Samenvatting Algemeen beheer en organisatie

Overzicht cursus: Organisaties
 Definitie
a. Een organisatie = een bewust gecoördineerde sociale entiteit, met relatief
duidelijk identificeerbare grenzen, die op een vrij continue wijze streeft naar
de realisatie van een gemeenschappelijke doelstelling of verzameling van
doelstellingen
 Doelgerichtheid: belangrijk, weten of je handelingen bijdragen tot het
uiteindelijk doel
 Organisatie met sociaal doen: soms moeilijk om doelstellingen te
identificeren
b. Organisaties zijn sociale entiteiten die:
 Gericht zijn op een doel
 Ontworpen zijn als systemen van bewust gestructureerde en
gecoördineerde activiteiten
 Verbonden zijn met de externe omgeving
 Types


Criterium van het Private sector Publieke sector
oogmerk 
Criterium van de Met Zonder Zonder Met
middelen ↓ winstoogmerk winstoogmerk winstoogmerk winstoogmerk
Marktmiddel (1) Google (4) (7) (10)
en
Gemengde (2) Senior (5) Wit-Gele (8) OCMW (11) NMBS
middelen Citizen kruis
Niet-markt (3) (6) (9) (12)
middelen Gevangenis

 Social-profit organisaties
o SPO worden in principe omschreven als een geheel van economische
organisaties die gelijktijdig aan twee criteria voldoen:
 Hun doel is niet op winst gericht, maar op dienstverlening aan hun
leden of aan de collectiviteit veeleer dan op de vergoeding van een
geïnvesteerd kapitaal
 Zij financieren hun productiekost minstens ten dele door andere
middelen dan door de verkoop tegen een prijs die de productiekosten
dekt (overheidssubsidies, giften, bijdragen, vrijwilligerswerk,…)
o Het zijn entiteiten van de publieke sector of private organisaties die de
vorm hebben van een vereniging, een mutualiteit of een stichting.
o Organisaties die voornamelijk actief zijn in de takken van het onderwijs, het
welzijnswerk, de gezondheidszorg, de cultuur en de vrijetijdsbesteding.
 Gezondheidsvoorzieningen en welzijnsvoorzieningen
o Gezondheidsvoorzieningen
 Ziekenhuizen (universitaire, algemene, psychiatrische ziekenhuizen)
 Psychiatrische verzorgingstehuizen
 Initiatieven voor beschut wonen
 Rust- en verzorgingsinstellingen
 Centra voor geestelijke gezondheidszorg
o Welzijnsvoorzieningen
 Rustoorden, serviceflats
 Diensten Kind en Gezin

,  Voorzieningen voor bijzondere jeugdzorg
 Voorzieningen binnen de sector gehandicaptenzorg
 Centra voor ontwikkelingsstoornissen
 Revalidatiecentra
 Thuisbegeleidingsdiensten
 Diensten begeleid wonen, diensten zelfstandig wonen
 Beschutte en sociale werkplaatsen
 Met of zonder winstoogmerk  Verschillen in management
o Zonder winstoogmerk
 Voorbeeld: woonzorgcentra, Wit-Gele Kruis
 Vaak niet meetbaar wat geproduceerd wordt, outcome is moeilijk te
definiëren
 Werken aan functies die maatschappelijk belangrijk zijn, die niet
mogen overgelaten worden aan de markt
 Professionals die vaak hoog geschoold zijn, niet altijd makkelijk te
managen
o Met winstoogmerk
 Voorbeeld: Colruyt, Brussels Airlines
 Doel = winst maken, aandeelhouders uitbetalen
 Wel meetbaar wat de output is
 Doelgerichtheid
o Doen we de juiste dingen?
 = doeltreffendheid = effectiviteit  belangrijkst
 Het juiste doel nastreven
o Doen we de dingen juist?
 = doelmatigheid = efficiëntie
 Middelen die we krijgen van de overheid, moeten we goed gebruiken
 Allebei belangrijke stuur- en meetinstrumenten
o Doelgerichtheid en economische rationaliteit  Het taart-principe
 Bruto Nationaal Product (= het inkomen dat we samen genereren)
 Middelen zijn beperkt, dus keuzes maken (ook op vlak van welzijn,
zorg, preventie, overheid)
 % van BNP voor gezondheidszorg = 10-11%  niet weinig in
vergelijking met de rest van Europa (<-> VS: 17% MAAR geen
gelijkheid!)
 Percentage kan niet meer groeien, want er zijn ook veel andere
dingen (zoals pensioen, werkloosheid,…)
 Ook als organisatie: budget en keuzes maken
o Bedrijven moeten keuzes maken om hun doel te bereiken, passen hun
strategie aan
 Organisaties in actie
o Actuele uitdagingen voor organisaties
 Wereldwijde concurrentie
 Vernieuwing van de organisatie
 De impact van (informatie)technologie
 Kennis- en informatiemanagement
 Diversiteit (bijvoorbeeld: mannen vs. vrouwen)
 Ethiek en sociale verantwoordelijkheid
o Voorbeeld: IBM
 IBM System/360
 Begin 1900: samensmelting van allemaal kleine bedrijven

,  In de groei als bedrijf  bedrijfscultuur = formalisatie +
standaardisatie
 IBM 1500 small computers
 DIP
 Gevoelloos voor wat in de omgeving gebeurde  de
ontwikkeling van computers was aan de gang, hebben hier de
boot gemist
 Hadden business kunnen uitbouwen, maar waren verblind
door hun grootte en succes
 A smarter planet
 Niet alleen verkopen van ‘mainframes’, maar ook
dienstverlening
 Organisatietheorie: dimensies van organisatieontwerp
o De dimensies van organisatieontwerp zijn specifieke kenmerken van
organisaties (te vergelijken met fysieke en psychologische kenmerken
waarmee personen kunnen beschreven worden).
o We maken een onderscheid tussen:
 Contextuele dimensies: omschrijven de hele organisatie in termen
van:
 Doelen en strategie
 Omvang van organisatie
 Technologie: ook in GH zorg meer vraag naar mensen voor
dataverwerking
 Omgeving: niet uit het oog verliezen, ook zeer belangrijk voor
GH sector
 Zij bepalen mee de structurele dimensies.
 Structurele dimensies worden verder onderverdeel in:
 Formalisatie: in welke mate wordt het gedrag en activiteiten
formeel vastgelegd in procedures, functiebeschrijvingen,
voorschriften, beleidsnota’s
 Specialisatie (werkverdeling): de mate waarin taken van de
organisatie opgesplitst zijn in afzonderlijke werkzaamheden
 Standaardisatie: de mate dat het werk sterk kan
gestandaardiseerd worden (<-> gesustomiseerd)
 Gezagshiërarchie: wie valt onder wie en over hoeveel
werknemers heeft elke manager de leiding  veel lijnen naar
boven, verschillende managementlagen, beslissingen niet zelf
nemen (eerst hele hiërarchie doorlopen voor een beslissing op
de werkvloer gebeurt). Span of control = hoe ruim is die?
 Complexiteit: veel zorg- en welzijnsorganisaties zijn complex,
werken met professionals, leveren geen producten, maar
diensten
 Centralisatie: het hiërarchisch niveau dat
beslissingsbevoegdheid heeft. Alles bij de top: gecentraliseerd
<-> delegeren naar beneden: gedecentraliseerd, zelfstandige
beslissingen maken op de werkvloer)
 Professionalisme: de mate waarin werknemers officieel
opgeleid en getraind zijn (professionele sector  levenslang
leren, opleiding = zeer belangrijk)
 Staffing ratio’s: de verdeling van mensen over verschillende
functies en afdelingen (belangrijk in zorgsector, maar niet
altijd in orde (minder goed bestaffed dan in andere landen) 

, problematieken: te weinig + verdeling onder verschillende
afdelingen)
 Management
o Manager = iemand die zich richt op de planning, organisatie, leiding en
beheersing van een organisatie en die menselijke en materiële middelen
toewijst om de organisatiedoelen te bereiken
o Verschillende managementlagen
 Topmanagement: plannen, vooruitzien, strategische vragen
 Middenmanagement: structureren, coördineren van middelen,
personeel, technologie
 Operationeel management: leiden, motiveren om voor die
organisatie te werken. Een goed draaiende organisatie: engagement,
betrokkenheid van de medewerkers voor DIE organisatie (bv.
hoofdverpleegkundige)
 Uitvoerend personeel: beheersen, evalueren: zijn we goed bezig?
o Soorten managementtaken
 Schema 1: Vaardigheden op verschillende niveaus
 Hoe hoger in de piramide  hoe meer conceptueel men moet
kunnen denken (strategisch management) (ook nog een deel
in op operationeel niveau)
 Hoe lager in piramide  hoe meer technisch denken (ook nog
een deel in topmanagement)
 Interpersoonlijke en communicatieve vaardigheden: op elk
niveau belangrijk
 Schema 2:
 Middelen: werknemers – machines – kapitaal – informatie
 Beheersen – plannen – organiseren – leidinggeven – rollen
 Doelen: voortbestaan – kwaliteit en kwantiteit – effectiviteit en
efficiëntie – tevredenstelling van betrokkenen
o Henry Mintzberg: wat zijn de taken en rollen die een manager heeft
 De interpersoonlijke rollen
 Het boegbeeld
 De leider
 De verbindingspersoon (contactpersoon naar buitenwereld,
veel netwerken)
 De informationele rollen
 De waarnemer
 De verspreider (initiatieven moeten genomen worden,
manager moet delegeren)
 De woordvoerder (in de media, PR, naar personeel toe,…)
 De besluitvormende rollen
 De ondernemer (de manager moet toelaten dat nieuwe
projecten opgericht worden, maar daarom is de manager niet
perse ondernemer (karakteristieken van een goeie
ondernemer ≠ karakteristieken van een goeie manager))
 De oplosser van storingen (bv. stakingen)
 De verdeler van middelen (bv. hoeveel verplegers op welke
afdeling)
 De onderhandelaar (met professionals over zaken die men wil
organiseren)
o Verschillende managementniveaus
 Institutioneel management