slikproblemen, bij allergieën of intolerantie voor
bestanddelen in GM.
Terugbetaling: soms volledig of gedeeltelijk (remgeld door patiënt) => RIZIV.
Officinale bereiding = in apotheek bereid volgens formules uit een farmacopee /
standaardwerk:
(bv. hoestsiroop, inhalatie producten, anti-luizenshampoo)
Bestemd voor rechtstreekse aflevering aan patiënten.
In grotere loten vervaardigd en in apotheek bewaard in afwachting van het
afleveren.
Nooit terugbetaald => prijs door apotheek vrij te bepalen.
FARMACEUTISCHE SPECIALITEITEN
= GM worden geproduceerd door een farmaceutisch bedrijf, volgens een vaste
geregistreerde formule.
MERKGENEESMIDDELEN OF REFERENTIEGENEESMIDDELEN
= bereide GM die onder een speciale benaming en in bijzondere verpakking in handel
worden gebracht.
Teken: ® => achter geneesmiddelennaam beschermde merknaam; mag enkel door
producent gehanteerd worden.
Beschermd door octrooi (7 jaar) of
patent (10 – 20 jaar)=> gedeponeerde
merknaam.
= > al die tijd mag er niemand
anders het GM kopiëren (tenzij labo
toestemming geeft).
Teken
Merknaam
Stofnaam
3
, GENERIEKE GENEESMIDDELEN
= duplicaat van een merkGM en wordt geproduceerd door een ander farmaceutisch
bedrijf.
Naamgeving: stofnaam + naam farmaceutisch bedrijf
Even werkzaam als de originele => bevatten hetzelfde werkzame bestanddeel
Terugbetaald: pas als ze aanzienlijk goedkoper zijn dan het originele.
3 voorwaarden om van generiek te spreken:
Octrooi (patent) van originele GM moet vervallen zijn.
Kwaliteit van generiek vergelijkbaar zijn met origineel => bio-equivalent.
Prijs lager dan van het origineel merkgeneesmiddel.
= goedkoper, omdat onderzoekskosten veel lager of weggevallen zijn.
Voorschrift plichtige geneesmiddelen:
Medisch voorschrift van arts is verplicht.
Enkel verkrijgbaar in apotheek.
Nodig voor evaluatie van effect en bijwerkingen door de arts of apotheek.
Zelfzorggeneesmiddelen = over-the-counter-producten (= OTC-producten):
Geen medisch voorschrift voor nodig + geen extra info bij het krijgen in apotheek.
In geval van goedaardige of van voorbijgaande aandoeningen of symptomen.
Soms vermelding ‘pharmasmile’ logo ter herinnering van weldoordacht gebruik:
Dit is een geneesmiddel
Vraag raad aan apotheek
Lees aandachtig bijsluiter
Geen langdurig gebruik zonder medisch
advies
VOORSCHRIFT OP STOFNAAM (= VOS-VOORSCHRIFT)
= een voorschrift, waarbij op stofnaam wordt voorgeschreven.
VOS-groep = alle GM met zelfde stofnaam, sterkte en toedieningsvorm.
Apotheker levert uit de groep de goedkoopste specialiteit af => patiënt zal een
lager remgeld betalen
Geldig voorschrift bevat volgende GM-gegevens:
Stofnaam: budesonide 300ug/dosis – poeder voor inhalatie – 1 tot 2 inhalaties per
dag gedurende 4 weken
Toedieningsvorm: pulmicort 200 ug/dosis poeder voor inhalatie
Sterkte
Dagdosering
Therapieduur in weken of dagen
Bv. bumetadine 1mg, tabletten, 1 per dag gedurende 3 maanden
4
