Samenvatting Verbintenissenrecht - RE1 - HoGent

Verbintenissenrecht deel 2


HOOFDSTUK 1: INLEIDING. DE VERBINTENIS
1. ALGEMENE INLEIDING




2. WAAR VIND JE
HET VERBINTENISSENRECHT?

 Basis: Code Napoleon = het Burgerlijk Wetboek van 1804
 Nu: nieuw Burgerlijk Wetboek
o Nieuwe structuur in verschillende boeken, ingevoerd bij wet van 13 april 2019
(gewijzigd bij wet 28 april 2022)
 Niet elk boek heeft echter al een inhoud
 Belangrijke boeken voor verbintenissenrecht: Boek 5
(Verbintenissen) maar ook Boek 1 (Algemene bepalingen), Boek 6
(buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht), Boek 8 (bewijs) en
toekomstig Boek 10 (verjaring)
o Onderscheid, ook op examen: ‘oud BW) en ‘BW)
 Inwerking treding van de boeken
o Boek 5 BW. Verbintenissen
 In werking getreden op 1 januari 2023
 Toepasselijk op rechtshandelingen en rechtsfeiten van na de
inwerkingtreding
 Op situaties van voor de inwerkingtreding blijft het oude BW van
toepassing!
o Boek 6 BW. Buitencontractuele aansprakelijkheid
 In werking getreden op 1 januari 2025
 Toepasselijk op feiten die tot aansprakelijkheid kunnen leiden en die
zich hebben voorgedaan na de inwerkingtreding
o Boek 8 BW. Bewijs
o Oud BW: koop, huur, bewaargeving, lening, dading… (toekomst: Boek 7 BW.
Bijzondere contracten), regels over verjaring
 Boek 7 wordt waarschijnlijk in werking getreden in 2027




1

, Verbintenissenrecht deel 2


 Maar ook verschillende vindplaatsen van verbintenissenrecht naast het BW!
o Bv Vlaams Woninghuurdecreet
o Bv Wetboek economisch recht
o Bv Arbeidsovereenkomst
 DE BIJZONDERE REGEL HEEFT VOORRANG OP DE ALGEMENE
REGEL

3. WAT IS EEN VERBINTENIS: EEN VERBINTENIS IS EEN JURIDISCHE
VERPLICHTING!

 Voorbeelden artikels
o ‘Waarom je beter niet uitglijdt over een ananas in de groenteafdeling’ 
buitencontractueel
 Begrip verbintenis
o Art. 5.1 BW: “Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een
schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van
een prestatie mag eisen.”
 Een juridische verplichting tussen twee of meer personen

3.1. EIGENSCHAPPEN VAN EEN VERBINTENIS

3.1.1. De verbintenis creëert een rechtsband tussen personen
 De schuldenaar heeft een verbintenis tegenover een schuldeiser
o = een juridische verplichting, die desnoods in rechten kan worden
afgedwongen  ‘ik heb een schuld ten aanzien van jou’
o Schuld kan bestaan uit verschillende zaken: iets geven, iets doen, iets niet
doen, iets garanderen (bv de garantie van een verzekeraar)
o Kunnen zowel rechtspersonen als natuurlijke personen zijn!
 De schuldeiser heeft een vorderingsrecht tegenover de schuldenaar
o = ik kan mijn schuld afdwingen (bv een autoverkoop, de koper wilt niet
betalen, de verkopen kan naar de rechtbank stappen)




 Voorbeeld: koopovereenkomst
o Wie is schuldeiser en schuldenaar?
o Welke prestatie moet de schuldenaar leveren/kan de schuldeiser eisen? Wat
is met andere woorden het voorwerp van de verbintenis?
 Voorwerp = wat houd de verbintenis in, wat moet er exact gedaan
worden



2

, Verbintenissenrecht deel 2




Voorbeeld: ik verkoop je een brood, de verkoper heeft een verplichting
de verbintenis om brood af te geven, de schuldeiser is de persoon die
het brood wil kopen en schuldeiser is verkoper als het gaat om de
betaling.




 Voorbeeld: verbintenis tot vergoeding van de schade




Schuldenaar: aansprakelijke schadeverwekker  dader
Schuldeiser: benadeelde schadelijder  slachtoffer

 Verschil vorderingsrechten – zakelijke rechten
o Bestaat er soms ook een rechtsband tussen personen en zaken/goederen?
o Heet dit ook een verbintenis?

Zakelijke rechten verlenen een persoon Vorderingsrechten zijn de aanspraken die
directe zeggenschap op een bepaalde zaak een persoon (SE) kan doen gelden
tegenover een andere persoon (SA)

 Recht op een zaak  Band tussen personen
 Absolute werking: …  Relatieve werking: …
 Beperkt aantal: …  Onbeperkt: …

 Zakelijke rechten vs vorderingsrechten
o Voorbeeld 1: garagebox
o Voorbeeld 2: autohuurbedrijf
 Als eigenaar heeft het autoverhuurbedrijf het eigendomsrecht, wat
onder meer impliceert dat er een volgrecht aan verbonden is, en dit bij
iedereen kan opvragen

3.1.2. Een prestatie die in geld waarneembaar is
 Het klassieke verbintenissenrecht concentreert zich op de vermogensrechtelijke
verbintenissen
 Zaken die niet vermogensrechtelijk zijn  vallen niet binnen verbintenissenrecht (bv
het recht op privacy, is een recht maar is niet in geld waarneembaar)




3

, Verbintenissenrecht deel 2


3.1.3. Een verbintenis is afdwingbaar (in rechte = voor een rechtbank)




Vb 2. Belgische bouwbedrijven zijn elkaar concurrent.
Ze spreken onder elkaar af dat ze “elkaar niet zullen onderbieden bij een bepaalde aanbesteding, om de
winstgevendheid in de sector te beschermen.”
Deze afspraak wordt niet schriftelijk vastgelegd, en er is geen intentie om juridisch afdwingbaar te zijn, men
vertrouwt elkaar op erewoord.

 Casus
o Daan en Isabelle wonen feitelijk samen…
 Vraag
o Is hier sprake van een verbintenis? Motiveer.
 In sommige rechtspraak wordt dit aanvaard als een natuurlijke
verbintenis. Isabelle moest niet meer bijdragen in het huishoud want
niet wettelijk getrouwd. Isabelle kan van Daan geen terugbetaling
vragen (geen restitutie)

4. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN

 Art. 5.3 BW: “Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk
contract, uit de buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.”

4.1. 4 BRONNEN VAN VERBINTENISSEN

 Verbintenissen ontstaan uit:
o Een eenzijdige rechtshandeling (eenzijdige wilsuiting)
o Een meerzijdige rechtshandeling (contract = overeenkomst)
o Een oneigenlijk contract (= quasi-contract)
o Feiten die leiden tot buitencontractuele aansprakelijkheid (onder andere
‘onrechtmatige daad’)
o De wet




4