Aansprakelijkheids- en Verzekeringsrecht samenvatting

Aansprakelijkheids- en
verzekeringsrecht samenvatting
LES 1: INLEIDING
1.1 ALGEMEEN
Aansprakelijkheid = verplichting tot herstel van schade die ingevolge
een tekortkoming of een fout van een ander werd berokkend.

 Tekortkoming → contractuele sfeer = niet nakomen van een
contractuele verplichting
 Fout → buitencontractuele sfeer = schenden van een algemene
zorgvuldigheidsnorm

 Men kan AH zijn voor zijn eigen gedrag maar ook voor de daden van
anderen (ouders voor hun kinderen)→ schade herstellen in nature of
betaling van een schadevergoeding


Aansprakelijkheid ≠ verantwoordelijkheid

 Aansprakelijkheid = vergoedingsplicht
o Ouders zijn kwalitatief AH voor de gedragingen van hun
minderjarige kinderen
 Verantwoordelijkheid = plicht om voor iets of iemand te zorgen
o Vb: een kind is verantwoordelijk om te zorgen voor een huisdier →
kind is niet AH wnr dat hij door gebrek aan zorg ziek is



1.2 SOORTEN AANSPRAKELIJKHEID (3)
Burgerlijke AH = verplichting tot herstel van schade wegens een
contractuele wanprestatie, een onrechtmatige daad of een quasi
contractuele wanprestatie

 Privaatrecht
 Doel: herstellen

Soorten (3):

 Contractuele AH = schade door het niet nakomen van een
contractuele verplichting




Pagina 1 van 39

,  Buitencontractuele AH / onrechtmatige daad = er is geen
contract maar er ontstaat schade door je eigen fout (schending van
de algemene zorgvuldigheidsnorm)
 Quasi-contractuele AH = er is geen contract maar de wet vindt
toch dat iemand moet handelen alsof er wel een contractuele
verplichting is in een geval van schade

Strafrechtelijke AH = wnr een persoon opzettelijk of onopzettelijk een
norm overtreedt die door de wetgever als strafbaar wordt gezien

 Publiek recht
 Schending van openbare orde → tegen OM/PK
 Doel: straffen

Soorten straffen (4):

 gevangenisstraf
 werkstraf (kan niet ingelegd worden als de beklaagde niet akkoord
want je kan mensen niet verplicht dwangarbeid doen)
 boete
 autonomoprobatiestraf

Soorten misdrijven (3):

 Overtredingen (dronkenschap) → politierechtbank
 Wanbedrijf (slagen..) → correctionele
rechtbank
 Misdaden (moord) → hof van assisen

Om strafrechtelijk AH te zijn moet er

 een misdrijf zijn
 een strafwet erover zijn

→ Nullum crimen, sine lege/ Nulla poena sine lege = Geen
misdaad zonder wet/Geen straf zonder wet
Vb: Voorbeeld → “basketbalcoach die meisjes in douches filmt graat vrij uit:
slachtoffers moeten proceskosten betalen” = hij is vrijgesproken omdat in het
strafwet er geen bepaling stond over wat hij deed, want er was geen aanranding,
pornografische poses. Er was zogezegd NIETS ergs op de foto’s waar hij daarmee
een straf zou krijgen → hier komt de Latijnse benaming voor (stel dat de
basketbalcoach overlijdt tijdens het proces stopt het proces, maar tijdens een
burgerlijke proces gaat het wel door)

Persoonlijk karakter

 je kan niet strafrechtelijk AH zijn voor de misdaden van iemand
anders zoals u kinderen maar wel burgerlijk



Pagina 2 van 39

,  Voorbeeld → je minderjarig kind slaat iemand dood → kunnen de ouders niet
strafrechtelijk AH zijn MAAR stel u voor je minderjarig kind steelt iets in de
Kruidvat dan kan je als ouder wel burgerlijk AH zijn.



Deontologische AH = aansprakelijkheid die u draagt voor het naleven
van de specifieke regels en plichten van een bepaald beroep

 schrapping = je mag je het beroep definitief niet meer
uitoefenen
 schorsing = “” tijdelijk niet meer uitoefenen
 blaam = zaken doen die niet oké zijn en die staan
gedocumenteerd op je naam)



1.3 STRAFRECHTELIJK EN BURGERLIJK AH
= deze 2 kunnen samen voorkomen

Schadevergoeding (SV) kan op 2 manieren gevraagd worden:

 Voor de burgerlijke rechtbank (aparte procedure)
 Voor de strafrechtbank via burgerlijke partijstelling (BP-stelling) →
slachtoffer gaat een SV vragen aan de strafzaak (in plaats van het
bij een burgerlijke rechtbank te vragen doet hij/zij dit gwn in
dezelfde zaak)

Zo kan één proces tegelijk zorgen voor een straf (bestraffing) én
vergoeding (schadeherstel).
Vb: een man verkracht een vrouw en hij brak in haar huis → de man is strafrechtelijk AH
voor het inbreken en verkrachten. En ook burgerlijk (buitencontractueel) AH voor de
schade aan de vrouw.




1.4 CASUSEN
Case 1: Schade door waterlek in een handelspand (met voorzienbaarheid)

Feiten:

o Verhuurder A verhuurt een handelspand aan huurder B. Klant C komt iets kopen bij
B.
o Het pand heeft gebreken (schimmel en waterlek). B meldt dit aan A, maar A
herstelt niet.
o Tijdens een bezoek krijgt C water over zich heen en lijdt schade (medische kosten,
arbeidsongeschiktheid, hoofdpijn …).

1. A (verhuurder) ↔ B (huurder)

o Contract: huurcontract.


Pagina 3 van 39

, o Verplichting van A: het pand in goede staat onderhouden.
o Schending: A herstelt de gebreken niet.
o Aansprakelijkheid: contractueel.

👉 Voorzienbaarheid: in contractuele aansprakelijkheid moet de schade
voorzienbaar zijn bij het sluiten van het contract (art. 1150 Oud BW / nu boek 5).

o Het is voorzienbaar dat lekkage kan leiden tot schade bij klanten.
o Dus A is contractueel aansprakelijk t.a.v. B.

2. B (uitbater) ↔ C (klant)

o Contract: koopcontract (C koopt iets bij B).
o De schade (water op C) vloeit niet voort uit het koopcontract zelf → dit valt
buiten de contractuele sfeer.
o B is dus buitencontractueel aansprakelijk t.a.v. C.

👉 Voorzienbaarheid: in buitencontractuele aansprakelijkheid geldt dat ook
onvoorzienbare schade moet worden vergoed, zolang er een oorzakelijk verband is
met de fout.

Conclusie met voorzienbaarheid

o Contractuele AH (A → B) = enkel voorzienbare schade komt in aanmerking.
o Buitencontractuele AH (B → C en A → C) = ook onvoorzienbare schade moet
vergoed worden.



Case 2: Arts die zijn beroepsgeheim schendt over een BV

→ strafrechtelijke AH + deontologische AH + burgerlijke AH (contractuele AH)



Case 3: Mevrouw Liebeck vs. McDonald’s (VS, waargebeurd)

Mevrouw Liebeck morste hete koffie van McDonald’s over zich doordat het deksel
niet goed gesloten was, wat ernstige brandwonden veroorzaakte. Later bleek dat
McDonald’s de koffie bewust op een extreem hoge temperatuur serveerde om
kosten te besparen. Liebeck vroeg 20.000 dollar schadevergoeding, maar kreeg
slechts 800 dollar aangeboden en stapte daarom naar de rechtbank. De rechter
kende punitive damages toe: een bestraffende schadevergoeding omdat het
bedrijf bewust gevaarlijk handelde.
👉 In België bestaan geen punitive damages, maar sinds art. 6.31 BW bestaat wel
winstafdracht, waarbij onrechtmatig verkregen winst kan worden afgepakt.

Case 4: De “Champagne”-parfumzaak (Frankrijk)

In Frankrijk werd een parfum gelanceerd onder de naam “Champagne”. De
bedoeling was duidelijk: de naam oproepen van luxe en exclusiviteit. Dit leidde
echter tot een conflict, want de term “champagne” is beschermd en verbonden
met de gelijknamige wijnstreek.

Het gebruik van de naam veroorzaakte symbolische en intellectuele
eigendomsschade: de reputatie van het merk “Champagne” werd aangetast. Dit
was een voorbeeld van een lucratieve fout: een inbreuk gepleegd met de
bedoeling om winst te maken.

Pagina 4 van 39

, 👉 Dankzij het principe van winstafdracht kan het slachtoffer in zo’n geval
aanspraak maken op (een deel van) de netto winst die de inbreukmaker heeft
behaald door het gebruik van de onrechtmatig toegeëigende naam of eigendom.




1.5 VERSCHIL IN CONTRACTUELE EN BURGERLIJKE
AH
Bevrijdingsbeding / exoneratie = Contractuele verweermiddel waarbij
iemand zijn aansprakelijkheid uitsluit (art. 5.89 BW)
 Vb: “De fitnessclub is niet aansprakelijk voor ongevallen of blessures die leden
oplopen tijdens het sporten.”
 ❌niet bij buitencontractuele aansprakelijkheid (want geen
contract)

Vergoedbare schade = Niet alle schade kan juridisch vergoed worden

Schadebeding = contractuele bepaling waarbij op voorhand word
bepaald hvl de schade is

Bewijslast = voorbeeld: advocaat heeft een middelenverbintenis om zijn
client zo goed mogelijk te bescherm (je moet 1 iets aantonen maar het
resultaat wordt niet berekend)

Middelenverbintenis = De schuldenaar belooft zich voldoende in te
spannen, maar garandeert geen resultaat.

Resultaatverbintenis = De schuldenaar belooft een concreet resultaat.

Verjaringstermijn = verlies van u rechtsvordering wegens het verstreken
van een wettelijke bepaalde termijn (bij buitencontractueel heb je langere
termijn dan contractueel) de 5 jaar begint maar te lopen als je alle schade
kan aantonen

Bewijs = in contracten boven de € 3500 → schriftelijk bewijs (onder dit
bedrag zijn getuigen en vermoedens toegelaten)




Art. 5.87
BW
Pagina 5 van 39

,Andere nuttige artikels (niet uit hoofd kennen)

 rechtsmisbruik → art. 1.10 BW
 burenhinder → art. 3.101 en 3.102 BW
 verbintenis kan ontstaan uit een buitencontractuele AH → art. 5.3 BW
 geoorloofdheid & ongeoorloofdheid → art. 5.51 en 5.56 BW
 contract aangaan met iemand → art. 5.69 BW
 inspanningsverbintenis & resultaatsverbintenis → art. 5.72 BW
 elk partij moet zich gedragen zoals een redelijk en voorzichtig persoon (te goede
trouw) → art. 5.73 BW (dwingend recht)
 hoofdopdrachtgever die fout krijgt van de fout van zijn onderaannemer
(hulppersoon) → art. 5.229 BW
 aanvullend recht van de BCO AH → art. 6.1 BW
 de regels over de buitencontractuele AH niet boven staan van andere regels
omtrent de aansprakelijkheid bijvoorbeeld van andere wetten of boeken… → art.
6.2 BW
 definitie BCO AH → art. 6.5 en 6.6 BW
 aansprakelijkheid voor minderjarigen boven 12j → art. 6.10
 bijkomende schade → nog SV vragen → art. 6.37 BW




LES 2: SAMENLOOP & CO-EXISTENTIE
2.1 SAMENLOOP
Samenloop = de situatie waarin twee partijen een contract hebben,
maar één van hen probeert bij een contractuele wanprestatie toch een
beroep te doen op buitencontractuele aansprakelijkheid. (art. 6.3 BW)

Wrm?

 Voordeliger

Pagina 6 van 39

,  Ontsnappen van exoneratie
 Langere verjaring
Vb. samenloop EBES-arrest: dus stel je voor A is een koekjesfabriek en B is een
elektriciteitsbedrijf, B gaat iets gaan fixen bij A, er gebeurt iets fout door iemand van B, B
doet exoneratie hierop en dus A gaat hun buitencontractueel aansprakelijk stellen

Vroeger → samenloopverbod TOT 1 januari 2025

Uitzondering hierop toen (2):

1) Fout en schade vreemd zijn aan het contract
a. Fout = schending op de algemene zorgvuldigheidsnorm
b. Schade = niet enkel het gevolg van slechte uitvoering
2) Fout is een misdrijf

Exoneratie mag niet wnr: (art. 5.89 en 6.3, §1, °2 BW)

 De schade opzettelijk was
 Schade gevolg van fysieke of psychische integriteit

Volgens Hof van Cassatie de reden voor samenloopverbod:

 De grondslag voor het verbod op dit is de impliciete partij hun wil (door het
sluiten van een overeenkomst geven partijen impliciete toestemmingen om
alles contractueel binnen hun contract te sluiten) ze sluiten dus alle
buitencontractuele AH regels uit



2.2 CO-EXISTENTIE
= meer dan één persoon aansprakelijk kan zijn voor dezelfde schade,
terwijl niet iedereen een contract heeft met het slachtoffer en op één of
meerdere aansprakelijkheidsrégimes.

→ voornamelijk nadruk op hulppersonen

Wat is een hulppersoon?

 Natuurlijke persoon of rechtspersoon die door de SA van
een CON VB belast wordt met de gehele of gedeeltelijke
uitvoering van een VB
 Hulppersoon is geen “derde”
 Kan verweermiddelen gebruiken (art. 6.3 §2, °2 en 3e
BW)

2 soorten hulppersonen:

 Aangestelde (vb. werknemers, stagiairs)



Pagina 7 van 39

,  Zelfstandige uitvoeringsagenten (vb.
onderaannemers, (handels-) vertegenwoordigers,
bestuurders van vennootschappen

Je bent aansprakelijk als werknemer (3):

 herhaaldelijke lichte fout (vb: het veelvuldig vergeten
af te sluiten van een bedrijfswagen)
 zware fout (vb: dronkenschap op het werk of
verslavingen (niet alle verslavingen)
 Opzet/bedrog

Soorten contracten (2):

 Hoofdcontract: hoofdopdrachtgever en
medecontractant
 Oudercontact: medecontractant en hulppersoon

Derde = Iemand die materiele hulpgoederen brengt of de materiele
omstandigheden tot stand brengt aan de schuldenaar → is geen
hulppersoon

Quasi-immuniteit = is de regel uit het oude recht (voor 1 januari
2025) waarbij hulppersonen niet buitencontractueel aansprakelijk
konden worden gesteld door de hoofdopdrachtgever van hun
medecontractant. (art. 6.3 §2, °1 BW)

Uitzondering bij (fout, schade en misdrijf)



Soorten co-existentie (2)


= Eén eiser vs. meerdere
daders




= Meerdere eisers vs. één dader




Pagina 8 van 39

,2.2.1 CASUSSEN (CASSUSEN KUNNEN MAKEN VOOR & NA DE AFSCHAFFING EN
TOEVOEGING VAN 1 JANUARI 2025)

A koopt iets bij B en C
moet leveren, maar de
levering gebeurt niet:
hoofd
- A kan B
contractueel AH
ond stellen
er
- A kan C
buitencontractueel AH
stellen (omdat er
geen contract is)

- B kan C
contractueel AH
stellen (art. 5.229.
BW: fouten door hulppersonen)

→ Actieve co-existentie = De contractspartij A lijdt schade en wil ook
de hulppersoon C aanspreken.




hoofd




A koopt iets bij B en
ond C moet leveren, de
er levering gebeurt
niet EN B heeft een




Pagina 9 van 39

, bevrijdingsbeding:




- A kan B NIET contractueel AH stellen door B zijn exoneratie. En A kan B
NIET buitencontractueel AH want het voldoet niet aan de criteria om een
samenloop te hebben (fout, schade, misdrijf).

- A kan C buitencontractueel AH stellen

- B kan C contractueel AH stellen (art. 5.229. BW: fouten door
hulppersonen)

→ Actieve co-existentie = De contractspartij A lijdt schade en wil ook de
hulppersoon C aanspreken.

A koopt iets bij B
en C moet leveren,
de levering gebeurt
niet, B heeft een




bevrijdingsbeding
EN C heeft quasi-immuniteit (voor de nieuwe wet):




Pagina 10 van 39