2025-2026
INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
Deel 0 inleiding................................................................................................................... 8
1. Wat is - en is er nog –
De verhaallijnen:
internationaal
publiekrecht?...................................................................................................................
Klimaatverandering 8
1.1. Is er nog
ITLOS
internationaal
publiekrecht? ...............................................................................................................
ICJ 8
1.2. Wat is
• ECHR, IACHR, ACHPR
internationaal recht...................................................................................................... 9
1.2.1. Normen...........................................................................................................
• Zeerechttribunaal, Hamburg, september 9
2023
1.2.2. Processen...................................................................................................... 10
1.2.3. Discours.........................................................................................................
• 11 september : COSIS 10
1.2.4. techniek......................................................................................................... 11
• 13 september: Saoedi-Arabië
1.3. wat nu met het
internationaal recht? • 21 september: D.R. Congo
IL @ ER....................................................................................................................... 11
Israël / Palestina
1.3.1. Redden of
laten gaan? Een ICJ, Advisory Proceedings, Legal Consequences
Europees arising from the Policies and Practices of Israel in
perspectief..............................................................................................................
the Occupied Palestinian Territory … 12
1.3.2. Vitale (2024)
organen?................................................................................................................. 12
• Written statement of the State of Israel
1.3.3. we moeten:
Reanimatie en • Public hearings : 19 februari: Palestina; 21
februari: V.S.
revalidatie............................................................................................................... 12
1.3.4. Bypass........................................................................................................... 13
Deel 1: bronnen................................................................................................................ 14
1. algemeen................................................................................................................... 14
1.1. Bronnen - overzicht............................................................................................. 14
1.2. Bronnen – hiërarchie............................................................................................ 15
2. gewoonte................................................................................................................... 15
2.1. identificatie.......................................................................................................... 15
2.1.1. Princiepsverklaringen en praktijk...................................................................17
2.1.2. Een inductief proces (belangrijk!!).................................................................17
2.2. creatie................................................................................................................. 20
2.2.1. Gewoonte in verandering: tegenstelbaarheid (van het recht in beweging). . .20
2.2.2. Waar gebeurt het? Multilaterale fora.............................................................20
2.2.3. Codificatie..................................................................................................... 21
2.3. Het stilzwijgen..................................................................................................... 22
1
,2025-2026
2.3.1. Codificatie, gevaar van stilzwijgen................................................................24
2.4. conclusie............................................................................................................. 25
3. verdragen.................................................................................................................. 25
3.1. interpretatie........................................................................................................ 26
3.1.1. algemeen...................................................................................................... 26
3.1.2. Latere overeenkomst of praktijk....................................................................26
3.1.3. Systemische interpretatie..............................................................................27
3.1.4. evolutieve interpretatie.................................................................................27
3.2. coëxistentie van verdragen.................................................................................29
3.3. amendering, nietigheid en beëindiging...............................................................30
3.3.1. Amendering................................................................................................... 30
3.3.2. Nietigheid...................................................................................................... 31
3.3.3. Beëindiging................................................................................................... 32
Conclusie.................................................................................................................... 32
4. eenzijdige rechtshandelingen....................................................................................33
5. handelingen van organisaties en afgeleid verdragsrecht...........................................35
5.1. handelingen van internationale organisaties.......................................................35
5.2. (ander) afgeleid verdragsrecht............................................................................36
6. algemene rechtsgbeginselen.....................................................................................37
6.1. Art. 38 Statuut IGH.............................................................................................. 37
6.1.1. Wat moet men hieronder verstaan?..............................................................37
6.1.2. Hoe moeten we ze identificeren? Grootste gemene deler of meest
aangepaste?............................................................................................................ 37
6.1.3. Goede trouw, rechtsmisbruik, redelijkheid?...................................................37
6.1.4. Estoppel, legitieme verwachtingen?..............................................................38
6.1.5. International Procesrecht is minder ontwikkeld dan nationaal:......................38
6.1.6. Wie identificeert ze, wie past ze toe?............................................................39
7. soft law...................................................................................................................... 40
7.1. Soft law: terminologie.......................................................................................... 40
7.2. Soft law en effectiviteit........................................................................................40
7.3. Soft law en hard law............................................................................................ 41
7.4. Soft law, standaarden en cijfers...........................................................................41
7.5. conclusie............................................................................................................. 42
DEEL 2: subjecten............................................................................................................. 42
1. algemeen................................................................................................................... 42
1.1. Wie?..................................................................................................................... 42
1.2. Wat?.................................................................................................................... 42
2. de staat..................................................................................................................... 42
2
,2025-2026
2.1. Constitutieve bestanddelen (zgn. Montevideo-criteria).......................................42
2.2. kanttekeningen.................................................................................................... 43
2.2.1. Palestina........................................................................................................ 43
2.3. dekolonisatie....................................................................................................... 45
2.4. statenopvolging................................................................................................... 46
2.5. hoofdbestanddelen staat.....................................................................................46
2.5.1. territorium..................................................................................................... 46
2.5.2. Regering........................................................................................................ 47
2.5.3. Soevereiniteit................................................................................................ 49
2.5.3.1. Kritiek van de staatssoevereiniteit...................................50
3. internationale organisaties........................................................................................51
3.1. Definitie............................................................................................................... 51
3.2. Typologie............................................................................................................. 51
3.3. Werking............................................................................................................... 51
3.4. Formeel (IO) en informeel....................................................................................52
3.4.1. formeel en informeel in de praktijk................................................................54
4. volkeren en individuen.............................................................................................. 55
4.1. Volkeren.............................................................................................................. 55
4.2. groepen van individuen.......................................................................................56
4.3. ‘Vertegenwoordigers van de mensheid’..............................................................57
5. niet-gouvernementele organisaties, bedrijven?.........................................................58
5.1. bedrijven en NGO’s.............................................................................................. 58
6. representativiteit....................................................................................................... 58
6.1. Representativiteit: intern en extern.....................................................................58
6.2. De soevereine Staat als probleem.......................................................................60
6.2.1. De soevereine Staat doorprikt?.....................................................................61
6.3. Representativiteit in de V.N.................................................................................62
deel 3: aansprakelijkheid.................................................................................................. 63
1. algemeen................................................................................................................... 63
1.1. aansprakelijkheid algemeen................................................................................63
2. staatsaansprakelijkheid............................................................................................. 63
2.1. onrechtmatige gedrdaging..................................................................................63
2.2. toerekening......................................................................................................... 64
2.2.1. Orgaan van de Staat (art. 4)..........................................................................64
2.2.2. Wie onderdelen van overheidsgezag uitoefent (art. 5)..................................64
2.2.3. Terbeschikkingstelling (art. 6).......................................................................64
2.2.4. Bevoegdheidsoverschrijding (art. 7)..............................................................64
2.2.5. Gedraging gedirigeerd/gecontroleerd door een Staat (art. 8)........................65
3
, 2025-2026
2.2.6. Gedraging in afwezigheid of gebreke van officiële overheden (art. 9)...........65
2.2.7. Opstandsbewegingen (art. 10)......................................................................65
2.3. schending............................................................................................................ 66
2.4. aansprakelijkheid voor gedraging van andere Staat............................................66
2.5. verschoningsgronden.......................................................................................... 66
2.6. gevolgen.............................................................................................................. 68
2.6.1. Ius cogens..................................................................................................... 69
2.7. inroepen van aansprakelijkheid...........................................................................69
2.8. tegenmaatregelen............................................................................................... 71
2.8.1. Voorwerp en grenzen (art. 49).......................................................................71
2.8.2. Verboden tegenmaatregelen (art. 50)...........................................................72
2.8.3. Proportionaliteit (art. 51)...............................................................................74
2.8.4. Voorwaarden (art. 52)...................................................................................74
2.8.5. Door derde Staten (art. 54)...........................................................................74
2.8.6. lex specialis................................................................................................... 74
3. aansprakelijkheid van internationale organisaties.....................................................75
3.1. IO’s en Lidstaten.................................................................................................. 75
4. casus: toerekening en controle..................................................................................77
5. casus: Israel, Palestina............................................................................................... 78
5.1. IGH, ... policies and practices of Israel ... advisory opinion, 2024........................78
5.1.1. IGH, … policies and practices of Israel …,......................................................80
Declaration Judge Dire Tladi....................................................................................80
5.1.2. Opvolging door de Algemene Vergadering....................................................80
6. klimaatverandering.................................................................................................... 81
6.1. verzoek consultatief advies IGH...........................................................................81
6.1.1. Schending...................................................................................................... 82
6.1.2. Causaal verband: algemeen..........................................................................83
6.1.3. Causaal verband: ARSIWA 47........................................................................84
deel 4: jurisdictie en immuniteiten....................................................................................85
1. jurisdictie algemeen.................................................................................................. 85
1.1. Wat?.................................................................................................................... 85
1.2. Hoe?.................................................................................................................... 85
1.2.1. Basisregel: PHIJ, Lotus (1927)........................................................................86
1.2.2. Basisregel: IGH, Nuclear Weapons.................................................................86
2. jurisdictie – afbakening.............................................................................................. 87
2.1. Kwaliteit van aanknopingsfactor..........................................................................87
2.2. Proportionaliteit t.a.v. andere Staten...................................................................88
3. toepassingen............................................................................................................. 89
4
INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
Deel 0 inleiding................................................................................................................... 8
1. Wat is - en is er nog –
De verhaallijnen:
internationaal
publiekrecht?...................................................................................................................
Klimaatverandering 8
1.1. Is er nog
ITLOS
internationaal
publiekrecht? ...............................................................................................................
ICJ 8
1.2. Wat is
• ECHR, IACHR, ACHPR
internationaal recht...................................................................................................... 9
1.2.1. Normen...........................................................................................................
• Zeerechttribunaal, Hamburg, september 9
2023
1.2.2. Processen...................................................................................................... 10
1.2.3. Discours.........................................................................................................
• 11 september : COSIS 10
1.2.4. techniek......................................................................................................... 11
• 13 september: Saoedi-Arabië
1.3. wat nu met het
internationaal recht? • 21 september: D.R. Congo
IL @ ER....................................................................................................................... 11
Israël / Palestina
1.3.1. Redden of
laten gaan? Een ICJ, Advisory Proceedings, Legal Consequences
Europees arising from the Policies and Practices of Israel in
perspectief..............................................................................................................
the Occupied Palestinian Territory … 12
1.3.2. Vitale (2024)
organen?................................................................................................................. 12
• Written statement of the State of Israel
1.3.3. we moeten:
Reanimatie en • Public hearings : 19 februari: Palestina; 21
februari: V.S.
revalidatie............................................................................................................... 12
1.3.4. Bypass........................................................................................................... 13
Deel 1: bronnen................................................................................................................ 14
1. algemeen................................................................................................................... 14
1.1. Bronnen - overzicht............................................................................................. 14
1.2. Bronnen – hiërarchie............................................................................................ 15
2. gewoonte................................................................................................................... 15
2.1. identificatie.......................................................................................................... 15
2.1.1. Princiepsverklaringen en praktijk...................................................................17
2.1.2. Een inductief proces (belangrijk!!).................................................................17
2.2. creatie................................................................................................................. 20
2.2.1. Gewoonte in verandering: tegenstelbaarheid (van het recht in beweging). . .20
2.2.2. Waar gebeurt het? Multilaterale fora.............................................................20
2.2.3. Codificatie..................................................................................................... 21
2.3. Het stilzwijgen..................................................................................................... 22
1
,2025-2026
2.3.1. Codificatie, gevaar van stilzwijgen................................................................24
2.4. conclusie............................................................................................................. 25
3. verdragen.................................................................................................................. 25
3.1. interpretatie........................................................................................................ 26
3.1.1. algemeen...................................................................................................... 26
3.1.2. Latere overeenkomst of praktijk....................................................................26
3.1.3. Systemische interpretatie..............................................................................27
3.1.4. evolutieve interpretatie.................................................................................27
3.2. coëxistentie van verdragen.................................................................................29
3.3. amendering, nietigheid en beëindiging...............................................................30
3.3.1. Amendering................................................................................................... 30
3.3.2. Nietigheid...................................................................................................... 31
3.3.3. Beëindiging................................................................................................... 32
Conclusie.................................................................................................................... 32
4. eenzijdige rechtshandelingen....................................................................................33
5. handelingen van organisaties en afgeleid verdragsrecht...........................................35
5.1. handelingen van internationale organisaties.......................................................35
5.2. (ander) afgeleid verdragsrecht............................................................................36
6. algemene rechtsgbeginselen.....................................................................................37
6.1. Art. 38 Statuut IGH.............................................................................................. 37
6.1.1. Wat moet men hieronder verstaan?..............................................................37
6.1.2. Hoe moeten we ze identificeren? Grootste gemene deler of meest
aangepaste?............................................................................................................ 37
6.1.3. Goede trouw, rechtsmisbruik, redelijkheid?...................................................37
6.1.4. Estoppel, legitieme verwachtingen?..............................................................38
6.1.5. International Procesrecht is minder ontwikkeld dan nationaal:......................38
6.1.6. Wie identificeert ze, wie past ze toe?............................................................39
7. soft law...................................................................................................................... 40
7.1. Soft law: terminologie.......................................................................................... 40
7.2. Soft law en effectiviteit........................................................................................40
7.3. Soft law en hard law............................................................................................ 41
7.4. Soft law, standaarden en cijfers...........................................................................41
7.5. conclusie............................................................................................................. 42
DEEL 2: subjecten............................................................................................................. 42
1. algemeen................................................................................................................... 42
1.1. Wie?..................................................................................................................... 42
1.2. Wat?.................................................................................................................... 42
2. de staat..................................................................................................................... 42
2
,2025-2026
2.1. Constitutieve bestanddelen (zgn. Montevideo-criteria).......................................42
2.2. kanttekeningen.................................................................................................... 43
2.2.1. Palestina........................................................................................................ 43
2.3. dekolonisatie....................................................................................................... 45
2.4. statenopvolging................................................................................................... 46
2.5. hoofdbestanddelen staat.....................................................................................46
2.5.1. territorium..................................................................................................... 46
2.5.2. Regering........................................................................................................ 47
2.5.3. Soevereiniteit................................................................................................ 49
2.5.3.1. Kritiek van de staatssoevereiniteit...................................50
3. internationale organisaties........................................................................................51
3.1. Definitie............................................................................................................... 51
3.2. Typologie............................................................................................................. 51
3.3. Werking............................................................................................................... 51
3.4. Formeel (IO) en informeel....................................................................................52
3.4.1. formeel en informeel in de praktijk................................................................54
4. volkeren en individuen.............................................................................................. 55
4.1. Volkeren.............................................................................................................. 55
4.2. groepen van individuen.......................................................................................56
4.3. ‘Vertegenwoordigers van de mensheid’..............................................................57
5. niet-gouvernementele organisaties, bedrijven?.........................................................58
5.1. bedrijven en NGO’s.............................................................................................. 58
6. representativiteit....................................................................................................... 58
6.1. Representativiteit: intern en extern.....................................................................58
6.2. De soevereine Staat als probleem.......................................................................60
6.2.1. De soevereine Staat doorprikt?.....................................................................61
6.3. Representativiteit in de V.N.................................................................................62
deel 3: aansprakelijkheid.................................................................................................. 63
1. algemeen................................................................................................................... 63
1.1. aansprakelijkheid algemeen................................................................................63
2. staatsaansprakelijkheid............................................................................................. 63
2.1. onrechtmatige gedrdaging..................................................................................63
2.2. toerekening......................................................................................................... 64
2.2.1. Orgaan van de Staat (art. 4)..........................................................................64
2.2.2. Wie onderdelen van overheidsgezag uitoefent (art. 5)..................................64
2.2.3. Terbeschikkingstelling (art. 6).......................................................................64
2.2.4. Bevoegdheidsoverschrijding (art. 7)..............................................................64
2.2.5. Gedraging gedirigeerd/gecontroleerd door een Staat (art. 8)........................65
3
, 2025-2026
2.2.6. Gedraging in afwezigheid of gebreke van officiële overheden (art. 9)...........65
2.2.7. Opstandsbewegingen (art. 10)......................................................................65
2.3. schending............................................................................................................ 66
2.4. aansprakelijkheid voor gedraging van andere Staat............................................66
2.5. verschoningsgronden.......................................................................................... 66
2.6. gevolgen.............................................................................................................. 68
2.6.1. Ius cogens..................................................................................................... 69
2.7. inroepen van aansprakelijkheid...........................................................................69
2.8. tegenmaatregelen............................................................................................... 71
2.8.1. Voorwerp en grenzen (art. 49).......................................................................71
2.8.2. Verboden tegenmaatregelen (art. 50)...........................................................72
2.8.3. Proportionaliteit (art. 51)...............................................................................74
2.8.4. Voorwaarden (art. 52)...................................................................................74
2.8.5. Door derde Staten (art. 54)...........................................................................74
2.8.6. lex specialis................................................................................................... 74
3. aansprakelijkheid van internationale organisaties.....................................................75
3.1. IO’s en Lidstaten.................................................................................................. 75
4. casus: toerekening en controle..................................................................................77
5. casus: Israel, Palestina............................................................................................... 78
5.1. IGH, ... policies and practices of Israel ... advisory opinion, 2024........................78
5.1.1. IGH, … policies and practices of Israel …,......................................................80
Declaration Judge Dire Tladi....................................................................................80
5.1.2. Opvolging door de Algemene Vergadering....................................................80
6. klimaatverandering.................................................................................................... 81
6.1. verzoek consultatief advies IGH...........................................................................81
6.1.1. Schending...................................................................................................... 82
6.1.2. Causaal verband: algemeen..........................................................................83
6.1.3. Causaal verband: ARSIWA 47........................................................................84
deel 4: jurisdictie en immuniteiten....................................................................................85
1. jurisdictie algemeen.................................................................................................. 85
1.1. Wat?.................................................................................................................... 85
1.2. Hoe?.................................................................................................................... 85
1.2.1. Basisregel: PHIJ, Lotus (1927)........................................................................86
1.2.2. Basisregel: IGH, Nuclear Weapons.................................................................86
2. jurisdictie – afbakening.............................................................................................. 87
2.1. Kwaliteit van aanknopingsfactor..........................................................................87
2.2. Proportionaliteit t.a.v. andere Staten...................................................................88
3. toepassingen............................................................................................................. 89
4