Iehftgg.at
anraoraeins
Strafprocesrecht – samenvatting (ppt + notities)Timm ee m
Algemene beginselen strafprocesrecht van maaneavaaanagemaaian
een
www.reiegereauiieasvelioaen
resistrissen
w ww.aenaanas
Definitie geeonieijnweisoe
manian
begrip i iEijer
Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering (synoniemen) III.ir
kIIIzaannsiaai nee
Definitie: SPR is het geheel van rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd;
• Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
• Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
➔ SPR: procedure om tot mat.SR te komen, waarbij je als maatschappij gaat kijken wie voor wat
bevoegd is, wat wel en niet kan,…
• Regels met betrekking tot organisatie en werking van de strafgerechten
➔ Hoe en bij welke rechter kom je terecht? Welke regels van toepassing?
• Regels met betrekking tot tenuitvoerlegging van de beslissingen van die gerechten
Misdrijf: bepaalde handelingen die een samenleving als strafbaar beschouwd
➔ Principes
➔ Wat bij verschillende misdrijven?
→materieel strafrecht
➔ Praktische toepassing materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het strafprocesrecht
Materieel versus formeel strafrecht
Personen tot wie de regels gericht zijn (-> rechtspersonen sensu lato; in het algemeen, tot ons allemaal)
➔ Leggen ze zichzelf op; nodig (maar niet overal zo); leven in democratische rechtsstaat -> kan pas als
overheid beperkingen heeft in vervolging (vrijheidsbeperkingen moeten minimaal & wettelijk
omkaderd zijn) want; ernstige inbreuken moeten wettelijk bepaald worden land bepaald dit voor
zichzelf, met invloed van internationale verdragen
• In eerste plaats: de overheid (politie, magistratuur)
➔ Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM) en de verdachte
• Uitzonderlijk: de burger
➔ Bijvoorbeeld de verdachte, de getuige, degene bij wie de onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
(bvb telefoontap, huiszoeking), het slachtoffer
Inhoud van de regels
Hebben niet de vanzelfsprekendheid van het materieel strafrecht (strafbaarstelling/wat strafbaar is: misdrijven in
SWB, maar kan misdrijven overal terugvinden -> vanuit normaal buikgevoel redelijk voorspelvaar wat al dan niet mag, plus
legaliteitsbeginsel. Ook verandert dit niet snel); SPR bestaat uit ‘spelregels’ waarover gediscussieerd kan worden
(bijvoorbeeld termijnen; in verschillende landen bestaan verschillende termijnen, in BE alleen al is dit in de afgelopen 25j 30x
aangepast -> duidelijk niet evident
,berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding versus de
bescherming van fundamentele rechten van eenieder)
➔ Moet overeenkomen met eisen huidige maatschappij
Rechtshandhaving (voor wie misdrijven heeft gepleegd) & rechtsbescherming (voor wie geen misdrijven pleegt; spelregels nodig)
-> evenwicht nodig: verandert na gebeurtenissen (reflexen op maatschappelijke evolutie; aanslagen, misbruiken die aan het licht
komen,… -> slingerbeweging
De sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht (sanctie wanneer
regel wordt geschonden)
• Materieel strafrecht: op elk misdrijf staat een straf (legaliteitsbeginsel)
Strafprocesrecht: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald 1 welke
regelisgeschonden
stap
➔ Soms nietigheid
➔ Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
➔ Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
➔ Soms is er geen sanctie
➔ Dikwijls onzeker
Wat met inbreuk op spelregels? Voorbeeld: langer dan 48u hechtenis zonder rechterlijk bevel, (schriftelijk of voorafgaand)
toestemming voor huiszoeking, wat bij onwettig? -> al dan niet sanctie; kijken naar gevolgen
➔ Voor 2003: mocht niet gebruikt worden als bewijs
➔ Nu wel, behalve in specifieke gevallen (bijvoorbeeld oneerlijk, maar wat is oneerlijk?
Miskenning van vormvoorschriften die leiden tot bewijs -> sanctie (soms onontvankelijkheid,… bepaald door rechter wanneer
geen duidelijk wettelijk bepaalde sanctie)
Miskenning van vormvoorschriften die niet leiden tot bewijs (bvb termijnen) -> sanctie? -> soms beslissing rechter
Doelstellingen van het strafproces
Ratio legis SPR: zoeken naar evenwicht
➔ Kunnen uitleggen aan een leek
• Waarheidsvinding
• Bescherming van individuele grondrechten
➔ Niet enkel ten voordele van verdachte, maar van eenieder
➔ Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten (spelregels gelden voor ons
allemaal; ‘voor’ in beide zinnen van het woord)
→oorspronkelijk enkel wettelijkheidsvereiste
→later (met EVRM): ook inhoudelijke vereisten
--→belangen burger en verdachte wegen meer door
-→concrete afweging moet gebeuren door rechtspraak; slingerbeweging
Ratio legis regel: waarom is deze er gekomen? Wat beschermt hij?
, Accusatoir versus inquisitoir proces
Principe;
• Horizontale versus verticale processtructuur
➔ Accusatoir = horizontale processtructuur
➔ Aanklager & verdediging op gelijke voet; beiden moeten bewijs verzamelen en voorleggen
➔ Partijen hebben proces volledig in handen en bepalen welke onderzoeksverrichtingen zullen
plaatsvinden
➔ Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk (+ mondeling)
➔ Rechter heeft passieve rol; moet toezien dat procedure correct verloopt
➔ Volledige openbaarheid proces
➔ Geen vooronderzoek; bewijsvergaring (soms zonder weet van beklaagde)
• Openbaar, mondeling, tegensprekelijk >< geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
➔ Inquisitoir: verticale processtructuur
➔ Overheid bepaalt procesverloop
➔ Procesvoering wordt niet aan partijen overgelaten
➔ Openbare aanklager treedt ambtshalve op namens de gemeenschap
➔ ->impact op rol rechter: rechter krijgt actieve rol; ontdekken van de waarheid (wanneer nodig zelf
ook actief handelingen stellen (zoals het bevelen van onderzoekshandelingen))
➔ Rechter heeft verregaande bevoegdheden
➔ Geheim, niet-tegensprekelijk onderzoek (strikt inquisitoir: geen tegenspraak -> niet in België)
➔ Verdachte is het object van de rechtspleging
In BE: gemengd systeem
Common law landen versus continentale landen
Common law (angelsaksisch): meestal accusatoir
Continentale landen : meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
➔ Inquisitoir vooronderzoek
→opstellen van het strafdossier
➔ Tegensprekelijke (=accusatoir)procedure ten gronde (fase ter terechtzitting)
→rechter kan bijkomend onderzoek bevelen (moet onpartijdig zijn; in beide richtingen zoeken en
open minded zijn)
Verloop van het strafproces
(schema’s powerpointslide 17-18)
Fase1 vooronderzoek navaststellenmisdijf Faseonderzoektengronde
Zieschemavooronderzoek achteraan strafrechterten
gronde
1ᵉfasevalt optesplitsenin2scenario's schuld strafschadevergoeding
opsporingsonderzoek
gerechtelijkonderzoek
kenmerken
kenmerkeninquisitoir
openbaarlintenextent
geheimlintenextern tegensprekelijk
bepchttegensprekelijnvelachtingstricte'niet
schriftelijkertrafdossier mondeling
, opsplitsingvooronderzoek
misdrijf
opsporingsonderzoek
gerechtelijkonderzoek
leidingPolk doetzelfrechtspleging
onder 0ᵈᵉleidingvaneenonderzoeksrechter
hemaanleidinggeventotrechtstreeksedagvaarding kanaanleidinggeventotverwijzingdoorde
raadkamer
rechtsplegingfilterproceduregeordtfase
ten
gronde
genoegbezweverdefeitenombijvonnisrecut
watten
onderzoeksrechter
tebrengen pdk.hn
Waarom 2 mogelijkheden?
-19e eeuw: elk vooronderzoek een gerechtelijk onderzoek → altijd onderzoeksrechter (-> complex & traag)
-doorheen de tijd in BE: ging niet meer
➔ OM begon zelf onderzoek te doen (pas in 1890 wettelijk bepaald)
→opsporingsonderzoek, nog maar zeer zelden gerechtelijk onderzoek
➔ Onderzoeksrechter: nodig wanneer dwangmaatregelen gewenst (bijvoorbeeld 48u+ vasthouden)
→want: rechter = onpartijdig
-doorheen de tijd: opsporingsonderzoek door wetgeving sterker gemaakt; niet te veel gerechtelijk onderzoek meer ->
mogelijkheden aan PDK geven
-> bij zeer zware feiten: PDK botst vaak op realiteit dat onderzoeksrechter nodig is voor zwaardere maatregelen
(dwangmaatregelen waarin enkel die bevoegd is,…) (NIET zwaarder misdrijf/straf; enkel zwaardere maatregelen
Gerechtelijk onderzoek geeft meer waarborgen -> onderzoek GWH: meer waarborgen + toevallige scheidslijn: schending gelijkheid? Nog wel
verantwoord dat men meer rechtsbescherming krijgt bij het ene, wanneer het andere in principe evenveel mag? -> WG moest
opsporingsonderzoek aanpassen met gelijkaardige rechten
28 565
PAKart. 56SV: onderzoeksrechter bevoegd
Vanaf
Art. 28septies SV: mini-onderzoek PDK
➔ Iets laten gebeuren buiten bevoegdheid (bvb telefoontappen – art. 88bis SV)
➔ Mini-instructies worden uitgevoerd door rechter, die ook kan evoceren
➔ ! uitzonderingen mogelijk; sommige zaken kunnen niet via mini-instructie: afhankelijk van hoe zwaar de
onderzoekshandelingen zijn/hoe groot de inbreuk op rechten en vrijheden? -> wanneer te groot; gerechtelijk onderzoek
nodig
Voordeel gerechtelijk onderzoek: gebeurt onder leiding van rechter (tov warrant-systeem: ook zoeker/speurder naar materiële
waarheid)
➔ Kent dossier zeer goed -> kan proportionaliteit beter inschatten
➔ Meer waarborgen voor partijen, alleen al door filterprocedure -> meer rechtsbescherming
Hoe wordt het vooronderzoek afgesloten?
anraoraeins
Strafprocesrecht – samenvatting (ppt + notities)Timm ee m
Algemene beginselen strafprocesrecht van maaneavaaanagemaaian
een
www.reiegereauiieasvelioaen
resistrissen
w ww.aenaanas
Definitie geeonieijnweisoe
manian
begrip i iEijer
Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering (synoniemen) III.ir
kIIIzaannsiaai nee
Definitie: SPR is het geheel van rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd;
• Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
• Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
➔ SPR: procedure om tot mat.SR te komen, waarbij je als maatschappij gaat kijken wie voor wat
bevoegd is, wat wel en niet kan,…
• Regels met betrekking tot organisatie en werking van de strafgerechten
➔ Hoe en bij welke rechter kom je terecht? Welke regels van toepassing?
• Regels met betrekking tot tenuitvoerlegging van de beslissingen van die gerechten
Misdrijf: bepaalde handelingen die een samenleving als strafbaar beschouwd
➔ Principes
➔ Wat bij verschillende misdrijven?
→materieel strafrecht
➔ Praktische toepassing materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het strafprocesrecht
Materieel versus formeel strafrecht
Personen tot wie de regels gericht zijn (-> rechtspersonen sensu lato; in het algemeen, tot ons allemaal)
➔ Leggen ze zichzelf op; nodig (maar niet overal zo); leven in democratische rechtsstaat -> kan pas als
overheid beperkingen heeft in vervolging (vrijheidsbeperkingen moeten minimaal & wettelijk
omkaderd zijn) want; ernstige inbreuken moeten wettelijk bepaald worden land bepaald dit voor
zichzelf, met invloed van internationale verdragen
• In eerste plaats: de overheid (politie, magistratuur)
➔ Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM) en de verdachte
• Uitzonderlijk: de burger
➔ Bijvoorbeeld de verdachte, de getuige, degene bij wie de onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
(bvb telefoontap, huiszoeking), het slachtoffer
Inhoud van de regels
Hebben niet de vanzelfsprekendheid van het materieel strafrecht (strafbaarstelling/wat strafbaar is: misdrijven in
SWB, maar kan misdrijven overal terugvinden -> vanuit normaal buikgevoel redelijk voorspelvaar wat al dan niet mag, plus
legaliteitsbeginsel. Ook verandert dit niet snel); SPR bestaat uit ‘spelregels’ waarover gediscussieerd kan worden
(bijvoorbeeld termijnen; in verschillende landen bestaan verschillende termijnen, in BE alleen al is dit in de afgelopen 25j 30x
aangepast -> duidelijk niet evident
,berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding versus de
bescherming van fundamentele rechten van eenieder)
➔ Moet overeenkomen met eisen huidige maatschappij
Rechtshandhaving (voor wie misdrijven heeft gepleegd) & rechtsbescherming (voor wie geen misdrijven pleegt; spelregels nodig)
-> evenwicht nodig: verandert na gebeurtenissen (reflexen op maatschappelijke evolutie; aanslagen, misbruiken die aan het licht
komen,… -> slingerbeweging
De sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht (sanctie wanneer
regel wordt geschonden)
• Materieel strafrecht: op elk misdrijf staat een straf (legaliteitsbeginsel)
Strafprocesrecht: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald 1 welke
regelisgeschonden
stap
➔ Soms nietigheid
➔ Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
➔ Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
➔ Soms is er geen sanctie
➔ Dikwijls onzeker
Wat met inbreuk op spelregels? Voorbeeld: langer dan 48u hechtenis zonder rechterlijk bevel, (schriftelijk of voorafgaand)
toestemming voor huiszoeking, wat bij onwettig? -> al dan niet sanctie; kijken naar gevolgen
➔ Voor 2003: mocht niet gebruikt worden als bewijs
➔ Nu wel, behalve in specifieke gevallen (bijvoorbeeld oneerlijk, maar wat is oneerlijk?
Miskenning van vormvoorschriften die leiden tot bewijs -> sanctie (soms onontvankelijkheid,… bepaald door rechter wanneer
geen duidelijk wettelijk bepaalde sanctie)
Miskenning van vormvoorschriften die niet leiden tot bewijs (bvb termijnen) -> sanctie? -> soms beslissing rechter
Doelstellingen van het strafproces
Ratio legis SPR: zoeken naar evenwicht
➔ Kunnen uitleggen aan een leek
• Waarheidsvinding
• Bescherming van individuele grondrechten
➔ Niet enkel ten voordele van verdachte, maar van eenieder
➔ Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten (spelregels gelden voor ons
allemaal; ‘voor’ in beide zinnen van het woord)
→oorspronkelijk enkel wettelijkheidsvereiste
→later (met EVRM): ook inhoudelijke vereisten
--→belangen burger en verdachte wegen meer door
-→concrete afweging moet gebeuren door rechtspraak; slingerbeweging
Ratio legis regel: waarom is deze er gekomen? Wat beschermt hij?
, Accusatoir versus inquisitoir proces
Principe;
• Horizontale versus verticale processtructuur
➔ Accusatoir = horizontale processtructuur
➔ Aanklager & verdediging op gelijke voet; beiden moeten bewijs verzamelen en voorleggen
➔ Partijen hebben proces volledig in handen en bepalen welke onderzoeksverrichtingen zullen
plaatsvinden
➔ Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk (+ mondeling)
➔ Rechter heeft passieve rol; moet toezien dat procedure correct verloopt
➔ Volledige openbaarheid proces
➔ Geen vooronderzoek; bewijsvergaring (soms zonder weet van beklaagde)
• Openbaar, mondeling, tegensprekelijk >< geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
➔ Inquisitoir: verticale processtructuur
➔ Overheid bepaalt procesverloop
➔ Procesvoering wordt niet aan partijen overgelaten
➔ Openbare aanklager treedt ambtshalve op namens de gemeenschap
➔ ->impact op rol rechter: rechter krijgt actieve rol; ontdekken van de waarheid (wanneer nodig zelf
ook actief handelingen stellen (zoals het bevelen van onderzoekshandelingen))
➔ Rechter heeft verregaande bevoegdheden
➔ Geheim, niet-tegensprekelijk onderzoek (strikt inquisitoir: geen tegenspraak -> niet in België)
➔ Verdachte is het object van de rechtspleging
In BE: gemengd systeem
Common law landen versus continentale landen
Common law (angelsaksisch): meestal accusatoir
Continentale landen : meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
➔ Inquisitoir vooronderzoek
→opstellen van het strafdossier
➔ Tegensprekelijke (=accusatoir)procedure ten gronde (fase ter terechtzitting)
→rechter kan bijkomend onderzoek bevelen (moet onpartijdig zijn; in beide richtingen zoeken en
open minded zijn)
Verloop van het strafproces
(schema’s powerpointslide 17-18)
Fase1 vooronderzoek navaststellenmisdijf Faseonderzoektengronde
Zieschemavooronderzoek achteraan strafrechterten
gronde
1ᵉfasevalt optesplitsenin2scenario's schuld strafschadevergoeding
opsporingsonderzoek
gerechtelijkonderzoek
kenmerken
kenmerkeninquisitoir
openbaarlintenextent
geheimlintenextern tegensprekelijk
bepchttegensprekelijnvelachtingstricte'niet
schriftelijkertrafdossier mondeling
, opsplitsingvooronderzoek
misdrijf
opsporingsonderzoek
gerechtelijkonderzoek
leidingPolk doetzelfrechtspleging
onder 0ᵈᵉleidingvaneenonderzoeksrechter
hemaanleidinggeventotrechtstreeksedagvaarding kanaanleidinggeventotverwijzingdoorde
raadkamer
rechtsplegingfilterproceduregeordtfase
ten
gronde
genoegbezweverdefeitenombijvonnisrecut
watten
onderzoeksrechter
tebrengen pdk.hn
Waarom 2 mogelijkheden?
-19e eeuw: elk vooronderzoek een gerechtelijk onderzoek → altijd onderzoeksrechter (-> complex & traag)
-doorheen de tijd in BE: ging niet meer
➔ OM begon zelf onderzoek te doen (pas in 1890 wettelijk bepaald)
→opsporingsonderzoek, nog maar zeer zelden gerechtelijk onderzoek
➔ Onderzoeksrechter: nodig wanneer dwangmaatregelen gewenst (bijvoorbeeld 48u+ vasthouden)
→want: rechter = onpartijdig
-doorheen de tijd: opsporingsonderzoek door wetgeving sterker gemaakt; niet te veel gerechtelijk onderzoek meer ->
mogelijkheden aan PDK geven
-> bij zeer zware feiten: PDK botst vaak op realiteit dat onderzoeksrechter nodig is voor zwaardere maatregelen
(dwangmaatregelen waarin enkel die bevoegd is,…) (NIET zwaarder misdrijf/straf; enkel zwaardere maatregelen
Gerechtelijk onderzoek geeft meer waarborgen -> onderzoek GWH: meer waarborgen + toevallige scheidslijn: schending gelijkheid? Nog wel
verantwoord dat men meer rechtsbescherming krijgt bij het ene, wanneer het andere in principe evenveel mag? -> WG moest
opsporingsonderzoek aanpassen met gelijkaardige rechten
28 565
PAKart. 56SV: onderzoeksrechter bevoegd
Vanaf
Art. 28septies SV: mini-onderzoek PDK
➔ Iets laten gebeuren buiten bevoegdheid (bvb telefoontappen – art. 88bis SV)
➔ Mini-instructies worden uitgevoerd door rechter, die ook kan evoceren
➔ ! uitzonderingen mogelijk; sommige zaken kunnen niet via mini-instructie: afhankelijk van hoe zwaar de
onderzoekshandelingen zijn/hoe groot de inbreuk op rechten en vrijheden? -> wanneer te groot; gerechtelijk onderzoek
nodig
Voordeel gerechtelijk onderzoek: gebeurt onder leiding van rechter (tov warrant-systeem: ook zoeker/speurder naar materiële
waarheid)
➔ Kent dossier zeer goed -> kan proportionaliteit beter inschatten
➔ Meer waarborgen voor partijen, alleen al door filterprocedure -> meer rechtsbescherming
Hoe wordt het vooronderzoek afgesloten?
