Samenvatting recht

RECHT
5. ENKELE BASISBEGINSELEN VAN HET RECHT

5.1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?

Regels zijn nodig om te kunnen samenleven

Regels kunnen onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven of geschreven zijn

Regels zijn eeuw durend maar dynamisch

 De samenleving evolueert, er ontstaan nieuwe omgangsvormen, nieuwe
problemen

In een ideale situatie zouden alle leden van een samenleving de regels billijk en
rechtvaardig moeten vinden

 Wel in de loop van 20e eeuw een consensus over een aantal fundamentele
mensenrechten (verbod op genocide, slavernij, foltering,…)

Er ontstaan voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van
regels


5.2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT

Uitvinding schrift: 3500 v.Chr. -> regels schriftelijk vastgelegd door heersers

 Codex Hammoerabi
- Regelde thema’s zoals slavernij, misdaad, huwelijk
- “Oog om oog, tand om tand”
- Recht van goddelijke oorsprong: ‘Gods wil, is wet’ -> eigenlijk de
keizers, koningen, etc. dat schreven hoe de onderdanen met elkaar
moesten omgaan

Gewoonterecht = ongeschreven regels die van generatie op generatie werden
overgedragen = was de belangrijkste bron van recht

Men ging op zoek naar regels zodat de samenleving geordend kon verlopen -> afspraken
voor iedereen binnen dezelfde groep -> politieke, administratieve en gerechtelijke
instelling -> formuleerden taken, voeren die uit, handhaven en eventueel afdwingen

Wereldoorlog 3 (1939-1945):

 Voorkomen dat dit nog eens gebeurde -> mensenrechten op internationaal niveau
 Winnen vandaag de dag meer en meer belang

,Sprake van ‘juridisering van de samenleving’

 Recht is complex en het belang van recht en regels neemt alsmaar toe
 Als nadeel: abstractie wordt gemaakt van concrete omstandigheden
 Als voordeel: rechtsbescherming, mogelijkheid tot emancipatie

KWETSBARE DOELGROEPEN

Emanciperende rechten heel belangrijk voor mensen in kwetsbare posities

 Rechten van onze gevangenen worden niet goed gerespecteerd
 Bv. Stakingen in gevangenis, rusthuizen tijdens coronacrisis, mishandeling in
rusthuizen
 Hebben mensen recht op seksualiteit?

VERSCHIL TUSSEN RECHT EN GODSDIENST

Regels in de godsdienst worden geacht van goddelijke oorsprong

 De tien geboden

Voorschriften van de verhouding tussen mensen onderling en tussen de mens en God

 Niet-naleving = sanctie vanwege het religieus gezag en van een ultieme
goddelijke rechtvaardigheid


 Niet-geseculariseerde samenleving = er bestaat geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels = geen scheiding van Kerk en Staat

België = geseculariseerde samenleving. Maar niet absoluut:

 Wij erkennen wel godsdiensten en financieren die
 In de Grondwet (art 19 en 20 Gw.) -> vrijheid van eredienst en vrijheid van
levensbeschouwing en kan niemand worden verplicht een bepaalde godsdienst
te belijden of een overtuiging aan te hangen

VERSCHIL TUSSEN RECHT EN MORAAL

= wat wij als mens belangrijk vinden (niet per se rechtsregels)

Bron van de moraal is de mens zelf, bron van recht is de overheid, bron van godsdienst is
het goddelijk gezag

De sanctie die de rechtsnorm treft is duidelijk en moet omschreven zijn in wetteksten

,WAT IS DE MORAAL?

Onze samenleving huldigt het ethisch pluralisme

 Verschillende opvattingen over euthanasie, abortus,…

Regels kunnen wel en niet in overeenstemming zijn met eenieders moraal

Tot slot kan een rechtsregel een burger ook verplichten tot wat hij immoreel vindt (bv.
belastingen betalen die mede dienen ter financiering van bepaald wetenschappelijk
onderzoek of ter financiering van de aankoop van wapens)

ALS PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOOG

Kennis van juridisch systeem en rechten: empowerment van cliënten

Bewust worden van ethische dimensies van het recht

 Doing things right




5.3. EEN DEFINITIE VAN RECHT

Recht heeft geen universele definitie

 Elke land, gemeenschap, elke samenleving heeft een ander en eigen
ontwikkeling, sociale, filosofische, en politieke organisatie

Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap keven, geordend
worden, door middel van sociale dwang


5.3.1 EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS

Recht is een pakket van bindende regels

 Geschreven / ongeschreven / nationaal / internationaal

Geen suggesties, noch aanbevelingen, bepalen hoe het moet niet hoe het is

 Een verbod: Bv. Diefstal, moord; geen 2 huwelijkspartners
 Een gebod: Bv. Schade vergoeden, iemand in nood moet je helpen
 Laten een handeling toe: Bv. Schenking

, 5.3.2. OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING
Opgesteld op basis van vrije verkiezingen

We zijn met te veel om allemaal te stemmen dus -> vertegenwoordigers van de
samenleving

 Specifieke wetgevende organen -> vertegenwoordigen de wil van de leden

Democratie: het volk heerst

 Wij verkiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
 Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen: stemrecht)

De Staat is de rechtsgemeenschap bij uitstek:

 Wetgevende macht: de Staat maakt nieuwe rechtsregels via wetgeving
 Uitvoerende macht: de Staat maakt de toepassing van de rechtsregels mogelijk
d.m.v. een regering en een administratief apparaat
 Rechterlijke macht: de Staat past de rechtsregels toe in zijn rechtbanken voor de
beslechting van geschillen

Kiesrecht kwam aanvankelijk toe aan de rijke klassen

 Arbeiders hadden geen stemrecht
 Algemeen stemrecht vrouw pas in 1947


5.3.3. HET DOEL VAN HET RECHT IS DE SAMENLEVING ORDENEN EN IN STAND
HOUDEN
Samenleven in deze gemeenschap vraagt om ORDE en nood aan ORGANISATIE

 Conflicterende belangen = iedereen heeft zijn eigen mening

Recht moet het samenleven ‘leiden’

 Natuurtoestand? Allen tegen allen? Chaos?
 Daarom: maatschappelijke verdrag of sociaal contract
 Collectieve beslissing om macht af te staan aan overheid
 Legitimatie van de overheid = vandaag de dag in het algemeen belang, worden
beperkingen opgelegd aan eenieders vrijheid en we worden beschermd indien
onze rechten worden geschonden

Mensen willen regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid bieden