Superdiversiteit - Dirk Geldolf
Module 5
1. Van superdiversiteit naar gastarbeid 1.4. Welke verschuivingen zien we na de
migratiestop van 1974?
1.1. Geef de geschiedenis van de migratie in
België. Hoewel de poort voor o ciële
arbeidsmigratie van buiten de EU (deels)
De migratiegeschiedenis van België is sloot, was er geen volledige stop. De
een essentieel onderdeel van de evolutie migratie verschoof naar andere kanalen:
naar de huidige superdiverse
samenleving. Sinds de Tweede • Intra-EU-migratie (vrij verkeer van
Wereldoorlog kunnen we verschillende werknemers).
duidelijke fases onderscheiden.
• Gezinshereniging: Gastarbeiders die
eerder als tijdelijk werden beschouwd,
1.2. Welke fases onderscheiden we in de lieten hun partners en kinderen
migratie na WOII overkomen en werden permanente
migranten.
• Fase 1: Heropbouw (1945-1956): Direct
na de oorlog was er een grote behoefte • Asiel: Vanaf de jaren '90 nam dit kanaal
aan arbeidskrachten voor de zware sterk in belang toe.
industrie en steenkoolmijnen.
• Fase 2: De "Golden Sixties" 1.5. Wat zijn de 3 belangrijkste oorzaken van
(1956-1969): Een periode van de migratiestijging in de 90?
ongekende economische groei leidde
tot een nijpend tekort aan arbeiders, 1. Globalisering: De groeiende
wat resulteerde in actieve rekrutering in internationale handel en mobiliteit
nieuwe landen. stimuleerden migratiebewegingen.
• Fase 3: De economische crisis en de 2. Oorlogen en crisissen: Con icten in
immigratiestop (1974-jaren '80): Na de regio's zoals de voormalige
oliecrisis van 1973 werd de o ciële Joegoslavië (Bosnië en Kosovo) en de
arbeidsmigratie stopgezet, maar de Golfoorlog (Irak) zorgden voor een
migratie zelf stopte niet; de kanalen stroom asielaanvragen.
verschoven.
3. Val van de Muur (1989): Het einde
• Fase 4: De jaren '90 en verder: Een van het IJzeren Gordijn opende de
periode van sterke stijging door weg voor migratie vanuit Oost-Europa
globalisering, con icten en de en de latere uitbreiding van de EU met
uitbreiding van de Europese Unie. nieuwe lidstaten.
1.3. In welke landen rekruteerde België 1.6. Waarom zijn de 90 een
gastarbeiders na WOII? scharniermoment voor superdiversiteit?
• 1945-1956: België sloot bilaterale De jaren '90 markeren de overgang naar
akkoorden met Italië (contingenten de hedendaagse superdiversiteit omdat
Zuid-Italianen) en Polen. het basispatroon van migratie
fundamenteel veranderde. Waar
• Jaren '60: Vanwege de aanhoudende migranten voorheen uit een beperkt
krapte op de arbeidsmarkt rekruteerde aantal landen kwamen (zoals Marokko,
België in Spanje en Griekenland, en Turkije, Italië), zag men in dit decennium
later via formele akkoorden in Marokko een instroom uit een zeer groot aantal
(1964) en Turkije (1964) verschillende landen van herkomst, wat
leidde tot een "diversiteit binnen de
diversiteit".
fl’ ffi ’ flffi
, 1.7. Wat is immigratie? Het resultaat is dat vandaag ongeveer 1/3
inwoners in België een
Het proces waarbij mensen vanuit een migratieachtergrond heeft.
ander land naar een gastland komen
om er langdurig te verblijven en te
werken. 2. Superdiversiteit van de 21ste eeuw
2.1. Wat is superdiversiteit?
1.8. Hoeveel mensen migreren er jaarlijks naar
België? Superdiversiteit is een concept dat de
complexe sociale realiteit van de 21ste
In 2016 waren er 136.327 personen die eeuw beschrijft, die het gevolg is van
legaal naar België immigreerden. In het opeenvolgende migratiegolven. Het dient
uitzonderlijke jaar 2022 (mede door de als een "lens" of "bril" om de ingrijpende
oorlog in Oekraïne) steeg dit naar 211.822 veranderingen in de
buitenlandse immigraties. bevolkingssamenstelling, vooral in
steden, beter te kunnen analyseren.
1.8. Wat is emigratie?
2.2. Waarom spreken we van
Het proces waarbij mensen (zowel superdiversiteit?
Belgen als vreemdelingen) het land
verlaten om elders te gaan wonen. We spreken van superdiversiteit omdat de
klassieke term 'multiculturaliteit'
tekortschiet om de huidige realiteit te
1.9. Hoeveel vreemdelingen emigreren jaarlijks vatten. De samenleving is niet alleen
terug uit België? diverser geworden in aantal, maar ook
de aard van de diversiteit zelf is
In 2016 verlieten ruim 80.856 fundamenteel veranderd en complexer
vreemdelingen het land. geworden.
1.10. Wat is het migratiesaldo? 2.3. Van wie komt de term superdiversiteit?
Het verschil tussen het aantal De term is afkomstig van de socioloog
immigraties en het aantal emigraties. Steven Vertovec, die het concept in
2005/2007 introduceerde om de nieuwe
Voor 2016 bedroeg het saldo van realiteit in Londen te beschrijven.
vreemdelingen +55.471. Dit wil zeggen
dat er veel meer mensen naar België
komen dan er vertrekken, wat leidt tot 2.4. Is superdiversiteit hetzelfde als
een bevolkingsgroei door migratie (een multiculturaliteit?
netto-instroom).
Nee, het is niet hetzelfde.
Multiculturaliteit verwijst vaak naar een
1.11. West-Europese landen zijn netto- model waarbij verschillende culturele
immigratiesamenlevingen geworden sinds groepen min of meer naast elkaar
de Tweede wereldoorlog leven, vaak ondersteund door speci ek
beleid. Superdiversiteit gaat voorbij aan
West-Europese landen zoals België zijn
deze statische groepsindelingen en kijkt
sinds WOII de facto immigratielanden
naar een veel dynamischere en
geworden door de combinatie van complexere realiteit van onderlinge
opeenvolgende migratiegolven en de interacties en verschillen.
demogra sche impact daarvan. Door de
vergrijzing en de daling van het aantal
geboortes bij de autochtone bevolking,
vormt migratie een belangrijke motor voor
de bevolkingssamenstelling.
fi fi
Module 5
1. Van superdiversiteit naar gastarbeid 1.4. Welke verschuivingen zien we na de
migratiestop van 1974?
1.1. Geef de geschiedenis van de migratie in
België. Hoewel de poort voor o ciële
arbeidsmigratie van buiten de EU (deels)
De migratiegeschiedenis van België is sloot, was er geen volledige stop. De
een essentieel onderdeel van de evolutie migratie verschoof naar andere kanalen:
naar de huidige superdiverse
samenleving. Sinds de Tweede • Intra-EU-migratie (vrij verkeer van
Wereldoorlog kunnen we verschillende werknemers).
duidelijke fases onderscheiden.
• Gezinshereniging: Gastarbeiders die
eerder als tijdelijk werden beschouwd,
1.2. Welke fases onderscheiden we in de lieten hun partners en kinderen
migratie na WOII overkomen en werden permanente
migranten.
• Fase 1: Heropbouw (1945-1956): Direct
na de oorlog was er een grote behoefte • Asiel: Vanaf de jaren '90 nam dit kanaal
aan arbeidskrachten voor de zware sterk in belang toe.
industrie en steenkoolmijnen.
• Fase 2: De "Golden Sixties" 1.5. Wat zijn de 3 belangrijkste oorzaken van
(1956-1969): Een periode van de migratiestijging in de 90?
ongekende economische groei leidde
tot een nijpend tekort aan arbeiders, 1. Globalisering: De groeiende
wat resulteerde in actieve rekrutering in internationale handel en mobiliteit
nieuwe landen. stimuleerden migratiebewegingen.
• Fase 3: De economische crisis en de 2. Oorlogen en crisissen: Con icten in
immigratiestop (1974-jaren '80): Na de regio's zoals de voormalige
oliecrisis van 1973 werd de o ciële Joegoslavië (Bosnië en Kosovo) en de
arbeidsmigratie stopgezet, maar de Golfoorlog (Irak) zorgden voor een
migratie zelf stopte niet; de kanalen stroom asielaanvragen.
verschoven.
3. Val van de Muur (1989): Het einde
• Fase 4: De jaren '90 en verder: Een van het IJzeren Gordijn opende de
periode van sterke stijging door weg voor migratie vanuit Oost-Europa
globalisering, con icten en de en de latere uitbreiding van de EU met
uitbreiding van de Europese Unie. nieuwe lidstaten.
1.3. In welke landen rekruteerde België 1.6. Waarom zijn de 90 een
gastarbeiders na WOII? scharniermoment voor superdiversiteit?
• 1945-1956: België sloot bilaterale De jaren '90 markeren de overgang naar
akkoorden met Italië (contingenten de hedendaagse superdiversiteit omdat
Zuid-Italianen) en Polen. het basispatroon van migratie
fundamenteel veranderde. Waar
• Jaren '60: Vanwege de aanhoudende migranten voorheen uit een beperkt
krapte op de arbeidsmarkt rekruteerde aantal landen kwamen (zoals Marokko,
België in Spanje en Griekenland, en Turkije, Italië), zag men in dit decennium
later via formele akkoorden in Marokko een instroom uit een zeer groot aantal
(1964) en Turkije (1964) verschillende landen van herkomst, wat
leidde tot een "diversiteit binnen de
diversiteit".
fl’ ffi ’ flffi
, 1.7. Wat is immigratie? Het resultaat is dat vandaag ongeveer 1/3
inwoners in België een
Het proces waarbij mensen vanuit een migratieachtergrond heeft.
ander land naar een gastland komen
om er langdurig te verblijven en te
werken. 2. Superdiversiteit van de 21ste eeuw
2.1. Wat is superdiversiteit?
1.8. Hoeveel mensen migreren er jaarlijks naar
België? Superdiversiteit is een concept dat de
complexe sociale realiteit van de 21ste
In 2016 waren er 136.327 personen die eeuw beschrijft, die het gevolg is van
legaal naar België immigreerden. In het opeenvolgende migratiegolven. Het dient
uitzonderlijke jaar 2022 (mede door de als een "lens" of "bril" om de ingrijpende
oorlog in Oekraïne) steeg dit naar 211.822 veranderingen in de
buitenlandse immigraties. bevolkingssamenstelling, vooral in
steden, beter te kunnen analyseren.
1.8. Wat is emigratie?
2.2. Waarom spreken we van
Het proces waarbij mensen (zowel superdiversiteit?
Belgen als vreemdelingen) het land
verlaten om elders te gaan wonen. We spreken van superdiversiteit omdat de
klassieke term 'multiculturaliteit'
tekortschiet om de huidige realiteit te
1.9. Hoeveel vreemdelingen emigreren jaarlijks vatten. De samenleving is niet alleen
terug uit België? diverser geworden in aantal, maar ook
de aard van de diversiteit zelf is
In 2016 verlieten ruim 80.856 fundamenteel veranderd en complexer
vreemdelingen het land. geworden.
1.10. Wat is het migratiesaldo? 2.3. Van wie komt de term superdiversiteit?
Het verschil tussen het aantal De term is afkomstig van de socioloog
immigraties en het aantal emigraties. Steven Vertovec, die het concept in
2005/2007 introduceerde om de nieuwe
Voor 2016 bedroeg het saldo van realiteit in Londen te beschrijven.
vreemdelingen +55.471. Dit wil zeggen
dat er veel meer mensen naar België
komen dan er vertrekken, wat leidt tot 2.4. Is superdiversiteit hetzelfde als
een bevolkingsgroei door migratie (een multiculturaliteit?
netto-instroom).
Nee, het is niet hetzelfde.
Multiculturaliteit verwijst vaak naar een
1.11. West-Europese landen zijn netto- model waarbij verschillende culturele
immigratiesamenlevingen geworden sinds groepen min of meer naast elkaar
de Tweede wereldoorlog leven, vaak ondersteund door speci ek
beleid. Superdiversiteit gaat voorbij aan
West-Europese landen zoals België zijn
deze statische groepsindelingen en kijkt
sinds WOII de facto immigratielanden
naar een veel dynamischere en
geworden door de combinatie van complexere realiteit van onderlinge
opeenvolgende migratiegolven en de interacties en verschillen.
demogra sche impact daarvan. Door de
vergrijzing en de daling van het aantal
geboortes bij de autochtone bevolking,
vormt migratie een belangrijke motor voor
de bevolkingssamenstelling.
fi fi
