EMPERISCHE CYCLUS
EPIDEMIOLOGIE
= de wetenschappelijke discipline die het voorkomen en de verspreiding van ziekten of andere
gezondheidstoestanden in humane pupulaties bestudeert, de oorzaken daarvan probeert te begrijpen en
deze kennis toepast om de gezondheid te bevorderen.
Onderwerpen van epidemiologisch onderzoek
EMPERISCHE CYCLUS
De empirische cyclus is het proces waarbij wetenschappers steeds heen
en weer gaan tussen wat ze in de werkelijkheid waarnemen en de
theorieën die ze daarover ontwikkelen. In de epidemiologie betekent dit
dat onderzoekers eerst verschijnselen rond gezondheid en ziekte
observeren in populaties, daar een verklaring voor proberen te
bedenken en die verklaring daarna toetsen in nieuw onderzoek. De
cyclus wordt gebruikt om onderzoeksvragen te formuleren, hypothesen
te testen en bestaande ideeën over oorzaken, risicofactoren en het
verloop van ziekten verder te ontwikkelen. De cyclus zorgt ervoor dat
kennis groeit door herhaling: waarnemen, theorie vormen, toetsen,
opnieuw bijstellen en weer opnieuw onderzoeken. Zo ontstaat stap voor
stap beter inzicht in gezondheidsuitkomsten en de factoren die daarmee
samenhangen.
STAPPEN EMPERISCHE CYCLUS
1. Theorie → een uitspraak of samenhangende reeks van uitspraken met een algemeen geldend
karakter. Een theorie ontstaat door waarnemingen.
2. Deductie → het proces van een abstracte theorie naar één of meerdere te toetsen hypothesen.
Een hypothese is een toetsbare stelling die op grond van waarnemingen in de praktijk al dan niet
kan worden verworpen.
3. Vraagstelling/hypothese → een onderzoeksvraag moet worden opgesteld.
4. Onderzoeksontwerp kiezen
, 5. Populatie/steekproef kiezen → er wordt gekozen naar welke populatie onderzoek moet worden
gedaan en hieruit wordt een steekproef genomen.
6. Geschikte meting/observaties kiezen → welke meetmethode is nodig om de onderzoeksvraag te
kunnen beantwoorden?
7. Onderzoek uitvoeren → gegevens verzamelen.
8. Resultaten
9. Data-analyse
10. Conclusie en rapportage → er wordt antwoord gegeven op de onderzoeksvraag en de hypothese
kan worden geaccepteerd of verworpen.
11. Inductie → het integreren van alle waarnemingen tot een meer abstract, algemeen geldend beeld.
MODEL DAT RELATIE TUSSEN ZIEKTE EN DETERMINANTEN BESCHRIJFT
Z = f (Di)
Het voorkomen van de ziekte Z
Functie van k determinanten (i = 1, …, k)
Voorbeeld: kanker = functie van (leeftijd + genetica + beroep + geslacht + leefstijl + …)
Z = fMi (Di / Ci)
Het voorkomen van de ziekte Z
Status van de determinanten
Status van ‘verstorende variabelen’
Modificatoren (bv. man-vrouw verschillen)
GEZONDHEIDSSTATISTIEKEN EN INDICATOREN
Gezondheidsstatistieken en indicatoren zijn cijfers en maten die iets zeggen over de gezondheid van een
bevolking. Gezondheidsstatistieken geven bijvoorbeeld aan hoeveel mensen ziek zijn, hoeveel mensen
overlijden aan een bepaalde ziekte of hoe vaak bepaalde gezondheidsproblemen voorkomen. Indicatoren
zijn specifieke maten die helpen om deze gegevens te interpreteren en te vergelijken, zoals de prevalentie
van een ziekte, de incidentie van nieuwe gevallen of het sterftecijfer (mortaliteit).
Ze worden gebruikt om inzicht te krijgen in de omvang en ernst van gezondheidsproblemen, om trends
over tijd te volgen en om te bepalen welke groepen in de bevolking extra risico lopen. Daarnaast zijn ze
essentieel voor het evalueren van preventieprogramma’s, behandelingen en gezondheidsbeleid. Zonder
gezondheidsstatistieken en indicatoren is het onmogelijk om onderbouwde beslissingen te nemen over
volksgezondheid, omdat je dan niet kunt zien waar de grootste problemen liggen of welke maatregelen
effectief zijn.
,Soorten indicatoren
Objectieve indicatoren: Gebaseerd op medische diagnoses en sterfte, zoals zuigelingensterfte, sterfte aan
hartziekten of het voorkomen van diabetes. Sterfte (mortaliteit) is vermoedelijk de meest gebruikte
indicator, omdat dit relatief eenvoudig en eenduidig te registreren is.
Subjectieve indicatoren: Gebaseerd op de door het individu ervaren gezondheid en kwaliteit van leven.
Sociale indicatoren: Gebaseerd op ziektegedrag, zoals ziekteverzuim of het gebruik van
gezondheidszorgvoorzieningen.
Wat willen we weten?
Wie is ziek? (persoon) Wanneer treed de ziekte op? (trend, tijd) En waar zit de ziekte? (plaats)
FREQUENTIEMATEN
Frequentiematen zijn cijfers die aangeven hoe vaak een bepaalde gezondheidsuitkomst voorkomt in een
populatie. Ze helpen epidemiologen om inzicht te krijgen in de omvang, verspreiding en ernst van
gezondheidsproblemen. De drie belangrijkste frequentiematen zijn prevalentie, incidentie en mortaliteit.
Prevalentie
Prevalentie beschrijft het aantal mensen dat op een bepaald moment of gedurende een bepaalde periode
een gezondheidsuitkomst heeft. Het gaat dus om bestaande gevallen binnen een populatie. Prevalentie
geeft een beeld van hoe wijdverbreid een aandoening is.
Puntprevalentie meet de proportie van de populatie die op één specifiek moment de aandoening heeft.
Het is een momentopname, bijvoorbeeld hoeveel mensen vandaag griep hebben.
Periodeprevalentie meet het aandeel van de populatie dat de aandoening had gedurende een bepaalde
periode, zoals in een jaar of een maand. Het omvat dus alle gevallen die tijdens die periode aanwezig
waren, ongeacht wanneer ze begonnen.
Life-time prevalentie meet het aandeel van de populatie dat ooit in hun leven de aandoening heeft gehad.
Dit wordt vaak gebruikt bij chronische of psychische aandoeningen om het totale risico over de levensduur
te schatten.
, Incidentie
Incidentie beschrijft het aantal nieuwe gevallen van een gezondheidsuitkomst in een populatie gedurende
een bepaalde periode. Het laat zien hoe vaak een ziekte of aandoening ontstaat en geeft informatie over
het risico op ziekte.
Cumulatieve incidentie is het percentage van een cohort dat de aandoening ontwikkelt gedurende de
follow-upperiode. Het wordt berekend door het aantal nieuwe gevallen te delen door het aantal mensen
dat aan het begin van de periode risico liep op de aandoening.
Incidentiedichtheid wordt gebruikt wanneer een populatie niet gedurende een vaste periode kan worden
gevolgd. Deze maat drukt het aantal nieuwe gevallen uit in verhouding tot de tijd dat personen
daadwerkelijk aan risico zijn blootgesteld, meestal uitgedrukt per persoonsjaar.
! bij voorkeur altijd de incidentiedichtheid berekenen, omdat die nauwkeuriger is
Mortaliteit
Mortaliteit is eigenlijk gewoon de incidentie van de gebeurtenis "overlijden".
Brutosterftecijfer
Wat is het: Het totale sterftecijfer in een populatie, zonder rekening te houden met leeftijd of oorzaak.
De formule:
Voorbeeld: In populatie A overlijden in totaal 54 mensen op een bevolking van 11.000. Het brutosterftecijfer
is . Vaak wordt dit omgerekend naar een standaardgetal, bijvoorbeeld per 100.000. Dan wordt het per
inwoners.
Leeftijdsspecifieke sterfte
Wat is het: Het sterftecijfer berekend voor een specifieke leeftijdsgroep. Dit is nodig omdat ouderen nu
eenmaal vaker overlijden dan jongeren, en je groepen eerlijk wilt vergelijken.
De formule:
Voorbeeld: De zuigelingensterfte is een bekende maat. Je deelt dan het aantal overleden baby's (jonger dan
1 jaar) door het aantal levendgeborenen in dat jaar.
EPIDEMIOLOGIE
= de wetenschappelijke discipline die het voorkomen en de verspreiding van ziekten of andere
gezondheidstoestanden in humane pupulaties bestudeert, de oorzaken daarvan probeert te begrijpen en
deze kennis toepast om de gezondheid te bevorderen.
Onderwerpen van epidemiologisch onderzoek
EMPERISCHE CYCLUS
De empirische cyclus is het proces waarbij wetenschappers steeds heen
en weer gaan tussen wat ze in de werkelijkheid waarnemen en de
theorieën die ze daarover ontwikkelen. In de epidemiologie betekent dit
dat onderzoekers eerst verschijnselen rond gezondheid en ziekte
observeren in populaties, daar een verklaring voor proberen te
bedenken en die verklaring daarna toetsen in nieuw onderzoek. De
cyclus wordt gebruikt om onderzoeksvragen te formuleren, hypothesen
te testen en bestaande ideeën over oorzaken, risicofactoren en het
verloop van ziekten verder te ontwikkelen. De cyclus zorgt ervoor dat
kennis groeit door herhaling: waarnemen, theorie vormen, toetsen,
opnieuw bijstellen en weer opnieuw onderzoeken. Zo ontstaat stap voor
stap beter inzicht in gezondheidsuitkomsten en de factoren die daarmee
samenhangen.
STAPPEN EMPERISCHE CYCLUS
1. Theorie → een uitspraak of samenhangende reeks van uitspraken met een algemeen geldend
karakter. Een theorie ontstaat door waarnemingen.
2. Deductie → het proces van een abstracte theorie naar één of meerdere te toetsen hypothesen.
Een hypothese is een toetsbare stelling die op grond van waarnemingen in de praktijk al dan niet
kan worden verworpen.
3. Vraagstelling/hypothese → een onderzoeksvraag moet worden opgesteld.
4. Onderzoeksontwerp kiezen
, 5. Populatie/steekproef kiezen → er wordt gekozen naar welke populatie onderzoek moet worden
gedaan en hieruit wordt een steekproef genomen.
6. Geschikte meting/observaties kiezen → welke meetmethode is nodig om de onderzoeksvraag te
kunnen beantwoorden?
7. Onderzoek uitvoeren → gegevens verzamelen.
8. Resultaten
9. Data-analyse
10. Conclusie en rapportage → er wordt antwoord gegeven op de onderzoeksvraag en de hypothese
kan worden geaccepteerd of verworpen.
11. Inductie → het integreren van alle waarnemingen tot een meer abstract, algemeen geldend beeld.
MODEL DAT RELATIE TUSSEN ZIEKTE EN DETERMINANTEN BESCHRIJFT
Z = f (Di)
Het voorkomen van de ziekte Z
Functie van k determinanten (i = 1, …, k)
Voorbeeld: kanker = functie van (leeftijd + genetica + beroep + geslacht + leefstijl + …)
Z = fMi (Di / Ci)
Het voorkomen van de ziekte Z
Status van de determinanten
Status van ‘verstorende variabelen’
Modificatoren (bv. man-vrouw verschillen)
GEZONDHEIDSSTATISTIEKEN EN INDICATOREN
Gezondheidsstatistieken en indicatoren zijn cijfers en maten die iets zeggen over de gezondheid van een
bevolking. Gezondheidsstatistieken geven bijvoorbeeld aan hoeveel mensen ziek zijn, hoeveel mensen
overlijden aan een bepaalde ziekte of hoe vaak bepaalde gezondheidsproblemen voorkomen. Indicatoren
zijn specifieke maten die helpen om deze gegevens te interpreteren en te vergelijken, zoals de prevalentie
van een ziekte, de incidentie van nieuwe gevallen of het sterftecijfer (mortaliteit).
Ze worden gebruikt om inzicht te krijgen in de omvang en ernst van gezondheidsproblemen, om trends
over tijd te volgen en om te bepalen welke groepen in de bevolking extra risico lopen. Daarnaast zijn ze
essentieel voor het evalueren van preventieprogramma’s, behandelingen en gezondheidsbeleid. Zonder
gezondheidsstatistieken en indicatoren is het onmogelijk om onderbouwde beslissingen te nemen over
volksgezondheid, omdat je dan niet kunt zien waar de grootste problemen liggen of welke maatregelen
effectief zijn.
,Soorten indicatoren
Objectieve indicatoren: Gebaseerd op medische diagnoses en sterfte, zoals zuigelingensterfte, sterfte aan
hartziekten of het voorkomen van diabetes. Sterfte (mortaliteit) is vermoedelijk de meest gebruikte
indicator, omdat dit relatief eenvoudig en eenduidig te registreren is.
Subjectieve indicatoren: Gebaseerd op de door het individu ervaren gezondheid en kwaliteit van leven.
Sociale indicatoren: Gebaseerd op ziektegedrag, zoals ziekteverzuim of het gebruik van
gezondheidszorgvoorzieningen.
Wat willen we weten?
Wie is ziek? (persoon) Wanneer treed de ziekte op? (trend, tijd) En waar zit de ziekte? (plaats)
FREQUENTIEMATEN
Frequentiematen zijn cijfers die aangeven hoe vaak een bepaalde gezondheidsuitkomst voorkomt in een
populatie. Ze helpen epidemiologen om inzicht te krijgen in de omvang, verspreiding en ernst van
gezondheidsproblemen. De drie belangrijkste frequentiematen zijn prevalentie, incidentie en mortaliteit.
Prevalentie
Prevalentie beschrijft het aantal mensen dat op een bepaald moment of gedurende een bepaalde periode
een gezondheidsuitkomst heeft. Het gaat dus om bestaande gevallen binnen een populatie. Prevalentie
geeft een beeld van hoe wijdverbreid een aandoening is.
Puntprevalentie meet de proportie van de populatie die op één specifiek moment de aandoening heeft.
Het is een momentopname, bijvoorbeeld hoeveel mensen vandaag griep hebben.
Periodeprevalentie meet het aandeel van de populatie dat de aandoening had gedurende een bepaalde
periode, zoals in een jaar of een maand. Het omvat dus alle gevallen die tijdens die periode aanwezig
waren, ongeacht wanneer ze begonnen.
Life-time prevalentie meet het aandeel van de populatie dat ooit in hun leven de aandoening heeft gehad.
Dit wordt vaak gebruikt bij chronische of psychische aandoeningen om het totale risico over de levensduur
te schatten.
, Incidentie
Incidentie beschrijft het aantal nieuwe gevallen van een gezondheidsuitkomst in een populatie gedurende
een bepaalde periode. Het laat zien hoe vaak een ziekte of aandoening ontstaat en geeft informatie over
het risico op ziekte.
Cumulatieve incidentie is het percentage van een cohort dat de aandoening ontwikkelt gedurende de
follow-upperiode. Het wordt berekend door het aantal nieuwe gevallen te delen door het aantal mensen
dat aan het begin van de periode risico liep op de aandoening.
Incidentiedichtheid wordt gebruikt wanneer een populatie niet gedurende een vaste periode kan worden
gevolgd. Deze maat drukt het aantal nieuwe gevallen uit in verhouding tot de tijd dat personen
daadwerkelijk aan risico zijn blootgesteld, meestal uitgedrukt per persoonsjaar.
! bij voorkeur altijd de incidentiedichtheid berekenen, omdat die nauwkeuriger is
Mortaliteit
Mortaliteit is eigenlijk gewoon de incidentie van de gebeurtenis "overlijden".
Brutosterftecijfer
Wat is het: Het totale sterftecijfer in een populatie, zonder rekening te houden met leeftijd of oorzaak.
De formule:
Voorbeeld: In populatie A overlijden in totaal 54 mensen op een bevolking van 11.000. Het brutosterftecijfer
is . Vaak wordt dit omgerekend naar een standaardgetal, bijvoorbeeld per 100.000. Dan wordt het per
inwoners.
Leeftijdsspecifieke sterfte
Wat is het: Het sterftecijfer berekend voor een specifieke leeftijdsgroep. Dit is nodig omdat ouderen nu
eenmaal vaker overlijden dan jongeren, en je groepen eerlijk wilt vergelijken.
De formule:
Voorbeeld: De zuigelingensterfte is een bekende maat. Je deelt dan het aantal overleden baby's (jonger dan
1 jaar) door het aantal levendgeborenen in dat jaar.
