KTH 1 - Ethiek – les 2
Zorgethisch stappenplan
Leefstijlmonitoring: veilig gevoel of inbreuk op privacy?
Een zorginstelling wil sensoren in het huis plaatsen van een mevrouw met lichte dementie.
Zo kan de zoon, die voor haar zorgt, haar op afstand in de gaten houden. Zijn moeder vindt
het echter niet nodig dat hij haar doen en laten volgt.
Welke keuze je ook maakt, er gaat altijd een visie, wetgeving of een persoonlijke opvatting
achter schuil.
Elk ethisch dilemma kan best benaderd worden met een ‘zorgethisch stappenplan’
Zorgethisch stappenplan:
• Om concreet zorgethisch te overleggen over een bepaalde situatie of casus,
stellen Vanlaere en Gastmans (2010, p 159- 160) een vijfstappen model voor.
• Morele intuïties van alle betrokkenen verhelderen en verdiepen en hierover
concreet zorgethisch reflecteren.
• Door dit proces kunnen de morele intuïties naar elkaar toegroeien, zodat de
actoren de gedeelde verantwoordelijkheid voor elkaars integriteit
duidelijk zien
stappen
1. Morele intuïtie en globale analyse
Wat is de situatie?
Wat triggert je?
Waar loop je vast?
Wat wringt er?
2. Kijken in de breedte
Hier worden alle feiten die aan de orde zijn
verhelderd.
Op een objectieve, neutrale en waarheidsgetrouwe manier, zodat de casus
in al zijn aspecten verduidelijkt wordt
Belangrijk om geen feiten te interpreteren, maar gewoon zo neutraal en
breed mogelijk weer te geven. Feiten worden naast elkaar gezet
Zonder deze duidelijkheid kan geen zorgvuldige ethische bezinning
plaatsvinden
3. Kijken in de hoogte
Wat zijn relevante wetgevingen en rechten
bepalend voor de casus?
Zijn er tegenstrijdigheden? Benoem deze.
Betrek specifieke beroepsregels en deontologische codes (indien van toepassing)
4. Kijken in de diepte
Ethisch handelen = zo veel mogelijk waarden dienen en zo weinig mogelijk
waarden schenden
Welke waarden staan op het spel voor welke belanghebbenden?
Zijn er waardenconflicten?
‘Wikken en wegen’ – prioriteiten bepalen: Welke waarden geven we op,
welke waarden dienen we? We bekijken of er een proportionele verhouding is
tussen de gediende en geschonden waarden
, Welke zijn de fundamentele waarden:
1. Autonomie: Bevorderen van verantwoordelijkheid en keuzevrijheid
2. Beschermwaardigheid: Beschermen van gezondheid en integriteit
3. Duurzaamheid: Waarborgen van inzet van mensen, middelen en milieu
4. Participatie: Verhogen van deelname aan het gemeenschapsleven
5. Privacy: Verhogen van persoonlijke levenssfeer (fysiek en psychisch)
6. Rechtvaardigheid: Streven naar de juiste verdeling van middelen
7. Solidariteit: Bijdragen aan welzijn van anderen en gemeenschap
8. Vertrouwen: Geloven in de mogelijkheden van ander en samenwerking
9. Welbevinden: Verbeteren van welzijn (kwaliteit van leven) en geluk
10.Zorgverlening: Bieden van ondersteuning, herstel en behandeling
Beschermwaardigheid
het beschermen van de
waardigheid van de
zorgvrager
Zorgverlening bieden
ondersteuning, herstel &
behandeling
Autonomie bevorderen
van verantwoordelijkheid
Privacy gaat om het
vermogen om te bepalen
over henzelf wordt gedeeld
en met wie
Zorgverlening en beschermwaardigheid:
• Deze waarden volgen uit de traditionele visie op de zorgrelatie.
• Gebaseerd op de principes van weldoen en niet-schaden.
• Zorg staat voor het hele gebeuren van alle soorten zorg en omvat deze 10 fundamentele
waarden.
• Zorgverlening is één van de 10 fundamentele waarden en staat voor de specifieke
bijdrage van de zorgverlener aan de zorg: alle inspanningen en handelingen die
de zorgverlener doet om te kunnen beantwoorden aan de specifieke zorgvraag van de
zorgvrager.
• Deze handelingen moeten kwaliteitsvol, aangepast en continu van aard zijn. Meer
gefocust op de zorgverlener duidt deze waarde ook op het belang van goede zelfzorg.
• Beschermwaardigheid staat voor het beschermen van de waardigheid van de
zorgvrager. De integriteit en gezondheid dienen beschermd te worden zowel op
psychisch als fysiek vlak. De zorgvrager moet zich op al deze vlakken veilig voelen. Dit
geldt ook omgekeerd, ook de zorgverlener moet beschermd worden in zijn waardigheid.
Autonomie & privacy:
• Deze waarden worden aangebracht door de moderne visie op de zorgrelatie, ze zijn
gebaseerd op emancipatie.
• Autonomie is de mogelijkheid om vrije keuzes te maken en zelf beslissingen te
kunnen nemen van zowel de zorgvrager als de zorgverlener.
– Er moet aan twee voorwaarden voldaan zijn voor er gesproken kan worden van
keuzevrijheid: er moeten minstens twee keuzemogelijkheden zijn, en er mogen
geen dwingende invloeden van buitenaf zijn.
Zorgethisch stappenplan
Leefstijlmonitoring: veilig gevoel of inbreuk op privacy?
Een zorginstelling wil sensoren in het huis plaatsen van een mevrouw met lichte dementie.
Zo kan de zoon, die voor haar zorgt, haar op afstand in de gaten houden. Zijn moeder vindt
het echter niet nodig dat hij haar doen en laten volgt.
Welke keuze je ook maakt, er gaat altijd een visie, wetgeving of een persoonlijke opvatting
achter schuil.
Elk ethisch dilemma kan best benaderd worden met een ‘zorgethisch stappenplan’
Zorgethisch stappenplan:
• Om concreet zorgethisch te overleggen over een bepaalde situatie of casus,
stellen Vanlaere en Gastmans (2010, p 159- 160) een vijfstappen model voor.
• Morele intuïties van alle betrokkenen verhelderen en verdiepen en hierover
concreet zorgethisch reflecteren.
• Door dit proces kunnen de morele intuïties naar elkaar toegroeien, zodat de
actoren de gedeelde verantwoordelijkheid voor elkaars integriteit
duidelijk zien
stappen
1. Morele intuïtie en globale analyse
Wat is de situatie?
Wat triggert je?
Waar loop je vast?
Wat wringt er?
2. Kijken in de breedte
Hier worden alle feiten die aan de orde zijn
verhelderd.
Op een objectieve, neutrale en waarheidsgetrouwe manier, zodat de casus
in al zijn aspecten verduidelijkt wordt
Belangrijk om geen feiten te interpreteren, maar gewoon zo neutraal en
breed mogelijk weer te geven. Feiten worden naast elkaar gezet
Zonder deze duidelijkheid kan geen zorgvuldige ethische bezinning
plaatsvinden
3. Kijken in de hoogte
Wat zijn relevante wetgevingen en rechten
bepalend voor de casus?
Zijn er tegenstrijdigheden? Benoem deze.
Betrek specifieke beroepsregels en deontologische codes (indien van toepassing)
4. Kijken in de diepte
Ethisch handelen = zo veel mogelijk waarden dienen en zo weinig mogelijk
waarden schenden
Welke waarden staan op het spel voor welke belanghebbenden?
Zijn er waardenconflicten?
‘Wikken en wegen’ – prioriteiten bepalen: Welke waarden geven we op,
welke waarden dienen we? We bekijken of er een proportionele verhouding is
tussen de gediende en geschonden waarden
, Welke zijn de fundamentele waarden:
1. Autonomie: Bevorderen van verantwoordelijkheid en keuzevrijheid
2. Beschermwaardigheid: Beschermen van gezondheid en integriteit
3. Duurzaamheid: Waarborgen van inzet van mensen, middelen en milieu
4. Participatie: Verhogen van deelname aan het gemeenschapsleven
5. Privacy: Verhogen van persoonlijke levenssfeer (fysiek en psychisch)
6. Rechtvaardigheid: Streven naar de juiste verdeling van middelen
7. Solidariteit: Bijdragen aan welzijn van anderen en gemeenschap
8. Vertrouwen: Geloven in de mogelijkheden van ander en samenwerking
9. Welbevinden: Verbeteren van welzijn (kwaliteit van leven) en geluk
10.Zorgverlening: Bieden van ondersteuning, herstel en behandeling
Beschermwaardigheid
het beschermen van de
waardigheid van de
zorgvrager
Zorgverlening bieden
ondersteuning, herstel &
behandeling
Autonomie bevorderen
van verantwoordelijkheid
Privacy gaat om het
vermogen om te bepalen
over henzelf wordt gedeeld
en met wie
Zorgverlening en beschermwaardigheid:
• Deze waarden volgen uit de traditionele visie op de zorgrelatie.
• Gebaseerd op de principes van weldoen en niet-schaden.
• Zorg staat voor het hele gebeuren van alle soorten zorg en omvat deze 10 fundamentele
waarden.
• Zorgverlening is één van de 10 fundamentele waarden en staat voor de specifieke
bijdrage van de zorgverlener aan de zorg: alle inspanningen en handelingen die
de zorgverlener doet om te kunnen beantwoorden aan de specifieke zorgvraag van de
zorgvrager.
• Deze handelingen moeten kwaliteitsvol, aangepast en continu van aard zijn. Meer
gefocust op de zorgverlener duidt deze waarde ook op het belang van goede zelfzorg.
• Beschermwaardigheid staat voor het beschermen van de waardigheid van de
zorgvrager. De integriteit en gezondheid dienen beschermd te worden zowel op
psychisch als fysiek vlak. De zorgvrager moet zich op al deze vlakken veilig voelen. Dit
geldt ook omgekeerd, ook de zorgverlener moet beschermd worden in zijn waardigheid.
Autonomie & privacy:
• Deze waarden worden aangebracht door de moderne visie op de zorgrelatie, ze zijn
gebaseerd op emancipatie.
• Autonomie is de mogelijkheid om vrije keuzes te maken en zelf beslissingen te
kunnen nemen van zowel de zorgvrager als de zorgverlener.
– Er moet aan twee voorwaarden voldaan zijn voor er gesproken kan worden van
keuzevrijheid: er moeten minstens twee keuzemogelijkheden zijn, en er mogen
geen dwingende invloeden van buitenaf zijn.
