Samenvatting Medische beeldvorming 2
1 THEORIE
1.1 CBCT
µ= attenuatiecoëfficiënt
- Hoe sterk röntgenstraling verzwakt wordt als het door materiaal gaat
- Bot (=hoge coefficient), lucht (=lage coefficient)
kVp (kilovolt peak)
- Hoogste spanning, bepaalt energie van elektronen en doordringend vermogen.
- Hoge kVp → straling met hogere energie → grotere doordring → beeld met lagere contrasten
- Lage kVp→ straling met lagere energie → minder doordringing → beeld met hoger contrast
mAs (milliampère x seconden)
- Hoeveelheid stroom x tijd → aantal geproduceerde fotonen
- Bepaalt hoeveelheid straling
- Hoge mAs → donkerder beeld → hogere dosis
- Lage mAs → lichter beeld → lagere dosis
Onderzoek kVp bereik Opmerking
Intra-orale opname 60-70 Goed contrast voor tanden en botten
OPG 80-100 Moet door meer weefsel (kaakbot)
CBCT 60-120 Afhankelijk van veldgrootte, hogere kVp geeft
betere doordringvermogen, maar minder contrast
CT 100-140 Moet door dikke structuren en groot volume
CT (computed tomography)
- 360⁰ opname met röntgenstraling
- Losse beelden worden door een computer gecombineerd tot een
dwarsdoorsnede
- Alle plakjes achter elkaar → 3D beeld
- Hoge dosis door overlapping coupes
Hounsfield Units
- Geeft aan hoe dicht een weefsel is ten opzichte van water
- CT meet hoe sterk röntgenstraling wordt tegengehouden
door weefsel (absorptie), dit wordt omgerekend naar een
getal.
- Water = 0, Lucht = -1000, Bot= +1000
𝜇 − 𝜇𝑤𝑎𝑡𝑒𝑟
- 𝐻𝑡𝑖𝑠𝑠𝑢𝑒 = 1000 × 𝑡𝑖𝑠𝑠𝑢𝑒
𝜇 𝑤𝑎𝑡𝑒𝑟
Onderzoek Effectieve dosis Vergelijking achtergrondstraling
Intra-orale opname 1-8 µSv 0,5 – 1 dag
OPG 10-30 µSv 2 – 4 dagen
CBCT (klein veld) 20-200 µSv Enkele dagen – 1 maand
CBCT (groot veld) 200-1000 µSv 2 weken – 6 maanden
CT 1000-2000 µSv 4-8 maanden
,CT informatie
- Betere radiologische evaluatie
- Accurate metingen
- Bot densiteit assessment
- Bot structuur informatie
CBCT (Cone Beam CT)
- Cone beam= röntgenstraal heeft de vorm van een kegel
- Ideaal voor harde structuren (kaakbot, sinussen en tanden)
- Het toestel draait 360⁰ en maakt veel 2D beelden
- Computer zet die beelden om in 3D-weergave
- Lagere dosis dan CT, meer dan OPG
- Meer strooistraling (Minder contrast)
- Geen betrouwbare HU-waarde (beïnvloed door scatter)
CT vs. CBCT
- CBCT heeft lagere dosis (met hoge resolutie) dan CT
- CBCT heeft betere resolutie
- CBCT heeft meer strooistraling (scatter), CT heeft minder strooistraling
- CT heeft hogere dosis door overlappende schijfdikte
- CT wordt niet echt gebruikt in THK-toepassingen
Isotropisch resolutie CBCT
- Heeft een isotrope voxel (gelijke afmetingen), ideaal voor 3D-meting
- Resolutie is zeer hoog voor bot en tanden (hoog contrast), slecht voor zacht weefsel
- Reconstructie software kan OPG- achtige beelden genereren
- Hybride systemen kunnen FOV én collimatie aanpassen → dosisoptimalisatie
PMMA(=plexiglas)
- Achtergrond beïnvloed relatieve HU→ objecten lijken anders dan in
echte weefsels
- CBCT→ HU 80
- Plastic kern heeft hogere HU-waarde, door de achtergrond
Veiligheid
- De plaats waar een OPG staat, is niet gegarandeerd een 1 op 1 switcht mag maken van toestel →
schilding voor OPG voldoende, maar nieuw apparatuur is dat niet hetzelfde
- Schilding eisen CBCT afh.
o Hogere patiëntendosis = Meer scatter
o Grootte van FOV: groot is veel scatter, klein is minder scatter
o Hogere energie (kVp)
1.2 KWALITEITSCONTROLE
Uitvoeren door erkend deskundige of medische stralingsfysica
- OPG→ 1x/3 jaar
- CBCT→ 1x/jaar
Testen werking:
- X-stralen buis
o Dosis, kVp en filtratie
o Exposietijd (komt de waarde overeen? Blijft hij constant?)
, - Detector
o Stappenfantoom
- Beeldkwaliteit
o Ruis – Resolutie – Contrast (=Van zwart naar wit)
Ruis= willekeurige grijswaardenfluctuaties (korreligheid) door te weinig fotonen
Resolutie= Het vermogen om kleine details scherp te onderscheiden
- Evaluatie lijnparen patroon (5 lijparen moeten zichtbaar zijn)
Contrast = verschil in grijstinten tussen aangrenzende structuren
- Evaluatie met specifieke fantoom ontwikkeld voor
detectie van cariës (Stappen fantoom)
Optimalisatie na testen
Tijdsduur test: 30-90 minuten
Controle om te zien of medewerkers veilig kunnen werken met de apparatuur
Uniformiteit
- Opnemen van een beeld zonder dat er iets tussen zit
- Uniform grijswaarden
- Vingerafdrukken
Parameters:
- Minimale afstand focus – huid patiënt > 20cm
- Veldgrootte <6cm diameter
- Bij OPG
o Veldgrootte aangepast aan detector
o Bundelbreedte <5mm
Dosislimieten
Professional Effectief: 20mSv/jaar
Elk orgaan: <500mSv/jaar
Oog: <20mSv/jaar
Publiek 1mSv/jaar
Elk orgaan: <50mSv/jaar
Baarmoeder <1mSv gedurende zwangerschap
Geen exposie als interne besmetting mogelijk is
Exploitation license
- Class III
- Ruimte + apparaten (CE label)
- Persoonlijke license
o Tandarts + 15u radiatie protectie cursus inclusief 20% praktijk
o 3u in 5 jaar
o Registratie FANC
Fysische controle
- Controle en advies op radiatie voor werknemers en publiek (1x/jaar)
- Jaarlijkse educatie voor RPO (1u/jaar)
1 THEORIE
1.1 CBCT
µ= attenuatiecoëfficiënt
- Hoe sterk röntgenstraling verzwakt wordt als het door materiaal gaat
- Bot (=hoge coefficient), lucht (=lage coefficient)
kVp (kilovolt peak)
- Hoogste spanning, bepaalt energie van elektronen en doordringend vermogen.
- Hoge kVp → straling met hogere energie → grotere doordring → beeld met lagere contrasten
- Lage kVp→ straling met lagere energie → minder doordringing → beeld met hoger contrast
mAs (milliampère x seconden)
- Hoeveelheid stroom x tijd → aantal geproduceerde fotonen
- Bepaalt hoeveelheid straling
- Hoge mAs → donkerder beeld → hogere dosis
- Lage mAs → lichter beeld → lagere dosis
Onderzoek kVp bereik Opmerking
Intra-orale opname 60-70 Goed contrast voor tanden en botten
OPG 80-100 Moet door meer weefsel (kaakbot)
CBCT 60-120 Afhankelijk van veldgrootte, hogere kVp geeft
betere doordringvermogen, maar minder contrast
CT 100-140 Moet door dikke structuren en groot volume
CT (computed tomography)
- 360⁰ opname met röntgenstraling
- Losse beelden worden door een computer gecombineerd tot een
dwarsdoorsnede
- Alle plakjes achter elkaar → 3D beeld
- Hoge dosis door overlapping coupes
Hounsfield Units
- Geeft aan hoe dicht een weefsel is ten opzichte van water
- CT meet hoe sterk röntgenstraling wordt tegengehouden
door weefsel (absorptie), dit wordt omgerekend naar een
getal.
- Water = 0, Lucht = -1000, Bot= +1000
𝜇 − 𝜇𝑤𝑎𝑡𝑒𝑟
- 𝐻𝑡𝑖𝑠𝑠𝑢𝑒 = 1000 × 𝑡𝑖𝑠𝑠𝑢𝑒
𝜇 𝑤𝑎𝑡𝑒𝑟
Onderzoek Effectieve dosis Vergelijking achtergrondstraling
Intra-orale opname 1-8 µSv 0,5 – 1 dag
OPG 10-30 µSv 2 – 4 dagen
CBCT (klein veld) 20-200 µSv Enkele dagen – 1 maand
CBCT (groot veld) 200-1000 µSv 2 weken – 6 maanden
CT 1000-2000 µSv 4-8 maanden
,CT informatie
- Betere radiologische evaluatie
- Accurate metingen
- Bot densiteit assessment
- Bot structuur informatie
CBCT (Cone Beam CT)
- Cone beam= röntgenstraal heeft de vorm van een kegel
- Ideaal voor harde structuren (kaakbot, sinussen en tanden)
- Het toestel draait 360⁰ en maakt veel 2D beelden
- Computer zet die beelden om in 3D-weergave
- Lagere dosis dan CT, meer dan OPG
- Meer strooistraling (Minder contrast)
- Geen betrouwbare HU-waarde (beïnvloed door scatter)
CT vs. CBCT
- CBCT heeft lagere dosis (met hoge resolutie) dan CT
- CBCT heeft betere resolutie
- CBCT heeft meer strooistraling (scatter), CT heeft minder strooistraling
- CT heeft hogere dosis door overlappende schijfdikte
- CT wordt niet echt gebruikt in THK-toepassingen
Isotropisch resolutie CBCT
- Heeft een isotrope voxel (gelijke afmetingen), ideaal voor 3D-meting
- Resolutie is zeer hoog voor bot en tanden (hoog contrast), slecht voor zacht weefsel
- Reconstructie software kan OPG- achtige beelden genereren
- Hybride systemen kunnen FOV én collimatie aanpassen → dosisoptimalisatie
PMMA(=plexiglas)
- Achtergrond beïnvloed relatieve HU→ objecten lijken anders dan in
echte weefsels
- CBCT→ HU 80
- Plastic kern heeft hogere HU-waarde, door de achtergrond
Veiligheid
- De plaats waar een OPG staat, is niet gegarandeerd een 1 op 1 switcht mag maken van toestel →
schilding voor OPG voldoende, maar nieuw apparatuur is dat niet hetzelfde
- Schilding eisen CBCT afh.
o Hogere patiëntendosis = Meer scatter
o Grootte van FOV: groot is veel scatter, klein is minder scatter
o Hogere energie (kVp)
1.2 KWALITEITSCONTROLE
Uitvoeren door erkend deskundige of medische stralingsfysica
- OPG→ 1x/3 jaar
- CBCT→ 1x/jaar
Testen werking:
- X-stralen buis
o Dosis, kVp en filtratie
o Exposietijd (komt de waarde overeen? Blijft hij constant?)
, - Detector
o Stappenfantoom
- Beeldkwaliteit
o Ruis – Resolutie – Contrast (=Van zwart naar wit)
Ruis= willekeurige grijswaardenfluctuaties (korreligheid) door te weinig fotonen
Resolutie= Het vermogen om kleine details scherp te onderscheiden
- Evaluatie lijnparen patroon (5 lijparen moeten zichtbaar zijn)
Contrast = verschil in grijstinten tussen aangrenzende structuren
- Evaluatie met specifieke fantoom ontwikkeld voor
detectie van cariës (Stappen fantoom)
Optimalisatie na testen
Tijdsduur test: 30-90 minuten
Controle om te zien of medewerkers veilig kunnen werken met de apparatuur
Uniformiteit
- Opnemen van een beeld zonder dat er iets tussen zit
- Uniform grijswaarden
- Vingerafdrukken
Parameters:
- Minimale afstand focus – huid patiënt > 20cm
- Veldgrootte <6cm diameter
- Bij OPG
o Veldgrootte aangepast aan detector
o Bundelbreedte <5mm
Dosislimieten
Professional Effectief: 20mSv/jaar
Elk orgaan: <500mSv/jaar
Oog: <20mSv/jaar
Publiek 1mSv/jaar
Elk orgaan: <50mSv/jaar
Baarmoeder <1mSv gedurende zwangerschap
Geen exposie als interne besmetting mogelijk is
Exploitation license
- Class III
- Ruimte + apparaten (CE label)
- Persoonlijke license
o Tandarts + 15u radiatie protectie cursus inclusief 20% praktijk
o 3u in 5 jaar
o Registratie FANC
Fysische controle
- Controle en advies op radiatie voor werknemers en publiek (1x/jaar)
- Jaarlijkse educatie voor RPO (1u/jaar)
