SOCIOLOGIE
THEMA 1: SOCIOLOGIE EEN EERSTE KENNIS MAKING
1.2 DE SOCIOLOGISCHE VERBEELDING
- de sociologische verbeelding = specifieke wijze van kijken naar wat mensen in
hun leven gebeurt. Alles wat mensen ervaren, maakt deel uit van hun levensloop
of biografie.
= sociale relaties bepalen de biografieën van mensen + resultaat van een
historisch proces.
- Samenleving = het geheel van sociale relaties waarvan we deel uitmaken
=>resultaat van historische ontwikkeling.
1.3 VAN GEDRAG TOT SAMENLEVING
- De socioloog bekijkt de biografie vanuit haar verband
met de ‘historische’ maatschappelijke omgeving waarin
ze tot stand komt.
Bouwstenen van de biografie en de
maatschappelijke omgeving. -> we doen beroep op
gedrag, interactie, context, …
1.3.1 GEDRAG
- elke actie en reactie van individu vb lichamelijke beweging, een verbale uiting
Objectief / externe componenten van gedrag zijn die door 2 individuen (ego =
ik en alter = een ander) waargenomen kunnen worden.
Subjectief/ interne componenten is maar waarneembaar door 1 waarnemer
(ego)
o Motivationele componenten = drijfveren vb. de zucht naar sociale
erkenning
o Emotionele componenten = innerlijke gevoelens vb. angst
o Cognitieve componenten = beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
o Reflexieve componenten = beeld dat je van jezelf vormt
- Enkel analytisch gescheiden worden
- Vb van verwevenheid van interne ne externe dimensies is het feit dat de meeste
emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen vb. lachen, wenen
1.3.2 SOCIAAL HANDELEN
- Handelen is gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid.
- De betekenis van de handeling is gelijk aan de mentale voorbereiding of projectie
van de voltooide handeling
Handelen -> zonder obstakels = onbewust
Handelen -> met obstakels = bewust
- Sociaal handelen = wanneer de actor bij het plannen van haar/zijn handelen
rekening houd met wat anderen deden, doen of kunnen doen.
- Instrumenteel rationeel handelen = actoren die een bepaald doel willen
bereiken binnen een specifieke handelingssituatie (andere mensen en/of objecten)
, Actoren wegen af welke middelen het meest geschikt zouden zijn om een
bepaald doel te bereiken.
- Waarde rationeel handelen = geloof of waarde in de handeling staat centraal
vb. vrijheidsstrijders
inherent plichtsgevoel of streven ze schoonheid of persoonlijke loyaliteit na.
- Affectief handelen = gedreven door gevoelens
Ongecontroleerde reactie op een bepaalde stimulus -> meestal wel
gerationaliseerd worden
- Traditioneel handelen =volgt uit ingeworteld gewoonte handelen vb. huwelijk
Gewoonte lokaliseert zich in de sociale dimensie van het leven
Verleden = bepalend voor vormgeven van de toekomst
Ontbreekt reflexiviteit en geeft zekerheid
1.3.3 INTERACTIE
- sociaal onderhandelen bais. Interactie wordt gevormd door handelingen van een
persoon en de reactie daarop door een ander persoon.
- Sociale interactie = reageren op het handelen van anderen en anticiperen op de
gevolgen van het eigen handelen
- Opdat motieven = wanneer we pragmatisch, axiologisch (volgens waarden),
affectief of traditioneel handelen, dan proberen we iets te realiseren: een extern
doel, een waarde,…
- Omdat motieven = een handeling van het ‘opdat’ motief word voor de andere
persoon een ‘omdat’ motief.
1.3.4 VORMEN VAN INTERACTIE
- Conformiteit = interactie die verloopt volgens de betekenis dat beide partners
eraan vastknopen. Er is een akkoord over wat in de interactiesituatie zal gebeuren
en hoe die overdracht zal gebeuren. <-> deviante of afwijking = men 1 partner
houd zich niet aan de regels
- Samenwerking = sociale eenheden proberen samen een bepaald doel te
verwezenlijken met akkoord. Conformiteit is een deelaspect. (beiden kernobject
van sociologie) <-> conflict
- Conflict = men 2 partijen gaan niet akkoord met hoe de interactie loopt. over
toe-eigening van producten, waarde, aanzien en macht gaan.
mag niet alleen negatief beschouwd worden. Opbouw + versterking van de
samenleving. Maken slapende regels wakker, ouder herbevestigd en nieuwe
regels worden gemaakt.
Groepscohesie = een gemeenschappelijke vijand brengt de groep dichter bij
elkaar.
- Ruil = heel wat interacties op basis van ruil -> niet enkel economische context.
als iemand ons een dienst bewijst getuigen we onze dankbaarheid. Publiekelijk
-> alter krijgt hogere rang => toegenomen sociale achting.
dankbaarheid= sociale norm -> geen compenserend wederkerig gedrag =
ondankbaar
neiging om anderen te helpen = streven naar sociale erkenning
egoïsme steunt altruïsme
- Als je iets in anderen investeert verwacht je een tegenprestatie. => algemeen
aanvaard sociaal principe.
1.3.5 DE STOLLING VAN INTERACTIE IN CULTUUR EN STRUCTUUR
, - Uit interacties groeien cultuur en structuur.
- Cultuur = gedeelde betekenis die mensen die mensen aan het handelen en de
objecten uit hun omgeving toekennen, en die geformaliseerd wordt in waarden,
normen, overtuigingen en wetten
interactie verloopt spontaan bij mensen -> allerlei ideeën ontstaan over waar
goed of slecht is.
- Structuur = we verwijzen dus naar het geheel van posities van actoren en de
vorm van de interacties en relaties tussen die actoren zoals arbeidsspecialisatie,
centralisatie, conflict,…
- Samenleving is een gestolde interactie
- sociale orde en stabiliteit vs sociale verandering en dynamiek.
1.3.6 DE CONTEXT
- De sociologie = analyse van structurele en culturele context staat centraal bij het
verklaren van interacties en gedrag. De context waarbinnen interacties
plaatsvinden is veel ruimer.
Demografische factoren
1. Primaire demografische factoren = gebeurtenissen zoals geboorte,
huwelijk, migratie, …
2. Secundaire demografische factoren = voortvloeien uit werking primaire
factoren vb. leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid, gezinsgrootte, …
Ecologische factoren = hebben betrekking op de natuurlijke omgeving + de
organisatie van het dagelijks leven.
Materiële en technologische factoren = dienen om de behoeften van de mens
te bevredigen.
1.4 DE SOCIOLOGIE EN HAAR VERWANTE DISCIPLINES
- Sociologen -> algemene wetmatigheden.
- Geschiedschrijving = concentreren ze zich aan sml in specifieke tijd en ruimte.
indirecte bronnen van info
- Culturele antropologie = beschrijven en interpreteren van culturen ->
kwalitatief onderzoek
- Allebei andere invalshoek en analysemethoden; beiden studies van sml->
inspiratiebron sociologie. -> mengvormen
- Sociologie = handelingen en/ of interacties
1. Microsociologie = studie van kleine groepen en interacties tussen individuen
2. Macrosociologie = focus op kenmerken grotere sociale eenheden.
Patroon van sociale interactie wordt in verband gebracht met andere patronen
- Biologie = variaties in fysiologische eigenschappen, hormonale processen en
biogenetische factoren gepaard met variaties van gedrag.
- Psychologie = weerspiegeling van cognitieve en emotionele processen die het
gedrag bepalen.
basis een reflectie van sml
- niet altijd strikt gescheiden worden
Subdisciplines
1. Sociale psychologie = studie van attitudevorming en verandering =>
interindividuele benadering = mens tot mens verschillend
2. Sociobiologie = gedragsvormen en sommige vormen van sociaal handelen
het resultaat duizend jaren lange aanpassing aan een externe omgeving. -
> bezitten adaptie waarden
, Verkeerde veronderstelling = sociale organisaties door cultuur bepaald -> wij
kijken beter afstandelijk naar smlen en menselijk handelen => evolutionair
tijdsperspectief.
->genetische evolutie en natuurlijke selectie als verklarende principes naar
voren.
- Biosociale verklaring = biologische processen liggen aan de basis van interactie
en maatschappelijke processen kunnen beïnvloeden.
1.5 BASISREGELS BIJ DE UITVOERING VAN SOCIOLOGISCH ONDERZOEK
1.5.1 OBJECTIVITEIT
- objectieve benadering => de verklaringen en inzichten die de sociologie over de
sociale werkelijkheid opbouwt moeten geldig zijn voor meer dan 1 wetenschapper.
1.5.2 CONCEPTEN
- concepten = mentale vangnetten die ons in staat stellen om elementen uit de
werkelijkheid te lichten en voor de studie toegankelijk te maken.
- dagelijks taalgebruik -> soms vage of dubbelzinnige concepten => zuiver
taalgebruik
1.5.3 GENERALISATIE
- doel va sociologisch onderzoek = regels ter verklaring van het sociale leven
- generaliserende verklaring = een verklaring die meerdere situaties verklaart die
feitelijk van elkaar verschillen, maar identieke onderliggende dynamiek hebben.
- Theories of the middle range = 1 theoretische verklaring voor hele sml -> te
complex
Eerdere veralgemenende verklaringsmodellen -> diverse deelaspecten
De theorie heeft betrekking op contact met leden van minderheden in
meerdere van elkaar verschillende contexten.
1.5.4 EMPIRISCH MATERIAAL
- Empirische materiaal = andere sociologen moeten resultaten verifiëren
- Kwantitatieve gegevens = cijfermateriaal
- Kwalitatieve gegevens = dagboeken, brieven,…
- Primaire gegevens = nieuw oorspronkelijk onderzoek. Kenmerk -> socioloog
bepaalt zelf op welke manier.
Vb. surveyonderzoek, observatie = socioloog neemt deel aan leven van
sociale groep.
! niet evident om onderzoek uit te voeren -> geen laboratorium
onderzoek !
- secundaire gegevens = niet door de onderzoeker zelf verzameld => resultaat
administratieve processen
1.5.5 CUMULATIVITEIT
- De socioloog bouwt verder op de resultaten van andere onderzoeken
- Voor start onderzoek moet hij weten wat andere sociologen met dit onderwerp
aan het doen zijn.
THEMA 1: SOCIOLOGIE EEN EERSTE KENNIS MAKING
1.2 DE SOCIOLOGISCHE VERBEELDING
- de sociologische verbeelding = specifieke wijze van kijken naar wat mensen in
hun leven gebeurt. Alles wat mensen ervaren, maakt deel uit van hun levensloop
of biografie.
= sociale relaties bepalen de biografieën van mensen + resultaat van een
historisch proces.
- Samenleving = het geheel van sociale relaties waarvan we deel uitmaken
=>resultaat van historische ontwikkeling.
1.3 VAN GEDRAG TOT SAMENLEVING
- De socioloog bekijkt de biografie vanuit haar verband
met de ‘historische’ maatschappelijke omgeving waarin
ze tot stand komt.
Bouwstenen van de biografie en de
maatschappelijke omgeving. -> we doen beroep op
gedrag, interactie, context, …
1.3.1 GEDRAG
- elke actie en reactie van individu vb lichamelijke beweging, een verbale uiting
Objectief / externe componenten van gedrag zijn die door 2 individuen (ego =
ik en alter = een ander) waargenomen kunnen worden.
Subjectief/ interne componenten is maar waarneembaar door 1 waarnemer
(ego)
o Motivationele componenten = drijfveren vb. de zucht naar sociale
erkenning
o Emotionele componenten = innerlijke gevoelens vb. angst
o Cognitieve componenten = beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
o Reflexieve componenten = beeld dat je van jezelf vormt
- Enkel analytisch gescheiden worden
- Vb van verwevenheid van interne ne externe dimensies is het feit dat de meeste
emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen vb. lachen, wenen
1.3.2 SOCIAAL HANDELEN
- Handelen is gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid.
- De betekenis van de handeling is gelijk aan de mentale voorbereiding of projectie
van de voltooide handeling
Handelen -> zonder obstakels = onbewust
Handelen -> met obstakels = bewust
- Sociaal handelen = wanneer de actor bij het plannen van haar/zijn handelen
rekening houd met wat anderen deden, doen of kunnen doen.
- Instrumenteel rationeel handelen = actoren die een bepaald doel willen
bereiken binnen een specifieke handelingssituatie (andere mensen en/of objecten)
, Actoren wegen af welke middelen het meest geschikt zouden zijn om een
bepaald doel te bereiken.
- Waarde rationeel handelen = geloof of waarde in de handeling staat centraal
vb. vrijheidsstrijders
inherent plichtsgevoel of streven ze schoonheid of persoonlijke loyaliteit na.
- Affectief handelen = gedreven door gevoelens
Ongecontroleerde reactie op een bepaalde stimulus -> meestal wel
gerationaliseerd worden
- Traditioneel handelen =volgt uit ingeworteld gewoonte handelen vb. huwelijk
Gewoonte lokaliseert zich in de sociale dimensie van het leven
Verleden = bepalend voor vormgeven van de toekomst
Ontbreekt reflexiviteit en geeft zekerheid
1.3.3 INTERACTIE
- sociaal onderhandelen bais. Interactie wordt gevormd door handelingen van een
persoon en de reactie daarop door een ander persoon.
- Sociale interactie = reageren op het handelen van anderen en anticiperen op de
gevolgen van het eigen handelen
- Opdat motieven = wanneer we pragmatisch, axiologisch (volgens waarden),
affectief of traditioneel handelen, dan proberen we iets te realiseren: een extern
doel, een waarde,…
- Omdat motieven = een handeling van het ‘opdat’ motief word voor de andere
persoon een ‘omdat’ motief.
1.3.4 VORMEN VAN INTERACTIE
- Conformiteit = interactie die verloopt volgens de betekenis dat beide partners
eraan vastknopen. Er is een akkoord over wat in de interactiesituatie zal gebeuren
en hoe die overdracht zal gebeuren. <-> deviante of afwijking = men 1 partner
houd zich niet aan de regels
- Samenwerking = sociale eenheden proberen samen een bepaald doel te
verwezenlijken met akkoord. Conformiteit is een deelaspect. (beiden kernobject
van sociologie) <-> conflict
- Conflict = men 2 partijen gaan niet akkoord met hoe de interactie loopt. over
toe-eigening van producten, waarde, aanzien en macht gaan.
mag niet alleen negatief beschouwd worden. Opbouw + versterking van de
samenleving. Maken slapende regels wakker, ouder herbevestigd en nieuwe
regels worden gemaakt.
Groepscohesie = een gemeenschappelijke vijand brengt de groep dichter bij
elkaar.
- Ruil = heel wat interacties op basis van ruil -> niet enkel economische context.
als iemand ons een dienst bewijst getuigen we onze dankbaarheid. Publiekelijk
-> alter krijgt hogere rang => toegenomen sociale achting.
dankbaarheid= sociale norm -> geen compenserend wederkerig gedrag =
ondankbaar
neiging om anderen te helpen = streven naar sociale erkenning
egoïsme steunt altruïsme
- Als je iets in anderen investeert verwacht je een tegenprestatie. => algemeen
aanvaard sociaal principe.
1.3.5 DE STOLLING VAN INTERACTIE IN CULTUUR EN STRUCTUUR
, - Uit interacties groeien cultuur en structuur.
- Cultuur = gedeelde betekenis die mensen die mensen aan het handelen en de
objecten uit hun omgeving toekennen, en die geformaliseerd wordt in waarden,
normen, overtuigingen en wetten
interactie verloopt spontaan bij mensen -> allerlei ideeën ontstaan over waar
goed of slecht is.
- Structuur = we verwijzen dus naar het geheel van posities van actoren en de
vorm van de interacties en relaties tussen die actoren zoals arbeidsspecialisatie,
centralisatie, conflict,…
- Samenleving is een gestolde interactie
- sociale orde en stabiliteit vs sociale verandering en dynamiek.
1.3.6 DE CONTEXT
- De sociologie = analyse van structurele en culturele context staat centraal bij het
verklaren van interacties en gedrag. De context waarbinnen interacties
plaatsvinden is veel ruimer.
Demografische factoren
1. Primaire demografische factoren = gebeurtenissen zoals geboorte,
huwelijk, migratie, …
2. Secundaire demografische factoren = voortvloeien uit werking primaire
factoren vb. leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid, gezinsgrootte, …
Ecologische factoren = hebben betrekking op de natuurlijke omgeving + de
organisatie van het dagelijks leven.
Materiële en technologische factoren = dienen om de behoeften van de mens
te bevredigen.
1.4 DE SOCIOLOGIE EN HAAR VERWANTE DISCIPLINES
- Sociologen -> algemene wetmatigheden.
- Geschiedschrijving = concentreren ze zich aan sml in specifieke tijd en ruimte.
indirecte bronnen van info
- Culturele antropologie = beschrijven en interpreteren van culturen ->
kwalitatief onderzoek
- Allebei andere invalshoek en analysemethoden; beiden studies van sml->
inspiratiebron sociologie. -> mengvormen
- Sociologie = handelingen en/ of interacties
1. Microsociologie = studie van kleine groepen en interacties tussen individuen
2. Macrosociologie = focus op kenmerken grotere sociale eenheden.
Patroon van sociale interactie wordt in verband gebracht met andere patronen
- Biologie = variaties in fysiologische eigenschappen, hormonale processen en
biogenetische factoren gepaard met variaties van gedrag.
- Psychologie = weerspiegeling van cognitieve en emotionele processen die het
gedrag bepalen.
basis een reflectie van sml
- niet altijd strikt gescheiden worden
Subdisciplines
1. Sociale psychologie = studie van attitudevorming en verandering =>
interindividuele benadering = mens tot mens verschillend
2. Sociobiologie = gedragsvormen en sommige vormen van sociaal handelen
het resultaat duizend jaren lange aanpassing aan een externe omgeving. -
> bezitten adaptie waarden
, Verkeerde veronderstelling = sociale organisaties door cultuur bepaald -> wij
kijken beter afstandelijk naar smlen en menselijk handelen => evolutionair
tijdsperspectief.
->genetische evolutie en natuurlijke selectie als verklarende principes naar
voren.
- Biosociale verklaring = biologische processen liggen aan de basis van interactie
en maatschappelijke processen kunnen beïnvloeden.
1.5 BASISREGELS BIJ DE UITVOERING VAN SOCIOLOGISCH ONDERZOEK
1.5.1 OBJECTIVITEIT
- objectieve benadering => de verklaringen en inzichten die de sociologie over de
sociale werkelijkheid opbouwt moeten geldig zijn voor meer dan 1 wetenschapper.
1.5.2 CONCEPTEN
- concepten = mentale vangnetten die ons in staat stellen om elementen uit de
werkelijkheid te lichten en voor de studie toegankelijk te maken.
- dagelijks taalgebruik -> soms vage of dubbelzinnige concepten => zuiver
taalgebruik
1.5.3 GENERALISATIE
- doel va sociologisch onderzoek = regels ter verklaring van het sociale leven
- generaliserende verklaring = een verklaring die meerdere situaties verklaart die
feitelijk van elkaar verschillen, maar identieke onderliggende dynamiek hebben.
- Theories of the middle range = 1 theoretische verklaring voor hele sml -> te
complex
Eerdere veralgemenende verklaringsmodellen -> diverse deelaspecten
De theorie heeft betrekking op contact met leden van minderheden in
meerdere van elkaar verschillende contexten.
1.5.4 EMPIRISCH MATERIAAL
- Empirische materiaal = andere sociologen moeten resultaten verifiëren
- Kwantitatieve gegevens = cijfermateriaal
- Kwalitatieve gegevens = dagboeken, brieven,…
- Primaire gegevens = nieuw oorspronkelijk onderzoek. Kenmerk -> socioloog
bepaalt zelf op welke manier.
Vb. surveyonderzoek, observatie = socioloog neemt deel aan leven van
sociale groep.
! niet evident om onderzoek uit te voeren -> geen laboratorium
onderzoek !
- secundaire gegevens = niet door de onderzoeker zelf verzameld => resultaat
administratieve processen
1.5.5 CUMULATIVITEIT
- De socioloog bouwt verder op de resultaten van andere onderzoeken
- Voor start onderzoek moet hij weten wat andere sociologen met dit onderwerp
aan het doen zijn.
