JEUGDRECHT EN JEUGDHULP
LES 1. INLEIDING
INTERVENTIEGRONDEN
Hulpverleners kunnen ten aanzien van jongeren en gezin ertussen komen door 3
aanleidingen
1. Op vraag van kinderen en ouders -> VAPH
2. Kinderen die opgroeien in een situatie die we als samenleving als verontrustend
beschouwen
VOS = verontrustende opvoedingssituaties
dingen opgevat in opvoeding of gedrag kind
3. Jeugddelicten (vroegere MOF)
ARRANGEMENTEN
De specifieke arrangementen van jeugdhulp zijn voornamelijk geregeld via decreet
integrale jeugdhulp (2013), het decreet jeugddeliquentierecht (2019) het decreet ‘Vroeg
en Nabij’(2024)
Interventies kunnen ‘vrijwillig’ (buitengerechtelijk) dan wel gedwongen (gerechtelijk)
Vrijwillig -> buitengerechterlijk -> komt geen rechter aan te pas
Gedwongen -> via jeugdrechter, opgelegd door OM
Interventies zijn ambulant, semi-ambulant en residentieel
Ambulant = begeleiding aan huis of context begeleiding
Semi-ambulant = er kan even residentiele opvang of dagopvang ->
dagcentra
Residentieel = zowel dag en nacht
o Elk kunnen verschillen in intensiteit (kort of lang durig, dagelijks of niet,
…)
DE CONTOUREN VAN HET HUIDIG STELSEL MOETEN GEKEND
ZIJN
rechtstreeks toegankelijk -> naartoe gaan zonder doorverwezen
te worden door een hulpverlener, word op vrijwillige basis aanvaard
vb. overkop huis
niet rechtstreeks toegankelijk jeugdhulp -> kan je alleen
naartoe als je bent doorverwezen door een intersectorale
toegangspoort of een jeugdrechter => vaak duurder en intensiever en is verplicht
NIET hetzelfde als vrijwillig versus gedwongen
geen rechter nodig om bij het niet rechtstreekse toegankelijke jeugdhulp te
komen
Maar jeugdrechter kan het wel opleggen -> gedwongen
o rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp kan ook gedwongen zijn vb
psycholoog moeten
,gemeenschapsinstellingen = voorzieningen waar jeugddelinquente zitten op
doorverwijzing van jeugdrechtbank = jeugdgevangenissen en gesloten instellingen
noemt zo omdat geregeld word door de Vlaamse gemeenschap, overheid
greep op jongeren
o valt onder welzijn maar ongeheveld naar justitie -> discussie
niet alle jeugddelinquenten zitten in gemeenschapsinstelling => alle jongeren zitten door
elkr in systeem
GROTE ETAPPES IN DE JEUGDHULP
Afhandeling VOS Afhandeling Jeugddelict Centrale noties
Wet kinderbescherming 1912 Wet kinderbescherming 1912 Pre-
delinquentie
Wet jeugdbescherming 1965 Wet jeugdbescherming 1965 Kind in gevaar
Decreten bijzondere Wet jeugdbescherming 1965 POS - MOF
jeugdbijstand 1990
Wet jeugdbescherming 2006
Decreet integrale jeugdhulp 2013 Decreet jeugddelinquentierecht 2019 VOS -
jeugddelict
Decreet Vroeg en Nabij 2024: Geintegreerd jeugd- en gezinsbeleid
Wet kinderbescherming (1912) = eerste wet waarmee er tussen gezinnen kan gekomen
worden daarvoor waren kinderen bezit van de ouders.
Pre-delinquentie = kijken naar het gedrag die kan leiden naar delinquent
gedrag
Wet kinderbescherming (1965) = kijken naar situaties waarin kind in gevaar blijkt te zijn
Decreten (1990) = over afhandeling van jeugddelinquenten gemeentelijk ipv nationaal
VOORUITGANG
Lijkt wel dat we meer emancipatorisch worden
- Wet van 12 => dwang en moraliserend van participatie en luisteren geen sprake
- Wet van 65 => meer nadruk op participatie en gezinsgericht werken
- Wet van 85 => dwang vermijden + meer aandacht voor kinderrechten en recht op
hulpverlening
,Discours verandert van controle naar recht op hulpverlening waarbij mensen actor
worden in eigen traject
van deficit georiënteerd (kijken slecht, ontspoord gezin) naar krachtgericht
(ook positieve)
Van individueel werken naar netwerken = gedeelde verantwoordelijkheid
MAAR NOG STEEDS PROBLEMEN -> ERVARINGEN VAAK ZEER NEGATIEF
1. Gebrek aan transparantie
Kinderen en gezinnen weten vaak niet wat hun overkomt
o Niet weten waarom/ voor hoelang ze geplaatst worden
o Word op verkeerde moment gezegd wanneer kind en ouder dat niet
begrijpen
o Vaak gelogen omwille van het niet durven zeggen
om vertrouwen op te bouwen/ graag willen gezien zijn/ angst om
te zeggen
2. Gebrek aan continuïteit
Geen vaste figuren in een bepaald traject
o Door druk op de wachtlijsten worden ze snel overgeplaatst want
moeten snel het systeem uit en begint het helemaal opnieuw in een
andere instelling
3. Selectievere interventies tav gezinnen in armoede
Geen aandacht voor armoede terwijl die overal aanwezig is (80%)
4. Negatieve impact van diagnostiek
Geloof in diagnostiek zoals waarheidsregime
Men denkt mensen beter te leren kennen via diagnoses + stigma
Is het echte vooruitgang of een verhullende macht van de taal?
Redenen van problemen worden vaak gelegd bij gebrekkige implementatie van
regelgeving/ beleid
- Het niet genoeg hebben van middelen (Wachtlijsten, kinderen uit het systeem
snel)
- We werken niet genoeg samen (nood aan netwerken)
- We hebben niet voldoende goede methodieken (meer evidence based werken)
- We komen niet vroeg genoeg tussen (detectie en preventie)
Problemen van de jeugdhulp hebben ook te maken met de logica’s van waaruit de
jeugdhulp wekt
Logica’s = hoe kijken wij naar gezinnen die problemen hebben, opvoeding die
problematisch gevonden word, delinquenten,…
VOORBEELDEN VAN PROBLEMATISCHE LOGICA’S
Het geloof in diagnostiek als waarheid
Vaak vertalen we maatschappelijke problemen in klinische/pedagogische
problemen
o Gekeken hoe we kunnen bijsturen bij opvoeding van de ouders
, MAAR zorgverleners van jongeren waar ze niet meer mee weten wat te doen hebben
ondervonden dat je de jongeren op alle levensdomeinen moet helpen en begeleiden
Als we er eerst voor zorgen dat de primaire levensbehoeften in orde zijn
moeten die gezinnen daar niet meer aan denken en kunnen ze zich
bezighouden met hun gedrag anders niet
Verwachting dat mensen gemotiveerd zijn en meewerken
Motivatie heb je nodig om iets te bereiken maar weerstand is een veel
voorkomende reactie
BENADERINGEN
ESSENTIALISME
Essentialisme = het idee dat de ‘waarheid’ bestaat en dat we die kunnen kennen en
dan dus ook wijzigen door de ‘juiste interventies’
VOS is niet objectief maar een inschatting van de hulpverlener
Deze benadering is gemakkelijk en geeft beheersbaarheid en kenbaarheid van
de wereld
Maar de werkelijkheid is veel onvoorspelbaarder en complexer.
NON-COMMUNICATIEVE PEDAGOGIE
De professional wordt een uitvoerder van methodieken, die moeten slagen dus weinig
ruimte voor omgaan met ambigu¨teit/ complexiteit.
- Kan resultaat zijn van essentialistische benadering
Gezinnen ervaren dit als niet ondersteunend
Als we gezinnen zouden willen ondersteunen zouden we constant moeten vragen stellen
DEZE BENADERINGEN LEIDEN TOT MEER VAN HETZELFDE
Tragiek van de boemerangbeleid = elke vaststelling dat het niet werkt = versterking
vd foute logica
Het is zeer moeilijk dat beheersing denken te doorbreken
o Elke wetgeving stellen we vast dat niet werkt want we zitten met
grotere toestroom in jeugdzorg maar probleem word nooit
fundamenteel opgelost
Meer van hetzelfde: vroeger tussen komen/ beter/ strenger/
meer/…
COMMUNICATIEVE PEDAGOGIE
Anders denken over de jeugdzorg -> analyseren van logica’s van/ in de jeugdhulp
CONSTRUCTIVISME
Constructivistische benadering = idee dat iedereen verschillende invullingen geeft er
is dus geen waarheid. Er zijn altijd meerdere perspectieven mogelijk van verschillende
situaties. ‘stoel is niet altijd een stoel want als je erop staat is het een ladder’
LES 1. INLEIDING
INTERVENTIEGRONDEN
Hulpverleners kunnen ten aanzien van jongeren en gezin ertussen komen door 3
aanleidingen
1. Op vraag van kinderen en ouders -> VAPH
2. Kinderen die opgroeien in een situatie die we als samenleving als verontrustend
beschouwen
VOS = verontrustende opvoedingssituaties
dingen opgevat in opvoeding of gedrag kind
3. Jeugddelicten (vroegere MOF)
ARRANGEMENTEN
De specifieke arrangementen van jeugdhulp zijn voornamelijk geregeld via decreet
integrale jeugdhulp (2013), het decreet jeugddeliquentierecht (2019) het decreet ‘Vroeg
en Nabij’(2024)
Interventies kunnen ‘vrijwillig’ (buitengerechtelijk) dan wel gedwongen (gerechtelijk)
Vrijwillig -> buitengerechterlijk -> komt geen rechter aan te pas
Gedwongen -> via jeugdrechter, opgelegd door OM
Interventies zijn ambulant, semi-ambulant en residentieel
Ambulant = begeleiding aan huis of context begeleiding
Semi-ambulant = er kan even residentiele opvang of dagopvang ->
dagcentra
Residentieel = zowel dag en nacht
o Elk kunnen verschillen in intensiteit (kort of lang durig, dagelijks of niet,
…)
DE CONTOUREN VAN HET HUIDIG STELSEL MOETEN GEKEND
ZIJN
rechtstreeks toegankelijk -> naartoe gaan zonder doorverwezen
te worden door een hulpverlener, word op vrijwillige basis aanvaard
vb. overkop huis
niet rechtstreeks toegankelijk jeugdhulp -> kan je alleen
naartoe als je bent doorverwezen door een intersectorale
toegangspoort of een jeugdrechter => vaak duurder en intensiever en is verplicht
NIET hetzelfde als vrijwillig versus gedwongen
geen rechter nodig om bij het niet rechtstreekse toegankelijke jeugdhulp te
komen
Maar jeugdrechter kan het wel opleggen -> gedwongen
o rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp kan ook gedwongen zijn vb
psycholoog moeten
,gemeenschapsinstellingen = voorzieningen waar jeugddelinquente zitten op
doorverwijzing van jeugdrechtbank = jeugdgevangenissen en gesloten instellingen
noemt zo omdat geregeld word door de Vlaamse gemeenschap, overheid
greep op jongeren
o valt onder welzijn maar ongeheveld naar justitie -> discussie
niet alle jeugddelinquenten zitten in gemeenschapsinstelling => alle jongeren zitten door
elkr in systeem
GROTE ETAPPES IN DE JEUGDHULP
Afhandeling VOS Afhandeling Jeugddelict Centrale noties
Wet kinderbescherming 1912 Wet kinderbescherming 1912 Pre-
delinquentie
Wet jeugdbescherming 1965 Wet jeugdbescherming 1965 Kind in gevaar
Decreten bijzondere Wet jeugdbescherming 1965 POS - MOF
jeugdbijstand 1990
Wet jeugdbescherming 2006
Decreet integrale jeugdhulp 2013 Decreet jeugddelinquentierecht 2019 VOS -
jeugddelict
Decreet Vroeg en Nabij 2024: Geintegreerd jeugd- en gezinsbeleid
Wet kinderbescherming (1912) = eerste wet waarmee er tussen gezinnen kan gekomen
worden daarvoor waren kinderen bezit van de ouders.
Pre-delinquentie = kijken naar het gedrag die kan leiden naar delinquent
gedrag
Wet kinderbescherming (1965) = kijken naar situaties waarin kind in gevaar blijkt te zijn
Decreten (1990) = over afhandeling van jeugddelinquenten gemeentelijk ipv nationaal
VOORUITGANG
Lijkt wel dat we meer emancipatorisch worden
- Wet van 12 => dwang en moraliserend van participatie en luisteren geen sprake
- Wet van 65 => meer nadruk op participatie en gezinsgericht werken
- Wet van 85 => dwang vermijden + meer aandacht voor kinderrechten en recht op
hulpverlening
,Discours verandert van controle naar recht op hulpverlening waarbij mensen actor
worden in eigen traject
van deficit georiënteerd (kijken slecht, ontspoord gezin) naar krachtgericht
(ook positieve)
Van individueel werken naar netwerken = gedeelde verantwoordelijkheid
MAAR NOG STEEDS PROBLEMEN -> ERVARINGEN VAAK ZEER NEGATIEF
1. Gebrek aan transparantie
Kinderen en gezinnen weten vaak niet wat hun overkomt
o Niet weten waarom/ voor hoelang ze geplaatst worden
o Word op verkeerde moment gezegd wanneer kind en ouder dat niet
begrijpen
o Vaak gelogen omwille van het niet durven zeggen
om vertrouwen op te bouwen/ graag willen gezien zijn/ angst om
te zeggen
2. Gebrek aan continuïteit
Geen vaste figuren in een bepaald traject
o Door druk op de wachtlijsten worden ze snel overgeplaatst want
moeten snel het systeem uit en begint het helemaal opnieuw in een
andere instelling
3. Selectievere interventies tav gezinnen in armoede
Geen aandacht voor armoede terwijl die overal aanwezig is (80%)
4. Negatieve impact van diagnostiek
Geloof in diagnostiek zoals waarheidsregime
Men denkt mensen beter te leren kennen via diagnoses + stigma
Is het echte vooruitgang of een verhullende macht van de taal?
Redenen van problemen worden vaak gelegd bij gebrekkige implementatie van
regelgeving/ beleid
- Het niet genoeg hebben van middelen (Wachtlijsten, kinderen uit het systeem
snel)
- We werken niet genoeg samen (nood aan netwerken)
- We hebben niet voldoende goede methodieken (meer evidence based werken)
- We komen niet vroeg genoeg tussen (detectie en preventie)
Problemen van de jeugdhulp hebben ook te maken met de logica’s van waaruit de
jeugdhulp wekt
Logica’s = hoe kijken wij naar gezinnen die problemen hebben, opvoeding die
problematisch gevonden word, delinquenten,…
VOORBEELDEN VAN PROBLEMATISCHE LOGICA’S
Het geloof in diagnostiek als waarheid
Vaak vertalen we maatschappelijke problemen in klinische/pedagogische
problemen
o Gekeken hoe we kunnen bijsturen bij opvoeding van de ouders
, MAAR zorgverleners van jongeren waar ze niet meer mee weten wat te doen hebben
ondervonden dat je de jongeren op alle levensdomeinen moet helpen en begeleiden
Als we er eerst voor zorgen dat de primaire levensbehoeften in orde zijn
moeten die gezinnen daar niet meer aan denken en kunnen ze zich
bezighouden met hun gedrag anders niet
Verwachting dat mensen gemotiveerd zijn en meewerken
Motivatie heb je nodig om iets te bereiken maar weerstand is een veel
voorkomende reactie
BENADERINGEN
ESSENTIALISME
Essentialisme = het idee dat de ‘waarheid’ bestaat en dat we die kunnen kennen en
dan dus ook wijzigen door de ‘juiste interventies’
VOS is niet objectief maar een inschatting van de hulpverlener
Deze benadering is gemakkelijk en geeft beheersbaarheid en kenbaarheid van
de wereld
Maar de werkelijkheid is veel onvoorspelbaarder en complexer.
NON-COMMUNICATIEVE PEDAGOGIE
De professional wordt een uitvoerder van methodieken, die moeten slagen dus weinig
ruimte voor omgaan met ambigu¨teit/ complexiteit.
- Kan resultaat zijn van essentialistische benadering
Gezinnen ervaren dit als niet ondersteunend
Als we gezinnen zouden willen ondersteunen zouden we constant moeten vragen stellen
DEZE BENADERINGEN LEIDEN TOT MEER VAN HETZELFDE
Tragiek van de boemerangbeleid = elke vaststelling dat het niet werkt = versterking
vd foute logica
Het is zeer moeilijk dat beheersing denken te doorbreken
o Elke wetgeving stellen we vast dat niet werkt want we zitten met
grotere toestroom in jeugdzorg maar probleem word nooit
fundamenteel opgelost
Meer van hetzelfde: vroeger tussen komen/ beter/ strenger/
meer/…
COMMUNICATIEVE PEDAGOGIE
Anders denken over de jeugdzorg -> analyseren van logica’s van/ in de jeugdhulp
CONSTRUCTIVISME
Constructivistische benadering = idee dat iedereen verschillende invullingen geeft er
is dus geen waarheid. Er zijn altijd meerdere perspectieven mogelijk van verschillende
situaties. ‘stoel is niet altijd een stoel want als je erop staat is het een ladder’
