Notities GZB vanaf HC5 (ppt)
HC 5 (ppt 1) Cultuur en diverssensitief werken
Doel vpk: draagt bij aan het bevorderen van gezondheidsvaardigheden bij de ZV
en zijn context op een divers-sensitieve manier, rekening houdend met de ZV
in zijn totaliteit. De vpk werkt doelgericht aan positieve gezondheid.
Belangrijk bij gezondheidspromotie: bereiken doelgroep. Drm moet je divers
sensitief werken. Bv slaappillen->vallen poster: oude witte man afgebeeld, jonge
mensen, vrouwen en andere huidskleuren zullen zich mogelijks niet
aangesproken voelen.
CULTUUR:
Cultuur gaat over kunst maar is ook een sociale constructie: mensen geven
samen betekenis aan hun leven en omgeving door regels, gewoonten, waarden
en gewoontes binnen hun groep of samenleving te maken. Het is iets wat
mensen samen creëren, niet iets wat vanzelf bestaat, men creëert zelf de
normen en waarden etc. Cultuur = Gewoonten/kenmerken van een sociale
groep. Bv. Nationale cultuur Belgie: culinair (frieten, chocola), mensen
(gesloten). Minder belangrijke cultuur voor een persnn, familiecultuur is bv
belangrijker (=hoe je thuis opgroeit, wat de gewoonten thuis zijn).
Religie niet=aan cultuur, want geen menselijk constructie, maar vorm die we
geven aan religie kan lijken op een cultuur.
Wat is cultuur voor jou?
De artistieke en intellectuele prestaties in de wereld van de kunsten, zoals
muziek, beeldende kunst, vormgeving, literatuur;
Een sociale constructie: hoe mensen binnen een sociaal verband vorm en
betekenis geven aan hun leefwereld (wat mensen samen bedenken en
aanleren in een bepaalde groep: hoe ze leven, denken, praten, feesten en
omgaan met elkaar).
Subculturen zijn groepen mensen binnen een grotere samenleving die
bepaalde eigen waarden, normen, interesses of gewoontes delen die hen
onderscheiden van de rest van de samenleving. Bv. Familieculturen,
jongerenculturen, verenigingsculturen, stads- en dorpsculturen, beroepsculturen.
Elke sociale constructie heeft ongv eigen cultuur = collectieven/groepen. Je
kunt deze subculturen noemen. Toch blijft de culturele invloed van subculturen
van belang en kan ze zelfs meer bepalend zijn dan de algemene nationale
cultuur. Zo heeft religie sterke invloed en zijn er grote culturele verschillen
tussen het opgroeien in een stad of in een dorpje op het platteland.
NORMEN, WAARDEN, RITUELEN EN HELDEN:
Waarden: zijn de dingen (niet materieel) die je verwacht. Normen: zijn de
dingen die je kan doen om dit te bereiken.
1
,Binnen elk collectief waar we lid van zijn, bestaat er een set van waarden,
normen en gebruiken. Vaak zien we ook voorwerpen of gekende personen die
symbool staan voor deze culturele groep.
Symbolen: zijn woorden, gebaren, afbeeldingen of voorwerpen met een
specifieke betekenis voor de leden van de cultuur. Voorbeelden hiervan zijn
vlaggen, afbeeldingen, haardracht, kleding en statussymbolen.
Rituelen: zijn sociale activiteiten die technisch gesproken overbodig zijn om het
gewenste doel te bereiken, maar binnen een cultuur als sociaal essentieel
worden beschouwd. Bv. Mexicaans familie vieren dia de los Muertos met kleurrijk
kostuums. Levendig familie eerbiedigen.
Helden: hebben eigenschappen die in cultuur belangrijk zijn. Bv. Baden Powell is
uitvinder van de scouts. Bv. Florence Nightingale: In legerhospitaal gewerkt
tijdens Krimoorlog (1853 – 56) (o.m. Rusland- Ottomaanse rijk en GB) – opkomen
voor zwakkeren, maar ook op vlak van onderzoek werk verricht (bvb ontdekt dat
slechte hygiëne tot doden leidde in ziekenhuis) - grondlegger voor statistiek in
gezondheidszorg – definitie gezondheid WHO (op haar ideeën gebaseerd)–
rapporten geschreven die tot sociale hervormingen leidden. Heldin want toen
gevaarlijk beroep (vpk), want geen medicatie en ook minder
voorzorgsmaatregelen.
=> Al deze zaken zijn ook belangrijk binnen bv een bedrijf:
VERWERVEN VAN CULTUUR:
Enculturatie: Cultuur verwerven door bv onderwijs, opvoeding, media, hobby,
familie, gemeenschap, vrienden (ied is een beetje geprogrammeerd).
Voorprogrammering of socialisatie: het proces waarbij iemand, bewust of
onbewust, de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn groep
aangeleerd krijgt. Door telkens dezelfde boodschappen te horen of door het
imiteren van volwassenen gaan kinderen onbewust vele culturele betekenissen
die door volwassenen worden voorgeleefd, internaliseren. Door deze impliciete
en niet-bewuste verwerving van cultuur zijn mensen zich meestal niet bewust
van de invloed van de verworven cultuur op hun voelen, denken en handelen.
Acculturatie: Wanneer verschillende culturele groepen langdurig met elkaar in
contact komen, ontstaat er onherroepelijke processen van beïnvloeding. Bv. Bij
mensen met migratie roots, migreren naar bv België en worden hier beïnvloed
door de Belgische cultuur. Vooral minderheidsgroepen getroffen door
2
,acculturatie, vragen: wat van eigen cultuur wordt behouden en wat wordt
overgenomen van de andere/nieuwe cultuur (die in de meerderheid is).
Cultuurbehoud: persoonlijke levensdomeinen (bv. Eten,
opvoedingsstrategie etc.)
Aanpassing: publieke levensdomeinen (bv school, taal, op weg juist
rijden etc.)
Keuze acculturatiestrategie:
Deze keuze (cultuurbehoud/cultuuraanpassing) wordt echter sterk beïnvloed
door randvoorwaarden. Een belangrijke randvoorwaarde betreft de houding
van de dominante groep tegenover het acculturatieproces: welke
acculturatiestrategieën ‘mogen’ de nieuwkomers volgens hen hanteren?
Migranten geven bijvoorbeeld meestal in eerste instantie de voorkeur aan
integratie (combinatie van behoud en aanpassing), maar de ‘assimilatiegerichte’
(‘pas je aan’) houding van de gevestigden maakt het moeilijk de integratie-
voorkeur tot uitvoering te brengen. (Met als gevolg zie hieronder)
De manier waarop migranten zich aanpassen aan een nieuwe samenleving hangt
niet alleen van henzelf af, maar ook van hoe de dominante groep hen behandelt.
Migranten willen vaak integreren (eigen cultuur behouden én zich aanpassen),
maar als de meerderheid assimilatie eist (“pas je volledig aan”), wordt
integratie moeilijk. Daardoor gaan migranten soms toch assimileren, of net
separeren (zich afsluiten) bij te veel druk, of marginaliseren bij conflicten
binnen de eigen groep.
De gekozen acculturatiestrategie is dus vaak het gevolg van beperkte
keuzemogelijkheden, niet van vrije wil. Integratie werkt het best, maar dat
vraagt bereidheid van zowel minderheden als de dominante groep.
Integreren: deels behoud, deels aanpassen (ideaal)
Assimilatie: volledig aanpassen aan dominante cultuur (gedwongen)
o Gevolgen van assimilatie vragen aan minderheid:
Separeren: eigen cultuur volledig behouden en weinig tot
geen contact met de dominante cultuur
Assimileren: gaan wel gwn volledig eigen cultuur opgeven
(niet goed)
Marginaliseren: geen band meer met de eigen cultuur én
geen aansluiting bij dominante cultuur (dominante groep
keurt je af, je eigen groep keurt je keuzes af-omdat je
probeerde te horen bij dominante groep bv)
In dergelijke situaties is de vertoonde acculturatiestrategie meer een gevolg van
de keuzemogelijkheden die mensen met een migratieachtergrond krijgen, dan
van een vrije keuze.
CULTUUR IS DYNAMISCH:
Cultuur verandert voortdurend en is geen vast gegeven. Daarom is
generaliseren niet zinvol/geen efficiënte instelling, want mensen binnen
dezelfde cultuur kunnen heel verschillend denken en handelen.
3
, We nemen allemaal elementen over uit andere culturen (zoals eten), terwijl we
ook eigen tradities behouden.
Als hulpverleners moet je niet focussen op verschillen, maar op gedeelde
doelen (respect, geluk, gezondheid) en kijken hoe je mensen kan
ondersteunen. Sta ook open om positieve gewoonten van andere culturen
in je eigen gedrag te integreren. Bv. Belgische keuken: friet (aardappelen) en
chocola (cacao) van Amerika, we omarmen wereldkeuken.
WIJ-ZIJ-DENKEN
Groepsdenken/wij-zij-denken heeft pos en neg kanten:
Pos: stimuleert gemeenschapsvorming en sociale verbondenheid, je hoort
ergens bij. Er is erkenning en samenwerking, je kan wereld om je heen
classificeren en krijgt houvast in de complexiteit van het leven.
Neg: gebruikt wnr er polarisatie is/vgl maken en rangschikken; welke groep is
beter? ‘Wij’ wordt beter/de norm, terwijl de ander ‘Zij’ als
minderwaardig/afwijkend wordt beschouwd (niet zoals ‘wij’) ->ontstaan
machtspositie=>spanningen, discriminatie, polarisatie en open (constructief)
dialoog wordt moeilijker!!
LIBERALE DEMOCRATIE, SECULARISERING, DIVERSITEIT:
De liberale democratie bepaalt sterk onze Belgische waarden en normen,
zoals individuele vrijheid, gelijkwaardigheid en respect voor keuzes. Dat
vormt ons referentiekader. In andere landen gelden soms heel andere regels,
met minder vrijheid. Wanneer nieuwkomers hier aankomen, ervaren zij vaak
diezelfde cultuurschok, omdat wat voor ons vanzelfsprekend is, voor hen nieuw
of ongewoon kan zijn.
Al die meervoudige identiteiten, al die multiculturaliteit zorgt voor zeer diverse
en unieke profielen en mensen. En als samenleving vinden we dat OK.
Wet België en EU beschermt je vrijheid over vele zaken (bv religie, studie,
partner, woonplaats, kledij) en iedere burger (ook minderheden) hebben recht op
deze vrijheid en moeten dus gelijk behandeld worden. Grondwet zal ook
optreden wanneer mensen de vrijheid van anderen bestrijden/hun van vrijheid
beroven, discrimineren, seksisme tonen.
Diversiteit is de prijs die we betalen voor onze vrijheid. Respect, vrijheid =>
diversiteit en variatie. Als iedereen zichzelf mag zijn, is de samenleving ook
diverser. Waar mensen de mogelijkheid hebben om vrij te zijn (vrije
meningsuiting), zullen er ook verschillende gedachten en ideeën zijn.
Diversiteit= niet per se alleen verschillende roots, kan ook ander leeftijd,
geslacht, taal, opleiding, hobby, gender, financiële omstandigheden,
doorgemaakte gebeurtenissen etc. omvatten, want zit zijn allemaal factoren die
onze identiteit vormen en dus ook ons referentiekader. Referentiekader=hoe
we naar de werkelijkheid rond ons kijken, beïnvloed door alles wat onze
4
HC 5 (ppt 1) Cultuur en diverssensitief werken
Doel vpk: draagt bij aan het bevorderen van gezondheidsvaardigheden bij de ZV
en zijn context op een divers-sensitieve manier, rekening houdend met de ZV
in zijn totaliteit. De vpk werkt doelgericht aan positieve gezondheid.
Belangrijk bij gezondheidspromotie: bereiken doelgroep. Drm moet je divers
sensitief werken. Bv slaappillen->vallen poster: oude witte man afgebeeld, jonge
mensen, vrouwen en andere huidskleuren zullen zich mogelijks niet
aangesproken voelen.
CULTUUR:
Cultuur gaat over kunst maar is ook een sociale constructie: mensen geven
samen betekenis aan hun leven en omgeving door regels, gewoonten, waarden
en gewoontes binnen hun groep of samenleving te maken. Het is iets wat
mensen samen creëren, niet iets wat vanzelf bestaat, men creëert zelf de
normen en waarden etc. Cultuur = Gewoonten/kenmerken van een sociale
groep. Bv. Nationale cultuur Belgie: culinair (frieten, chocola), mensen
(gesloten). Minder belangrijke cultuur voor een persnn, familiecultuur is bv
belangrijker (=hoe je thuis opgroeit, wat de gewoonten thuis zijn).
Religie niet=aan cultuur, want geen menselijk constructie, maar vorm die we
geven aan religie kan lijken op een cultuur.
Wat is cultuur voor jou?
De artistieke en intellectuele prestaties in de wereld van de kunsten, zoals
muziek, beeldende kunst, vormgeving, literatuur;
Een sociale constructie: hoe mensen binnen een sociaal verband vorm en
betekenis geven aan hun leefwereld (wat mensen samen bedenken en
aanleren in een bepaalde groep: hoe ze leven, denken, praten, feesten en
omgaan met elkaar).
Subculturen zijn groepen mensen binnen een grotere samenleving die
bepaalde eigen waarden, normen, interesses of gewoontes delen die hen
onderscheiden van de rest van de samenleving. Bv. Familieculturen,
jongerenculturen, verenigingsculturen, stads- en dorpsculturen, beroepsculturen.
Elke sociale constructie heeft ongv eigen cultuur = collectieven/groepen. Je
kunt deze subculturen noemen. Toch blijft de culturele invloed van subculturen
van belang en kan ze zelfs meer bepalend zijn dan de algemene nationale
cultuur. Zo heeft religie sterke invloed en zijn er grote culturele verschillen
tussen het opgroeien in een stad of in een dorpje op het platteland.
NORMEN, WAARDEN, RITUELEN EN HELDEN:
Waarden: zijn de dingen (niet materieel) die je verwacht. Normen: zijn de
dingen die je kan doen om dit te bereiken.
1
,Binnen elk collectief waar we lid van zijn, bestaat er een set van waarden,
normen en gebruiken. Vaak zien we ook voorwerpen of gekende personen die
symbool staan voor deze culturele groep.
Symbolen: zijn woorden, gebaren, afbeeldingen of voorwerpen met een
specifieke betekenis voor de leden van de cultuur. Voorbeelden hiervan zijn
vlaggen, afbeeldingen, haardracht, kleding en statussymbolen.
Rituelen: zijn sociale activiteiten die technisch gesproken overbodig zijn om het
gewenste doel te bereiken, maar binnen een cultuur als sociaal essentieel
worden beschouwd. Bv. Mexicaans familie vieren dia de los Muertos met kleurrijk
kostuums. Levendig familie eerbiedigen.
Helden: hebben eigenschappen die in cultuur belangrijk zijn. Bv. Baden Powell is
uitvinder van de scouts. Bv. Florence Nightingale: In legerhospitaal gewerkt
tijdens Krimoorlog (1853 – 56) (o.m. Rusland- Ottomaanse rijk en GB) – opkomen
voor zwakkeren, maar ook op vlak van onderzoek werk verricht (bvb ontdekt dat
slechte hygiëne tot doden leidde in ziekenhuis) - grondlegger voor statistiek in
gezondheidszorg – definitie gezondheid WHO (op haar ideeën gebaseerd)–
rapporten geschreven die tot sociale hervormingen leidden. Heldin want toen
gevaarlijk beroep (vpk), want geen medicatie en ook minder
voorzorgsmaatregelen.
=> Al deze zaken zijn ook belangrijk binnen bv een bedrijf:
VERWERVEN VAN CULTUUR:
Enculturatie: Cultuur verwerven door bv onderwijs, opvoeding, media, hobby,
familie, gemeenschap, vrienden (ied is een beetje geprogrammeerd).
Voorprogrammering of socialisatie: het proces waarbij iemand, bewust of
onbewust, de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn groep
aangeleerd krijgt. Door telkens dezelfde boodschappen te horen of door het
imiteren van volwassenen gaan kinderen onbewust vele culturele betekenissen
die door volwassenen worden voorgeleefd, internaliseren. Door deze impliciete
en niet-bewuste verwerving van cultuur zijn mensen zich meestal niet bewust
van de invloed van de verworven cultuur op hun voelen, denken en handelen.
Acculturatie: Wanneer verschillende culturele groepen langdurig met elkaar in
contact komen, ontstaat er onherroepelijke processen van beïnvloeding. Bv. Bij
mensen met migratie roots, migreren naar bv België en worden hier beïnvloed
door de Belgische cultuur. Vooral minderheidsgroepen getroffen door
2
,acculturatie, vragen: wat van eigen cultuur wordt behouden en wat wordt
overgenomen van de andere/nieuwe cultuur (die in de meerderheid is).
Cultuurbehoud: persoonlijke levensdomeinen (bv. Eten,
opvoedingsstrategie etc.)
Aanpassing: publieke levensdomeinen (bv school, taal, op weg juist
rijden etc.)
Keuze acculturatiestrategie:
Deze keuze (cultuurbehoud/cultuuraanpassing) wordt echter sterk beïnvloed
door randvoorwaarden. Een belangrijke randvoorwaarde betreft de houding
van de dominante groep tegenover het acculturatieproces: welke
acculturatiestrategieën ‘mogen’ de nieuwkomers volgens hen hanteren?
Migranten geven bijvoorbeeld meestal in eerste instantie de voorkeur aan
integratie (combinatie van behoud en aanpassing), maar de ‘assimilatiegerichte’
(‘pas je aan’) houding van de gevestigden maakt het moeilijk de integratie-
voorkeur tot uitvoering te brengen. (Met als gevolg zie hieronder)
De manier waarop migranten zich aanpassen aan een nieuwe samenleving hangt
niet alleen van henzelf af, maar ook van hoe de dominante groep hen behandelt.
Migranten willen vaak integreren (eigen cultuur behouden én zich aanpassen),
maar als de meerderheid assimilatie eist (“pas je volledig aan”), wordt
integratie moeilijk. Daardoor gaan migranten soms toch assimileren, of net
separeren (zich afsluiten) bij te veel druk, of marginaliseren bij conflicten
binnen de eigen groep.
De gekozen acculturatiestrategie is dus vaak het gevolg van beperkte
keuzemogelijkheden, niet van vrije wil. Integratie werkt het best, maar dat
vraagt bereidheid van zowel minderheden als de dominante groep.
Integreren: deels behoud, deels aanpassen (ideaal)
Assimilatie: volledig aanpassen aan dominante cultuur (gedwongen)
o Gevolgen van assimilatie vragen aan minderheid:
Separeren: eigen cultuur volledig behouden en weinig tot
geen contact met de dominante cultuur
Assimileren: gaan wel gwn volledig eigen cultuur opgeven
(niet goed)
Marginaliseren: geen band meer met de eigen cultuur én
geen aansluiting bij dominante cultuur (dominante groep
keurt je af, je eigen groep keurt je keuzes af-omdat je
probeerde te horen bij dominante groep bv)
In dergelijke situaties is de vertoonde acculturatiestrategie meer een gevolg van
de keuzemogelijkheden die mensen met een migratieachtergrond krijgen, dan
van een vrije keuze.
CULTUUR IS DYNAMISCH:
Cultuur verandert voortdurend en is geen vast gegeven. Daarom is
generaliseren niet zinvol/geen efficiënte instelling, want mensen binnen
dezelfde cultuur kunnen heel verschillend denken en handelen.
3
, We nemen allemaal elementen over uit andere culturen (zoals eten), terwijl we
ook eigen tradities behouden.
Als hulpverleners moet je niet focussen op verschillen, maar op gedeelde
doelen (respect, geluk, gezondheid) en kijken hoe je mensen kan
ondersteunen. Sta ook open om positieve gewoonten van andere culturen
in je eigen gedrag te integreren. Bv. Belgische keuken: friet (aardappelen) en
chocola (cacao) van Amerika, we omarmen wereldkeuken.
WIJ-ZIJ-DENKEN
Groepsdenken/wij-zij-denken heeft pos en neg kanten:
Pos: stimuleert gemeenschapsvorming en sociale verbondenheid, je hoort
ergens bij. Er is erkenning en samenwerking, je kan wereld om je heen
classificeren en krijgt houvast in de complexiteit van het leven.
Neg: gebruikt wnr er polarisatie is/vgl maken en rangschikken; welke groep is
beter? ‘Wij’ wordt beter/de norm, terwijl de ander ‘Zij’ als
minderwaardig/afwijkend wordt beschouwd (niet zoals ‘wij’) ->ontstaan
machtspositie=>spanningen, discriminatie, polarisatie en open (constructief)
dialoog wordt moeilijker!!
LIBERALE DEMOCRATIE, SECULARISERING, DIVERSITEIT:
De liberale democratie bepaalt sterk onze Belgische waarden en normen,
zoals individuele vrijheid, gelijkwaardigheid en respect voor keuzes. Dat
vormt ons referentiekader. In andere landen gelden soms heel andere regels,
met minder vrijheid. Wanneer nieuwkomers hier aankomen, ervaren zij vaak
diezelfde cultuurschok, omdat wat voor ons vanzelfsprekend is, voor hen nieuw
of ongewoon kan zijn.
Al die meervoudige identiteiten, al die multiculturaliteit zorgt voor zeer diverse
en unieke profielen en mensen. En als samenleving vinden we dat OK.
Wet België en EU beschermt je vrijheid over vele zaken (bv religie, studie,
partner, woonplaats, kledij) en iedere burger (ook minderheden) hebben recht op
deze vrijheid en moeten dus gelijk behandeld worden. Grondwet zal ook
optreden wanneer mensen de vrijheid van anderen bestrijden/hun van vrijheid
beroven, discrimineren, seksisme tonen.
Diversiteit is de prijs die we betalen voor onze vrijheid. Respect, vrijheid =>
diversiteit en variatie. Als iedereen zichzelf mag zijn, is de samenleving ook
diverser. Waar mensen de mogelijkheid hebben om vrij te zijn (vrije
meningsuiting), zullen er ook verschillende gedachten en ideeën zijn.
Diversiteit= niet per se alleen verschillende roots, kan ook ander leeftijd,
geslacht, taal, opleiding, hobby, gender, financiële omstandigheden,
doorgemaakte gebeurtenissen etc. omvatten, want zit zijn allemaal factoren die
onze identiteit vormen en dus ook ons referentiekader. Referentiekader=hoe
we naar de werkelijkheid rond ons kijken, beïnvloed door alles wat onze
4
