Samenvatting hematologie
H2 → ANEMIE
1. INLEIDING TOT ANEMIE
Anemie is een tekort aan hemoglobine in het bloed, wat leidt tot een verminderd
zuurstoftransport naar de weefsels.
Kliniek (Symptomen en Tekens)
Men maakt een onderscheid tussen wat de patiënt voelt (symptomen) en wat de arts
vaststelt (ziektetekens).
Symptomen (Patiënt) Tekens (Arts)
Moeheid (sneller bij inspanning) Bleekheid (mucosae, conjunctivae)
Hoofdpijn en zwakte Tachycardie (snelle hartslag)
Kortademigheid (dyspneu) Systolische souffle (hartruis)
Duizeligheid en oorsuizen Hartfalen/Decompensatie
Hartkloppingen Koilonychia (lepeltjesnagels - wijst op Fe/Zink tekort)
Angor of claudicatio (bij ouderen) Icterus (geelzucht - bij hemolyse)
Pathofysiologische Indeling
Om de oorzaak te bepalen, kijkt men naar de reticulocyten (jonge rode bloedcellen):
Lage reticulocyten: Aanmaaktekort (probleem in het beenmerg of gebrek aan
bouwstoffen zoals ijzer/vitamines).
Hoge reticulocyten: Verlies (bloeding) of verhoogde afbraak (hemolyse).
2. DIAGNOSTISCHE BESLISBOOM (MCV-INDELING)
De belangrijkste praktische aanpak is indeling op basis van de grootte van de cel (MCV:
Mean Corpuscular Volume).
Type MCV Belangrijkste Oorzaken
Anemie waarde
Microcytair < 80 fl IJzertekort, Chronische ziekte, Thalassemie, Sideroblasten
Normocytair 80 - 100 fl Acute bloeding, Nierinsufficiëntie, Hemolyse, Vroege
chronische ziekte
Macrocytair > 100 fl Vitamine B12/Folaat tekort, Alcohol, MDS, Leverziekten
Pagina 1 van 31
,3. MICROCYTAIRE ANEMIE (KLEINE CELLEN)
A. IJZERGEBREKSANEMIE (FERRIPRIEVE ANEMIE)
Ijzermetabolisme: Regulatie vindt enkel plaats via absorptie in de darm; er is geen
actieve uitscheiding. Hepcidine (geproduceerd door de lever) blokkeert de
ijzeropname als de voorraad vol is.
Oorzaken:
1. Chronisch bloedverlies: Meest frequent (GI-tractus: ulcus, tumor;
Gynaecologisch: menstruatie).
2. Verhoogde nood: Groei, zwangerschap.
3. Verminderde absorptie: Gastrectomie (maagverkleining), Crohn,
darmchirurgie.
Labo: Laag Ferritine (reserve), laag Serum Fe, hoog TIBC (ijzerbindingscapaciteit), lage
TSAT (verzadiging). PBO toont target cells.
Behandeling: Oorzaak zoeken! Supplementen: po Fe (streefdoel 100mg/dag
elementair Fe). Bij falen of intolerantie: IV Fe (saccharose of carboxymaltose).
B. ANEMIE BIJ CHRONISCHE ZIEKTE (INFECTIE/INFLAMMATIE)
Mechanisme: Inflammatoire cytokines stimuleren hepcidine, waardoor ijzer
"gevangen" blijft in de opslagplaatsen en niet bij het beenmerg geraakt (functioneel
tekort).
Labo: Laag Serum Fe, laag TIBC, maar normaal tot hoog Ferritine.
C. HEMOGLOBINOPATHIEËN
1. Thalassemie: Tetrameer-afwijking (alpha of beta). Gekenmerkt door een zeer laag
MCV (<65 fl) bij een vaak nog normale ijzerstatus. Diagnose via Hb-elektroforese.
2. Sikkelcelanemie: Mutatie in beta-keten. Bij zuurstofgebrek (hypoxie) "sikkelt" de cel,
wat leidt tot micro-infarcten (crises) in milt, botten en organen. Labo: Howell Jolly
bodies.
Pagina 2 van 31
,4. NORMOCYTAIRE ANEMIE (NORMALE GROOTTE)
A. AANMAAKSTOORNISSEN (LAGE RETICULOCYTEN)
Nierinsufficiëntie: Tekort aan Erytropoëtine (Epo). Koppel de diagnose altijd aan het
creatinine-gehalte.
Endocrien: Hypothyreose (schildklier) of hypogonadisme.
B. HEMOLYTISCHE ANEMIE (HOGE RETICULOCYTEN)
Gekenmerkt door verhoogde afbraak. Labo: hoog indirect bilirubine, hoog LDH, verlaagd
haptoglobine.
Congenitale Sferocytose: Autosomaal dominant defect in het cytoskelet. Cellen
worden bolvormig en afgebroken in de milt. Behandeling: Splenectomie
(miltverwijdering), maar let op vaccinatienood (Pneumokokken, Meningitis, H.
Influenzae) en antibiotica bij koorts.
Immuun-hemolyse: Gedetecteerd met de Coombs test (antiglobulinetest). Warmte-
aspecifiek (IgG) of koude-agglutininen (IgM).
Mechanisch: Kapotte cellen door hartkleppen of extreme inspanning
(Marshemoglobinurie).
PNH (Paroxysmale Nachtelijke Hemoglobinurie): Complementlyse van RBC, vaak
rode urine in de ochtend.
5. MACROCYTAIRE ANEMIE (GROTE CELLEN)
A. VITAMINE B12-TEKORT
Oorzaken: Veganisme, maagproblemen (geen Intrinsic Factor door pernicieuze
anemie of gastrectomie), of ileum-resectie.
Kliniek: Langzaam progressief. Neurologische klachten (paresthesieën, ataxie,
dementie) en glossitis (aardbeitong).
Labo: Macrocytose, vaak pancytopenie (ook lage WBC en plaatjes), zeer hoog LDH.
B. FOLIUMZUURTEKORT
Oorzaken: Eenzijdige voeding (bladgroenten), alcoholisme, zwangerschap, medicatie
(methotrexaat).
Verschil met B12: Geen neurologische klachten. Tekort ontstaat sneller (reserve is
slechts 1 maand).
C. VITAMINE-ONAFHANKELIJKE MACROCYTOSE
Alcoholmisbruik (Ethyl), leverziekten, en MDS (Myelodysplastisch Syndroom) (vaak
MCV 105-108, kan ontaarden in leukemie).
Pagina 3 van 31
, 6. BLOEDGROEPSYSTEMEN
ABO: Tolerantie voor eigen groep, IgM antistoffen tegen andere groepen (o.i.v.
voeding). O- is universele donor, AB universele acceptor.
Rhesus (D): Belangrijk bij zwangerschap. Een Rh- negatieve moeder kan IgG maken
tegen een Rh+ kind. Antirhesus-immunoglobulinen voorkomen immunisatie van de
moeder.
Bij een anemie met normale celgrootte en weinig jonge cellen, kijk altijd naar de nieren
(creatinine/Epo). Bij grote cellen met zenuwpijn, denk aan B12. Bij kleine cellen en hevige
menstruatie, denk aan ijzer.
Pagina 4 van 31
H2 → ANEMIE
1. INLEIDING TOT ANEMIE
Anemie is een tekort aan hemoglobine in het bloed, wat leidt tot een verminderd
zuurstoftransport naar de weefsels.
Kliniek (Symptomen en Tekens)
Men maakt een onderscheid tussen wat de patiënt voelt (symptomen) en wat de arts
vaststelt (ziektetekens).
Symptomen (Patiënt) Tekens (Arts)
Moeheid (sneller bij inspanning) Bleekheid (mucosae, conjunctivae)
Hoofdpijn en zwakte Tachycardie (snelle hartslag)
Kortademigheid (dyspneu) Systolische souffle (hartruis)
Duizeligheid en oorsuizen Hartfalen/Decompensatie
Hartkloppingen Koilonychia (lepeltjesnagels - wijst op Fe/Zink tekort)
Angor of claudicatio (bij ouderen) Icterus (geelzucht - bij hemolyse)
Pathofysiologische Indeling
Om de oorzaak te bepalen, kijkt men naar de reticulocyten (jonge rode bloedcellen):
Lage reticulocyten: Aanmaaktekort (probleem in het beenmerg of gebrek aan
bouwstoffen zoals ijzer/vitamines).
Hoge reticulocyten: Verlies (bloeding) of verhoogde afbraak (hemolyse).
2. DIAGNOSTISCHE BESLISBOOM (MCV-INDELING)
De belangrijkste praktische aanpak is indeling op basis van de grootte van de cel (MCV:
Mean Corpuscular Volume).
Type MCV Belangrijkste Oorzaken
Anemie waarde
Microcytair < 80 fl IJzertekort, Chronische ziekte, Thalassemie, Sideroblasten
Normocytair 80 - 100 fl Acute bloeding, Nierinsufficiëntie, Hemolyse, Vroege
chronische ziekte
Macrocytair > 100 fl Vitamine B12/Folaat tekort, Alcohol, MDS, Leverziekten
Pagina 1 van 31
,3. MICROCYTAIRE ANEMIE (KLEINE CELLEN)
A. IJZERGEBREKSANEMIE (FERRIPRIEVE ANEMIE)
Ijzermetabolisme: Regulatie vindt enkel plaats via absorptie in de darm; er is geen
actieve uitscheiding. Hepcidine (geproduceerd door de lever) blokkeert de
ijzeropname als de voorraad vol is.
Oorzaken:
1. Chronisch bloedverlies: Meest frequent (GI-tractus: ulcus, tumor;
Gynaecologisch: menstruatie).
2. Verhoogde nood: Groei, zwangerschap.
3. Verminderde absorptie: Gastrectomie (maagverkleining), Crohn,
darmchirurgie.
Labo: Laag Ferritine (reserve), laag Serum Fe, hoog TIBC (ijzerbindingscapaciteit), lage
TSAT (verzadiging). PBO toont target cells.
Behandeling: Oorzaak zoeken! Supplementen: po Fe (streefdoel 100mg/dag
elementair Fe). Bij falen of intolerantie: IV Fe (saccharose of carboxymaltose).
B. ANEMIE BIJ CHRONISCHE ZIEKTE (INFECTIE/INFLAMMATIE)
Mechanisme: Inflammatoire cytokines stimuleren hepcidine, waardoor ijzer
"gevangen" blijft in de opslagplaatsen en niet bij het beenmerg geraakt (functioneel
tekort).
Labo: Laag Serum Fe, laag TIBC, maar normaal tot hoog Ferritine.
C. HEMOGLOBINOPATHIEËN
1. Thalassemie: Tetrameer-afwijking (alpha of beta). Gekenmerkt door een zeer laag
MCV (<65 fl) bij een vaak nog normale ijzerstatus. Diagnose via Hb-elektroforese.
2. Sikkelcelanemie: Mutatie in beta-keten. Bij zuurstofgebrek (hypoxie) "sikkelt" de cel,
wat leidt tot micro-infarcten (crises) in milt, botten en organen. Labo: Howell Jolly
bodies.
Pagina 2 van 31
,4. NORMOCYTAIRE ANEMIE (NORMALE GROOTTE)
A. AANMAAKSTOORNISSEN (LAGE RETICULOCYTEN)
Nierinsufficiëntie: Tekort aan Erytropoëtine (Epo). Koppel de diagnose altijd aan het
creatinine-gehalte.
Endocrien: Hypothyreose (schildklier) of hypogonadisme.
B. HEMOLYTISCHE ANEMIE (HOGE RETICULOCYTEN)
Gekenmerkt door verhoogde afbraak. Labo: hoog indirect bilirubine, hoog LDH, verlaagd
haptoglobine.
Congenitale Sferocytose: Autosomaal dominant defect in het cytoskelet. Cellen
worden bolvormig en afgebroken in de milt. Behandeling: Splenectomie
(miltverwijdering), maar let op vaccinatienood (Pneumokokken, Meningitis, H.
Influenzae) en antibiotica bij koorts.
Immuun-hemolyse: Gedetecteerd met de Coombs test (antiglobulinetest). Warmte-
aspecifiek (IgG) of koude-agglutininen (IgM).
Mechanisch: Kapotte cellen door hartkleppen of extreme inspanning
(Marshemoglobinurie).
PNH (Paroxysmale Nachtelijke Hemoglobinurie): Complementlyse van RBC, vaak
rode urine in de ochtend.
5. MACROCYTAIRE ANEMIE (GROTE CELLEN)
A. VITAMINE B12-TEKORT
Oorzaken: Veganisme, maagproblemen (geen Intrinsic Factor door pernicieuze
anemie of gastrectomie), of ileum-resectie.
Kliniek: Langzaam progressief. Neurologische klachten (paresthesieën, ataxie,
dementie) en glossitis (aardbeitong).
Labo: Macrocytose, vaak pancytopenie (ook lage WBC en plaatjes), zeer hoog LDH.
B. FOLIUMZUURTEKORT
Oorzaken: Eenzijdige voeding (bladgroenten), alcoholisme, zwangerschap, medicatie
(methotrexaat).
Verschil met B12: Geen neurologische klachten. Tekort ontstaat sneller (reserve is
slechts 1 maand).
C. VITAMINE-ONAFHANKELIJKE MACROCYTOSE
Alcoholmisbruik (Ethyl), leverziekten, en MDS (Myelodysplastisch Syndroom) (vaak
MCV 105-108, kan ontaarden in leukemie).
Pagina 3 van 31
, 6. BLOEDGROEPSYSTEMEN
ABO: Tolerantie voor eigen groep, IgM antistoffen tegen andere groepen (o.i.v.
voeding). O- is universele donor, AB universele acceptor.
Rhesus (D): Belangrijk bij zwangerschap. Een Rh- negatieve moeder kan IgG maken
tegen een Rh+ kind. Antirhesus-immunoglobulinen voorkomen immunisatie van de
moeder.
Bij een anemie met normale celgrootte en weinig jonge cellen, kijk altijd naar de nieren
(creatinine/Epo). Bij grote cellen met zenuwpijn, denk aan B12. Bij kleine cellen en hevige
menstruatie, denk aan ijzer.
Pagina 4 van 31
